پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : سیانان نوشت: دیپلماتهای کشورهای خلیج فارس و مقامهای ایرانی روز دوشنبه برای بررسی طرح عمان جهت بازگشایی تنگه هرمز به روی تردد عادی نفتکشها دیدار خواهند کرد؛ اما یک بازیگر کلیدی در این نشست حضور نخواهد داشت: ایالات متحده.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: با وجود ادامه کاهش شدید تردد کشتیها، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اصرار دارد که وضعیت آبراه در حال حاضر قابل قبول است و ارتش آمریکا نیز نفتکشها را اسکورت میکند.
با این حال، نشست روز دوشنبه نشان میدهد که کشورهای منطقه ــ با وجود تلاشهای فعال برای ایجاد مسیرهای جایگزین جهت عبور از تنگه ــ حاضر نیستند وضعیت کنونی را به یک وضعیت عادی و دائمی تبدیل کنند. پس از ماهها گفتوگوهای محرمانه درباره یک چارچوب حقوقی پیچیده احتمالی برای بازگشایی تنگه، که میتواند به ایران و عمان اجازه دریافت هزینههایی را بدهد، دیپلماتها امیدوارند این نشست بتواند به ایجاد تحرک برای دستیابی به توافق کمک کند.
یک منبع منطقهای گفت: «انتظار نمیرود به این زودی پیشرفت چشمگیری حاصل شود، اما حل مسئله تنگه فوریترین موضوع است و باید از جایی شروع کنیم.»
به گفته منابع، پیشنهاد دریافت عوارض از کشتیها توسط ایران همچنان بهطور گسترده رد میشود، اما آمادگی برای بررسی پرداختهای داوطلبانه در ازای هدایت عبور کشتیها از تنگه وجود دارد. بر اساس چارچوب حقوقی عمان، پرداخت داوطلبانه در ازای تأمین ایمنی ناوبری و حفاظت از محیط زیست پیشبینی شده است؛ این موضوع را سه منبع آگاه از طرح تأیید کردند.
سه منبع آگاه از این موضوع گفتند که مقامهای دولت ترامپ بهطور خصوصی به طرفهای منطقه خلیج فارس گفتهاند که میخواهند مذاکرات احتمالی آینده میان آمریکا و ایران بر برنامه هستهای تهران متمرکز شود و نه بازگشایی تنگه هرمز.
ترامپ سهشنبه شب در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «من تلاش نمیکنم ایران را به پای میز مذاکره بکشانم. در حال حاضر موضع خودمان را بسیار بیشتر میپسندم؛ با کنترل تقریباً کامل تنگه هرمز و اقتصادی که کاملاً در حال فروپاشی است.»
یکی از اهداف نشست روز دوشنبه، توافق بر سر نقشههای مسیرهای عبوری از تنگه است. با این حال، به گفته یکی از منابع، دستیابی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و ایران به یک طرح جامع برای بازگشایی آبراه، بدون حضور آمریکا در میز مذاکرات، عملاً بسیار دشوار خواهد بود. با این وجود، دولت آمریکا نیز با برگزاری این نشست مخالفت نکرده و اعلام کرده است که مذاکرات را از نزدیک زیر نظر خواهد داشت.
یک مقام آمریکایی گفت: «ایالات متحده پیش، حین و پس از این نشست، در ارتباط نزدیک با همه شرکای منطقهای خود خواهد بود. ایران کنترل تنگه هرمز را در اختیار ندارد و هرگز نیز نخواهد داشت.»
یک مقام دیگر آمریکایی گفت، اگرچه آمریکا در ابتدا آمادگی ایران برای بستن تنگه هرمز در واکنش به آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل در اوایل سال جاری را دستکم گرفته بود ــ خطایی راهبردی که تهران با استفاده از توانایی خود برای تهدید کشتیرانی تجاری و طولانیتر کردن جنگ از آن بهره برده است ــ اما نیروهای آمریکایی اکنون بر این باورند که از نظر نظامی در آبراه به نقطهای رسیدهاند که دست بالا را دارند.
این مقام گفت: «ما نمیخواهیم درباره تنگه صحبت کنیم و این موضع دولت در حال حاضر است؛ ما فقط زمانی با شما گفتوگو خواهیم کرد که بخواهید درباره پرونده هستهای صحبت کنید.»
منبع منطقهای گفت ایرانیها به بازیگران منطقهای اعلام کردهاند که در صورت حلوفصل مسئله تنگه هرمز، از جمله لغو محاصره آمریکا، آماده مذاکره هستهای با ایالات متحده خواهند بود. از این رو، آغاز روند تدوین چارچوبی برای بازگشایی آبراه احتمالاً گامی حیاتی برای هموار کردن مسیر مذاکرات هستهای و در نهایت پایان کلی جنگ خواهد بود.
احتمال وضع هزینههای اجباری یا عوارض عبور برای نفتکشها یکی از مهمترین نقاط اختلاف خواهد بود. پیش از آغاز درگیری، این آبراه بدون دریافت هیچ هزینه اجباری برای تردد تجاری باز بود. در روزهای ابتدایی جنگ نیز آمریکا و بازیگران منطقهای بر یک موضوع تأکید داشتند: وضعیت آبراه پس از جنگ نباید شامل عوارض جدید باشد، بهویژه عوارضی که از نظر مالی به نفع ایران باشد.
با این حال، به گفته چندین دیپلمات اروپایی و کشورهای خلیج فارس، پس از ماهها افزایش شدید قیمت جهانی انرژی و تلاش فشرده برای تدوین چارچوب حقوقی بازگشایی تنگه، این موضع مطلقگرایانه تا حدی تعدیل شده است.
یک دیپلمات اروپایی که در جریان پیشنهاد عمان قرار گرفته است، گفت: «ما چیزی را که پیش از این وجود نداشته است نمیپذیریم، اما ممکن است قواعد جدید و نمادینی وجود داشته باشد که به هر دو طرف اجازه دهد از نظر سیاسی آبرو و وجهه خود را حفظ کنند.»
منابع گفتند مقامهای دولت ترامپ طی ماههای اخیر طرحهایی را که عمان در حال تدوین آنها بوده بررسی کردهاند، اما بهطور علنی از این چارچوب حمایت نکردهاند. در عوض، ترامپ و اعضای دولتش همچنان مدعیاند که آمریکا تنها بازیگری است که میتواند باز بودن آبراه را تضمین کند.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، هفته گذشته گفت: «ما تنها کشور جهان هستیم که میتوانیم، همانطور که رئیسجمهور شنیدید، کنترل تنگه هرمز را تضمین کنیم.»
در هفتههای اخیر، تعداد نفتکشهایی که از تنگه عبور میکنند به میزان قابل توجهی افزایش یافته است، زیرا اسکورت نظامی آمریکا امکان عبور آنها را فراهم کرده است؛ با این حال، کشتیهای تجاری همچنان هنگام تلاش برای عبور از تنگه هدف حملات ایران قرار میگیرند.
با این حال، درباره اینکه ارتش آمریکا تا چه مدت میتواند تعهد قابل توجه خود از نظر کشتیها و منابع را برای کمک به عبور کشتیها از تنگه بهطور معتبر حفظ کند، پرسشهایی وجود دارد.
نیروی دریایی آمریکا در برخی روزها با موفقیت تا ۴۰ کشتی تجاری را اسکورت کرده است، اما پیچیدگی این عملیات نشان میدهد که ایران همچنان تهدیدی واقعی برای این کشتیها و نیروهای نظامی آمریکایی مأمور حفاظت از آنها محسوب میشود.
از این رو، دیپلماتهای آمریکایی و منابع منطقهای بهطور خصوصی اذعان دارند که تلاش کشورهای خلیج فارس برای تدوین چارچوبی جهت بازگشایی تنگه، اقدامی ضروری است؛ حتی اگر آمریکا در نخستین نشست در میز مذاکرات حضور نداشته باشد.
دولت آمریکا همچنین تلاش کرده است اهمیت حیاتی احتمالی این آبراه در سالهای آینده را کماهمیت جلوه دهد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اخیراً مدعی شد که این تنگه ظرف دو سال به «یک پهنه آبی بیارزش» تبدیل خواهد شد.
منابع منطقهای و مقامهای آمریکایی میگویند انعطافپذیری و توانایی ایجاد مسیرهای جایگزین برای صادرات انرژی قابل توجه بوده است، اما تأکید دارند که یافتن یک راهحل بلندمدت برای تنگه هرمز همچنان باید در اولویت باشد.
به گفته منابع، نیاز به تدوین چنین طرحی با توجه به موفقیتهای نظامی اخیر حوثیها که عبور و مرور از دریای سرخ را نیز تهدید کردهاند، بیش از پیش اهمیت پیدا کرده است.