پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : واشنگتن پست نوشت: مقامات آمریکایی به «واشنگتن پست» گفتند که اسناد طبقهبندیشده ارائهشده به کنگره شامل ارزیابی جامعه اطلاعاتی ایالات متحده است که نشان میدهد عربستان سعودی گزینه ایجاد برنامه تسلیحات هستهای را رد نکرده است.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: این چشمانداز اطلاعاتی نگرانکننده، دغدغههای برخی از قانونگذاران آمریکایی را درباره توافق رئیسجمهور دونالد ترامپ برای کمک به عربستان سعودی در ایجاد یک برنامه هستهای غیرنظامی تشدید کرده است؛ توافقی که آنها بیم دارند بتواند راه را برای ساخت سلاح هستهای و شعلهور کردن مسابقه تسلیحاتی در خاورمیانه بیثبات هموار کند.
این توافق هستهای به شرکتهای آمریکایی اجازه میدهد تا پروژههای انرژی هستهای به ارزش دهها میلیارد دلار را در عربستان سعودی آغاز کنند؛ اقدامی که دولت امیدوار است روابط آمریکا و عربستان را تقویت کرده و مانع همکاری پادشاهی با رقبای ایالات متحده، یعنی روسیه و چین شود.
دولت در زمان اعلام این توافق در ماه ژوئیه گفت که این توافق «با رعایت استانداردهای بالای ایمنی، امنیت و عدم اشاعه هستهای و تقویت برتری رقابتی ایالات متحده در فناوری هستهای غیرنظامی، امنیت آمریکا و منطقه را ارتقا خواهد داد.»
اما تعداد رو به رشدی از قانونگذاران دموکرات ابراز نگرانی میکنند که این توافق، راه را برای غنیسازی اورانیوم در عربستان تا نزدیک به ۲۰ درصد باز میکند و این ترس را افزایش میدهد که بخشی از مواد هستهای بتواند برای مقاصد نظامی منحرف شود. در کنگره، یک دوره بازبینی ۹۰ روزه در جریان است و قانونگذاران در صورت کسب حمایت کافی، میتوانند برای مسدود کردن این توافق قانونگذاری کنند.
گروهی از سناتورهای دموکرات به رهبری سناتور «اد مارکی» (از ماساچوست) و سناتور «جف مرکلی» (از اورگان)، روز جمعه در نامهای به وزیر امور خارجه «مارکو روبیو» نوشتند: «با این توافق، دولت ترامپ از رویه پیشین فاصله میگیرد، محدودیتهای سستتری اتخاذ میکند و با پذیرش فرآیندی که تقریباً قطعاً به ریاض اجازه میدهد به ابزار غنیسازی اورانیوم دست یابد و احتمالاً سلاح هستهای بسازد، در برابر خواستههای عربستان تسلیم میشود.»
مقامات مذکور که برخی از آنها به شرط ناشناس ماندن در مورد یک مسئله امنیتی حساس صحبت کردند، گفتند که وزارت امور خارجه در اسناد طبقهبندیشدهای که ماه گذشته به کنگره ارسال کرد، نظرات خود را ارائه داده است. به گفته آنها، وزارت امور خارجه نسبت به تضمینهای دولت عربستان و پادمانهای این توافق، اطمینان بیشتری نشان میدهد.
مرکلی در مصاحبهای به «واشنگتن پست» گفت که ایالات متحده نباید در موضوعی به این اهمیت، تنها به حرف عربستان سعودی اکتفا کند.
او با استدلال بر اینکه خواستههای سعودیها، که شامل امکان تولید سوخت هستهای در داخل کشور به جای واردات آن است، نشاندهنده تمایل به ایجاد برنامهای است که صرفاً برای مصارف غیرنظامی نیست، گفت: «این ادعا کاملاً بیاساس است.»
او در ادامه با اشاره به آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) گفت: «اگر آنها قصد ساخت سلاح هستهای را کنار گذاشتهاند، باید غنیسازی داخلی و قابلیت بازفرآوری را کنار بگذارند، درست است؟ آنها باید بازرسیهای گسترده آژانس بینالمللی انرژی اتمی را بپذیرند.»
دولت عربستان مستقیماً به پرسشهای «واشنگتن پست» پاسخ نداد، اما بیانیهای پیشین از وزیر انرژی خود، «عبدالعزیز بن سلمان»، را بازنشر کرد که گفته بود این برنامه «صلحآمیز» خواهد بود و با «بالاترین سطوح مسئولیتپذیری و شفافیت» توسعه خواهد یافت.
وزارت امور خارجه در بیانیهای به «واشنگتن پست» از حمایت خود از این توافق دفاع کرد و گفت که ایالات متحده «از برنامه تسلیحات هستهای عربستان حمایت نمیکند و نخواهد کرد.»
در این بیانیه آمده است: «این توافق منعکسکننده رویکردی واقعبینانه و پیشدستانه به نیاز برای گسترش و تقویت همکاریهای انرژی هستهای در عین حفظ قویترین استانداردهای عدم اشاعه است که به صورت دیپلماتیک قابل دستیابی است.»
سازمان سیا (CIA) از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.
این توافق در ابتدا غنیسازی اورانیوم توسط عربستان سعودی را به کمتر از پنج درصد محدود میکند، اما پس از یک مطالعه تکمیلی و توافق کتبی، اجازه میدهد تا این حد به ۲۰ درصد افزایش یابد؛ سطحی که میتواند نسبتاً سریع به درجه نظامی غنیسازی شود. محدودیتهای غنیسازی پیشتر توسط «وال استریت ژورنال» گزارش شده بود.
قانونگذاران دموکرات زیر سؤال بردهاند که چگونه دولت ترامپ میتواند توافقی را بپذیرد که راه را برای غنیسازی ۲۰ درصدی باز میکند، در حالی که توافق هستهای سال ۲۰۱۵ باراک اوباما با ایران را که غنیسازی را برای ۱۵ سال به ۳.۶۷ درصد محدود میکرد، بهشدت مورد انتقاد قرار داده بود.
نگرانی دیگر، فرآیند بازرسیهاست. این توافق، عربستان سعودی را ملزم به مشارکت در سندی موسوم به «پروتکل الحاقی» نمیکند؛ پروتکلی که کشورها را موظف میسازد دسترسی آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تمام مراحل چرخه سوخت هستهای و تأسیسات تحقیقاتی را فراهم کنند.
کارشناسان نگرانند که آژانس هیچ راهی برای تأیید اینکه آیا عربستان سعودی مخفیانه در حال توسعه سلاح هستهای در تأسیسات اعلامنشده است یا خیر، نداشته باشد.
گروهی متشکل از ۲۰ کارشناس منع اشاعه هستهای، از جمله «هانس بلیکس»، مدیرکل پیشین آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در نامهای به کنگره در این هفته نوشتند: «این وضعیت برای کشوری مانند عربستان سعودی که به دنبال قابلیت تولید مواد شکافتپذیر است و تهدید به پیگیری سلاحهای هستهای کرده، نباید قابل قبول باشد.»
یک نگرانی که اغلب توسط کارشناسان مطرح میشود، اظهارات ولیعهد عربستان، محمد بن سلمان، در سال ۲۰۱۸ است که هشدار داد اگر ایران سلاح هستهای بسازد، ریاض نیز این کار را خواهد کرد.
او گفته بود: «بدون شک، اگر ایران بمب هستهای تولید کند، ما نیز در اسرع وقت از آن پیروی خواهیم کرد.»
دولت ترامپ سال گذشته تأسیسات هستهای ایران را در جریان عملیات «نیمهشب چکش» (Operation Midnight Hammer) بمباران کرد، اما تصور میشود که اورانیوم غنیشده ایران، اگرچه زیر آوار است، اما همچنان دستنخورده باقی مانده است. در همین حال، رهبری ایران از زمان آغاز جنگ در اوایل سال جاری و ترور رهبر عالی کشور، تندروتر شده است که این امر ترس از سرعت بخشیدن به تلاشها برای دستیابی به بمب را افزایش داده است.
مارکی گفت: «بسیار واضح است که با ادامه جنگ در ایران، ایرانیها به شدت از توانایی خود برای توسعه برنامه تسلیحات هستهای دفاع خواهند کرد و در نتیجه، هر اقدامی که ما در عربستان سعودی انجام دهیم، تنها مسابقه تسلیحاتی هستهای را در منطقه شتاب بیشتری خواهد بخشید.»
برخی از دموکراتها از جامعه اطلاعاتی به دلیل صحبت صریح درباره تهدید دستیابی عربستان سعودی به برنامه تسلیحات هستهای تقدیر کردند، بهویژه با توجه به فشاری که دولت ترامپ در گذشته بر مقامات اطلاعاتی که ارزیابیهایی خلاف سیاستهای رئیسجمهور ارائه میدادند، وارد کرده است.
نماینده «برد شرمن» (دموکرات از کالیفرنیا) که این توافق را به دقت بررسی کرده است، گفت: «آخرین بازماندههای حقیقتگویان در سازمانهای اطلاعاتی، با چنگ و دندان ایستادگی میکنند.»
موافقان این توافق میگویند شرکتهای آمریکایی در موقعیت مناسبی برای برنده شدن در قراردادهای پرسود با عربستان سعودی خواهند بود و این امر شرکتهای چینی و روسی را کنار زده و روابط آمریکا و عربستان را تقویت خواهد کرد.
با این حال، دموکراتها میگویند متحدان رئیسجمهور کسانی هستند که بیشترین بهره را از این توافق خواهند برد.
سناتورهای دموکرات در نامه خود به روبیو با اشاره به داماد و فرستاده غیررسمی رئیسجمهور، نوشتند: «برای مثال، جرد کوشنر پس از ترک کاخ سفید در پایان دوره اول دولت ترامپ، یک سرمایهگذاری ۲ میلیارد دلاری از یک صندوق ثروت ملی عربستان پذیرفت.»
در نامه قانونگذاران آمده است: «در همین حال، اگر این توافق پیش برود، شرکت "وستینگهاوس الکتریک" دهها میلیارد دلار درآمد کسب خواهد کرد. مالک عمده وستینگهاوس ارتباط نزدیکی با "نیومارک" (Newmark) دارد، شرکت املاک و مستغلاتی که بخشی از آن توسط پسران وزیر بازرگانی، هاوارد لاتنیک، اداره و مالکیت میشود.»
سخنگویان کوشنر، وستینگهاوس، لاتنیک و نیومارک به درخواستها برای اظهار نظر پاسخ ندادند.
برخی از دموکراتها، از جمله نماینده «گریگوری میکس» (از نیویورک)، امیدوارند با معرفی قانونی برای رد این توافق در طول دوره بازبینی سه ماهه کنگره، مانع این تلاش شوند. اما بدون رأی دوسوم موافق، ترامپ میتواند این لایحه را وتو کند و توافق همانطور که نوشته شده، اجرایی شود.
یک مانع بزرگتر میتواند اصرار ترامپ بر عادیسازی روابط عربستان با اسرائیل به عنوان شرطی برای این توافق باشد. یک مقام ارشد دولت گفت که این موضوع همچنان یک الزام قطعی است، اما تحلیلگران میگویند بعید است ریاض در حالی که دولت اسرائیل همچنان تشکیل کشور فلسطین را رد میکند، چنین کاری انجام دهد.