پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : برای مبتلایان به بیماری التهابی روده، بهتر شدن علائم پس از درمان لزوماً به معنای بهبودی پایدار نیست و بیماری ممکن است پس از مدتی دوباره عود کند.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس‌الرت؛ نتایج یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که بخشی از علت این عودهای مکرر ممکن است به سلول‌های روده مربوط باشد؛ سلول‌هایی که حتی پس از کنترل علائمی مانند درد شکم و اسهال، همچنان آسیب‌پذیر باقی می‌مانند.
بیماری کرون و کولیت اولسراتیو دو شکل اصلی بیماری التهابی روده (IBD) هستند. هر دو بیماری با التهاب مزمن دستگاه گوارش همراه‌اند.
درمان می‌تواند بیماری را به مرحله بهبودی یا فروکش کردن علائم برساند؛ مرحله‌ای که در آن فعالیت بیماری کاهش می‌یابد. بااین‌حال، این وضعیت همیشه پایدار نیست و ممکن است التهاب دوباره شدت بگیرد.
بیماری کرون نوعی بیماری التهابی روده است که می‌تواند بخش‌های مختلف دیواره روده را درگیر کند. در این بیماری، قسمت‌های ملتهب ممکن است در میان بخش‌هایی از روده که سالم به نظر می‌رسند، قرار گرفته باشند.
پژوهشگران در بافت روده برخی بیماران، حتی افرادی که بیماری‌شان تحت کنترل بود، نشانه‌هایی از مرگ غیرطبیعی سلول‌ها پیدا کردند.
بریت کریستنسن، متخصص گوارش گفت: «ممکن است روده همچنان آسیب‌پذیری‌هایی داشته باشد که تنها با بررسی علائم بیمار قابل تشخیص نباشند.»
این مطالعه که در مجله علمی Science منتشر شده است، بیش از ۹۰۰ نمونه‌برداری از بافت روده ۸۰ فرد مبتلا و غیرمبتلا به بیماری التهابی روده را بررسی کرد. بیشتر بیماران مبتلا، بیماری غیرفعال یا با فعالیت خفیف داشتند.
این پژوهش به سرپرستی محققان مؤسسه والتر و الیزا هال در استرالیا انجام شد و بر پوشش داخلی روده تمرکز داشت؛ لایه‌ای محافظ که سلول‌های آن به‌طور مداوم جایگزین می‌شوند و خود را بازسازی می‌کنند.
در شرایط طبیعی، مرگ کنترل‌شده سلول‌ها به حذف سلول‌های آسیب‌دیده یا غیرضروری کمک می‌کند و سلول‌های بنیادی نیز سلول‌های جدیدی می‌سازند تا جایگزین آن‌ها شوند.
اما محققان دریافتند که التهاب می‌تواند رفتار سلول‌های روده را تغییر دهد و آن‌ها را در برابر پیام‌هایی که مرگ سلولی غیرطبیعی را تحریک می‌کنند، آسیب‌پذیرتر سازد.
برخی از این پیام‌های سلولی حتی در بافت‌هایی شناسایی شدند که نشانه‌های آشکار التهاب نداشتند. این یافته نشان می‌دهد که ممکن است مشکلات سلولی در زیر سطحی که ظاهراً سالم به نظر می‌رسد، همچنان ادامه داشته باشند.
کریستنسن توضیح داد: «این یافته نشان می‌دهد که فروکش کردن علائم بالینی لزوماً به این معنا نیست که فرایندهای زیستی زمینه‌ای بدن نیز به وضعیت طبیعی بازگشته‌اند.»
دو مسیر متفاوت برای مرگ سلول‌های روده
برای بررسی دقیق‌تر این فرایندها، پژوهشگران با استفاده از نمونه‌های انسانی، بافت‌های کوچک و مینیاتوری روده را در آزمایشگاه پرورش دادند. این مدل‌های آزمایشگاهی که «ارگانوئید» نام دارند، به دانشمندان امکان می‌دهند واکنش سلول‌ها به التهاب را بررسی کنند.
در آزمایش‌ها، ارتباط غیرمنتظره‌ای میان دو نوع مرگ سلولی مشخص شد.
بررسی بافت بیماران، نشانه‌هایی از فرایندی به نام «نکروپتوز» را نشان داد. در این فرایند، سلول‌ها ممکن است دچار پارگی شوند و محتویات خود را آزاد کنند؛ اتفاقی که می‌تواند التهاب را تشدید کند.
اما هنگامی که پژوهشگران ارگانوئیدهای روده را در معرض پیام‌های التهابی قرار دادند، سلول‌ها عمدتاً از طریق فرایند دیگری به نام «آپوپتوز» از بین رفتند. آپوپتوز نوعی مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی است که طی آن سلول به شکلی منظم تجزیه می‌شود.
محققان همچنین دریافتند که مسدود کردن مسیر نکروپتوز، در شرایط آزمایش‌شده، مانع مرگ سلول‌ها نمی‌شود. این موضوع نشان می‌دهد داروهایی که تنها یکی از پیام‌های شناسایی‌شده در بافت بیمار را هدف قرار می‌دهند، ممکن است به‌تنهایی برای محافظت از سلول‌های روده کافی نباشند.
در آزمایشگاه، حذف برخی ژن‌های خاص توانست از انواع مشخصی از سلول‌ها محافظت کند. بااین‌حال، برای مشخص شدن اینکه آیا می‌توان این سازوکارها را به شکلی ایمن در بدن بیماران هدف قرار داد یا خیر، به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
آیا این کشف می‌تواند عود بیماری را پیش‌بینی کند؟
پژوهشگران در ادامه بررسی کردند که آیا یافته‌های مربوط به بافت روده می‌توانند با عودهای بعدی بیماری ارتباط داشته باشند یا خیر.
از میان ۵۲ بیمار مبتلا به بیماری التهابی روده، اطلاعات پیگیری ۳۰ نفر طی یک دوره دو تا سه‌ساله در دسترس بود. در این مدت، بیماری ۱۶ نفر دوباره فعال شد و به تغییر یا تشدید درمان نیاز پیدا کردند؛ درحالی‌که وضعیت ۱۴ نفر دیگر پایدار ماند. اطلاعات پیگیری ۲۲ بیمار نیز در دسترس نبود.
نتایج نشان داد بیمارانی که بعدها دچار عود بیماری شدند، در مقایسه با افراد غیرمبتلا به بیماری التهابی روده، سطح بالاتری از یکی از نشانگرهای مرتبط با پیام‌رسانی مرگ سلولی داشتند.
بااین‌حال، این مقایسه به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که این نشانگر می‌تواند مشخص کند کدام بیماران در آینده دچار عود خواهند شد.
همچنین بیمارانی که بیماری‌شان عود کرد، در ابتدای مطالعه التهاب میکروسکوپی بیشتری داشتند؛ التهابی که با بررسی بافت زیر میکروسکوپ شناسایی می‌شود، حتی اگر علائم آشکاری وجود نداشته باشد.
پژوهش‌های گسترده‌تر می‌توانند مشخص کنند که آیا بررسی این پیام‌های سلولی، فراتر از اندازه‌گیری‌های معمول التهاب، اطلاعات مفیدی درباره احتمال عود بیماری در اختیار پزشکان قرار می‌دهد یا خیر.
کریستنسن در این‌باره هشدار داد که نتایج پیگیری بیماران امیدوارکننده‌اند، اما هنوز مقدماتی هستند.
هدف بعدی: بهبود واقعی بافت روده
به گفته پژوهشگران، این یافته‌ها فعلاً می‌توانند به توضیح این موضوع کمک کنند که چرا بیماری التهابی روده پس از یک دوره بهبودی دوباره عود می‌کند؛ اما هنوز نمی‌توان از این نشانگرها به‌عنوان آزمایشی برای پیش‌بینی عود بیماری در بیماران استفاده کرد.
کریستنسن گفت: «بنابراین، محافظت از پوشش داخلی روده و حفظ توانایی آن برای بازسازی می‌تواند در کنار درمان‌هایی که التهاب را کنترل می‌کنند، به بهبود وضعیت بیماران کمک کند.»
البته مسیرهای مرگ سلولی وظایف مهمی در بدن دارند و به حذف سلول‌های آسیب‌دیده یا سلول‌هایی که ممکن است سرطانی شوند نیز کمک می‌کنند. به همین دلیل، مهار این مسیرها بدون بررسی دقیق خطرات احتمالی می‌تواند پیامدهای ناخواسته‌ای داشته باشد.
کریستنسن تأکید کرد: «ما هنوز نشان نداده‌ایم که مسدود کردن این سازوکارها بتواند به شکلی ایمن از عود بیماری در بیماران جلوگیری کند.»
هدف بلندمدت محققان دستیابی به چیزی است که کریستنسن آن را «ترمیم مولکولی» می‌نامد؛ یعنی شناسایی و برطرف کردن اختلالات سلولی‌ای که حتی پس از بهبود ظاهری بیمار همچنان باقی می‌مانند.
بااین‌حال، هنوز باید مشخص شود که آیا اصلاح این اختلالات می‌تواند به بیماران کمک کند مدت طولانی‌تری بدون عود بیماری زندگی کنند یا خیر.