سید حسین موسویان، دیپلمات ارشد سابق ایران در تحلیلی در میدل ایست آی نوشت: انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا شکست تاریخی حزب جمهوری‌خواه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور را رقم زد؛ حزبی که کنترل هر دو مجلس کنگره را از دست داد.
به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: دموکرات‌ها در پایگاه‌های سنتی جمهوری‌خواهان، از جمله تگزاس و کانزاس، به پیروزی‌های چشمگیری دست یافتند. همچنین عبدال السید به نخستین مسلمان منتخب مجلس سنای آمریکا تبدیل شد. روزنامه‌های آمریکایی این نتیجه را «سونامی آبی» و یک شکست سیاسی ویرانگر برای ترامپ توصیف کردند.
در تهران، نتایج انتخابات به‌عنوان یک عقب‌گرد سیاسی بزرگ برای دولت ترامپ و تأییدی بر مقاومت ایران در برابر فشار نظامی آمریکا و اسرائیل تفسیر شد.
محسن رضایی، عالی‌ترین مقام امنیتی ایران، در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت: «ملت ایران، ترامپ را در میدان نبرد و در هرمز با شکست راهبردی مواجه کرد و در واشنگتن نیز یک شکست سیاسی به او تحمیل کرد.»
به نظر می‌رسید محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، نیز نگرانی‌های جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، درباره هزینه‌های سیاسی جنگ ایران و شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان را با او مشترک می‌داند.
قالیباف در پاسخ به ونس در شبکه اجتماعی ایکس هشدار داد: «رئیس دارد مرحله بعدی جنگ را آماده می‌کند، در حالی که آمریکا در آستانه سقوط از پرتگاهِ اولویت‌دادن به اسرائیل قرار دارد. از سخنرانی‌های تِد تاک دست بردار. چرا این حرف را به رئیس خودت نمی‌زنی؟»
پیام او بر احتمال وجود زمینه‌های مشترک برای پایان دادن به جنگ تأکید داشت.
نکته جالب توجه این است که انتقادهایی که ونس مطرح کرده، شباهت زیادی به هشدارهایی دارد که مقام‌های ایرانی، چهره‌های سیاسی بین‌المللی و خود من بارها در مقالات و مصاحبه‌هایم پس از جنگ‌های آمریکا و اسرائیل علیه ایران در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ مطرح کرده بودیم.
ما هشدار داده بودیم که رویارویی نظامی، بی‌ثباتی منطقه‌ای را عمیق‌تر می‌کند، بازارهای جهانی انرژی را مختل می‌سازد، فشارهای اقتصادی بر شهروندان عادی آمریکا را افزایش می‌دهد، وعده ترامپ برای پرهیز از ورود به جنگ‌های جدید را زیر سؤال می‌برد و واشنگتن را بیش از پیش درگیر منازعات منطقه‌ای اسرائیل می‌کند.
متأسفانه این هشدارها در واشنگتن با استقبال چندانی مواجه نشد.
فرصت‌ها و خطرها
با این حال، انتخابات به‌طور خودکار احتمال دستیابی به یک گشایش دیپلماتیک را افزایش نمی‌دهد. این نتیجه هم فرصت‌هایی ایجاد می‌کند و هم خطراتی جدی به همراه دارد.
با توجه به اینکه هر دو حزب اصلی آمریکا بیش از پیش بر انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۸ متمرکز خواهند شد، ایران احتمالاً همچنان یکی از محورهای اصلی رقابت سیاسی آنها باقی می‌ماند؛ همان‌طور که در انتخابات میان‌دوره‌ای نیز چنین بود.
در چنین شرایطی، ترامپ و حزب جمهوری‌خواه با دو انتخاب کاملاً متفاوت روبه‌رو هستند.
گزینه نخست این است که روایت شکست انتخاباتی را به روایتی از پیروزی نظامی تبدیل کنند.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، آشکارا از سرنگونی حکومت ایران حمایت کرده و گفته است: «تنها یک راه برای از بین بردن این تهدید برای همیشه وجود دارد: سرنگونی حکومت در ایران.»
او همچنین مدعی شده است که ترامپ به او اطمینان داده آمریکا «آماده است کار را تمام کند».
تحت فشار چنین درخواست‌های جنگ‌طلبانه‌ای، ترامپ ممکن است به آغاز یک حمله گسترده دیگر علیه ایران کشیده شود؛ با این امید که به تغییر رژیمی دست یابد که عملیات نظامی قبلی نتوانست آن را محقق کند.
اما این گزینه بر یک فرض خطرناک استوار است: اینکه استفاده از نیروی نظامی بیشتر، در جایی موفق خواهد شد که جنگ‌های سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ شکست خوردند.
یک حمله گسترده دیگر می‌تواند واکنش ویرانگر ایران را به دنبال داشته باشد، عرضه انرژی را تهدید کند، متحدان منطقه‌ای واشنگتن را بی‌ثبات سازد و درگیری را تا انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ ادامه دهد.
چنین اقدامی به‌جای نجات جمهوری‌خواهان، ممکن است فاجعه سیاسی بزرگ‌تری برای آنها رقم بزند. اگر ترامپ تشدید دوباره نظامی را انتخاب کند، چهره‌هایی مانند پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، احتمالاً نقش اصلی را در اجرای آن بر عهده خواهند داشت.
گزینه دوم این است که شکست انتخاباتی به فرصتی تاریخی برای دیپلماسی تبدیل شود؛ فرصتی از طریق چارچوبی با عنوان «اسلام‌آباد پلاس» که بر دو رکن مکمل استوار باشد:
نخست، یادداشت تفاهمی که پاکستان در اوایل سال جاری میلادی میان طرف‌ها میانجیگری کرد؛ و دوم، ترتیبات جدید امنیت منطقه‌ای.
گام نخست باید احیای یادداشت تفاهم اسلام‌آباد و گسترش آن با هدف پایا دادن به جنگ و حل‌وفصل اختلافات باقی‌مانده باشد؛ از جمله برنامه هسته‌ای ایران، آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، لغو محاصره دریایی آمریکا و دیگر مسائل مهم امنیتی و اقتصادی.
بخش «پلاس» نیز باید یک چارچوب فراگیر برای امنیت و همکاری منطقه‌ای ایجاد کند؛ چارچوبی که بر تلاش‌های میانجیگرانه بازیگران منطقه‌ای، یعنی پاکستان، ترکیه، عربستان سعودی، مصر، قطر و عمان، تکیه داشته باشد و امنیت جمعی، همکاری اقتصادی و صلح پایدار را تقویت کند.
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، وزیر خارجه قطر، گفته است که کشورهای خلیج فارس و ایران به چارچوبی مبتنی بر همکاری، حاکمیت ملی و امنیت متقابل نیاز دارند.
بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان نیز از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، عراق و ایران خواسته است که در قالب یک پیمان امنیتی واحد مبتنی بر «عدم تجاوز» متحد شوند.
چنین توافقی می‌تواند بازارهای انرژی را تثبیت کند، فشارهای تورمی را کاهش دهد، از کشورهای منطقه در برابر ویرانی‌های بیشتر محافظت کند و شرایط مساعدتری برای رسیدگی به مناقشه اسرائیل و فلسطین فراهم آورد.
به این ترتیب، ترامپ می‌تواند میراثی تاریخی از خود بر جای بگذارد: پایان دادن به دهه‌ها خصومت میان آمریکا و ایران و کمک به ایجاد معماری امنیتی جدید در منطقه، به‌جای دنبال کردن جنگی ویرانگر دیگر.
اگر ترامپ این مسیر را انتخاب کند، ونس باید رهبری ابتکار دیپلماتیک را بر عهده بگیرد.
اولویت‌های اساسی
بحث و مناقشه در تهران نیز به همان اندازه سرنوشت‌ساز است.
یک جریان فکری معتقد است که رویارویی باید تا زمانی ادامه یابد که آمریکا شکست راهبردی قاطعی متحمل شود، نیروهای نظامی خود را از منطقه خارج کند و از پروژه «اسرائیل بزرگ» نتانیاهو دست بردارد.
برخی از طرفداران این رویکرد همچنین خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) و ساخت سلاح هسته‌ای را پیشنهاد می‌کنند.
آنها استدلال می‌کنند که عضویت چند دهه‌ای در پیمان ان‌پی‌تی، ممنوعیت مذهبی سلاح هسته‌ای در ایران و همکاری گسترده با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نتوانسته مانع تحریم‌ها، خرابکاری‌ها و در نهایت حملات نظامی شود.
شکست ترامپ در انتخابات میان‌دوره‌ای به کشورهای خلیج فارس فرصتی می‌دهد تا از جنگ‌های بی‌پایان آمریکا رهایی یابند.
ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، اعلام کرده است که ۱۰ پیشنهاد برای خروج از این پیمان ثبت شده و موضوع خروج در دست بررسی است. خبرگزاری فارس این اظهارات را گزارش کرده است.
بر اساس این دیدگاه، بازدارندگی هسته‌ای محافظت قوی‌تری نسبت به تعهدات حقوقی بین‌المللی فراهم می‌کند.
با این حال، بر اساس آنچه از افرادی نزدیک به تصمیم‌گیرندگان اصلی در تهران شنیده‌ام، ایران همچنان توافق از طریق مذاکره را ترجیح می‌دهد.
با وجود این، حملات نظامی مکرر آمریکا، با وجود تلاش‌های دیپلماتیک، به‌ویژه فروپاشی یادداشت تفاهم اسلام‌آباد، بدبینی‌ها نسبت به ابتکار صلح ونس را عمیق‌تر کرده است.
به نظر می‌رسد تهران در نبود توافق، مصمم است در صورت هرگونه حمله مجدد آمریکا، رویارویی را به یک جنگ تمام‌عیار منطقه‌ای گسترش دهد؛ زیرساخت‌های نظامی آمریکا در سراسر منطقه را هدف قرار دهد و ترتیبات امنیتی منطقه را به‌طور بنیادین تغییر دهد تا از حملات آینده واشنگتن و تل‌آویو جلوگیری کند.
در راستای نشان دادن آمادگی خود برای یک جنگ احتمالی گسترده‌تر، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده است که محدودیت خودخواسته برد موشک‌های بالستیک ایران، یعنی سقف ۲ هزار کیلومتر را که نزدیک به سه دهه حفظ شده بود، کنار گذاشته است.
این اقدام پس از آن صورت گرفت که مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران، هشدار داد پاسخ ایران به حملات احتمالی آینده آمریکا یا اسرائیل هیچ محدودیت جغرافیایی نخواهد داشت.
اما این راهبرد خطرات عظیمی به همراه دارد.
یک جنگ فرسایشی طولانی‌مدت، اقتصاد ایران را ویران خواهد کرد، رنج انسانی را افزایش خواهد داد، کشورهای همسایه را در معرض خطر قرار خواهد داد و ثبات جهانی را تهدید خواهد کرد.
همچنین، تلاش برای دستیابی به سلاح هسته‌ای می‌تواند پیش از آنکه ایران قادر به ایجاد یک بازدارندگی معتبر شود، حملات بیشتری را به دنبال داشته باشد.
توافقی که بر پایه تحقیر، اجبار یا امتیازدهی یک‌طرفه شکل بگیرد، صرفاً زمینه را برای درگیری دیگری فراهم خواهد کرد.
اولویت‌های اساسی ملی ایران باید تضمین پایان دائمی جنگ و غلبه بر چالش‌های شدید اقتصادی کشور باشد. رویارویی طولانی‌مدت هیچ‌یک از این اهداف را محقق نخواهد کرد.
جایگزین این مسیر، دستیابی به یک توافق دیپلماتیک جامع است که حاکمیت ایران، منافع مشروع امنیتی و آینده اقتصادی آن را تضمین کند
با این حال، برای موفقیت مذاکرات، واشنگتن و تهران باید یک اصل بنیادین را به رسمیت بشناسند: هر توافق پایدار باید آبرومندانه و مبتنی بر منافع متقابل باشد.
هیچ‌یک از دو طرف تسلیم بی‌قیدوشرط را نخواهد پذیرفت. توافقی که بر پایه تحقیر، اجبار یا امتیازدهی یک‌طرفه شکل بگیرد، صرفاً زمینه را برای درگیری دیگری فراهم خواهد کرد.
به همین دلیل، ابتکار دیپلماتیک ونس ـ قالیباف، در چارچوب «اسلام‌آباد پلاس» و با حمایت قدرت‌های کلیدی منطقه‌ای، شایسته بررسی جدی است.
تاریخ درس قدرتمندی در اختیار ما قرار می‌دهد: از واکنش منفی سیاسی به جنگ ویتنام در دهه ۱۹۷۰ گرفته تا شکست‌های انتخاباتی جمهوری‌خواهان در بحبوحه جنگ عراق در سال ۲۰۰۶ و اکنون، جنگ ایران دو دهه پس از آن؛ رویارویی‌های نظامی طولانی‌مدت بارها هزینه‌های سیاسی سنگینی بر واشنگتن تحمیل کرده‌اند.
پیام به رهبران آمریکا، به‌ویژه جمهوری‌خواهان، بیش از پیش روشن است: دیگر بس است. آمریکایی‌ها جنگ بی‌پایان دیگری نمی‌خواهند. برتری نظامی لزوماً به معنای پیروزی راهبردی نیست.
ترامپ و تهران اکنون با انتخابی تاریخی میان رویارویی بیشتر و دستیابی به یک توافق دیپلماتیک روبه‌رو هستند.
بزرگ‌ترین پیروزی برای هر دو ملت، نه پیروزی نظامی و نه تحقیر طرف مقابل، بلکه دستیابی به صلحی پایدار است که به دهه‌ها خصومت پایان دهد و عصر جدیدی از امنیت و همکاری منطقه‌ای را پایه‌گذاری کند.