پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : رئیسجمهور ترکیه، رجب طیب اردوغان، آمادگی خود را برای ایفای نقش میانجیگری میان ایران و ایالات متحده جهت کاهش تنشها اعلام کرد و هشدار داد که هر اقدامی که باعث شعلهور شدن جنگ شود، غیرقابل قبول است، و تأکید کرد که روابط میان ریاض و آنکارا اهمیت استراتژیک بسیار بزرگی برای صلح، ثبات و شکوفایی در منطقه دارد.
به گزارش «انتخاب»؛ اردوغان که سهشنبه به عربستان سفر میکند، خواستار ایجاد مکانیزمهای امنیتی منطقهای برای پیشگیری از بحرانها قبل از وقوع آنها شد و اعلام کرد که هدف از برنامه سفرش گسترش مشورتهای دوجانبه درباره مسائل منطقهای، بهویژه مربوط به آتشبس غزه و وضعیت سوریه، و همچنین ارتقای روابط دو جانبه به سطوح پیشرفته و انجام اقدامات ملموس است. وی همچنین بر گسترش همکاریهای مشترک در روزهای آتی تأکید کرد.
ترکیه و عربستان… سنتهای مستحکم
اردوغان در گفتگو با «الشرق الأوسط» گفت: «ترکیه و عربستان دو کشور دوست هستند که روابط تاریخی و سنتهای مستحکم دولتی و آگاهی بالایی از مسئولیتهای منطقهای دارند». او اشاره کرد که همکاری با عربستان در صنایع دفاعی با هدف تقویت اعتماد متقابل، توانمندسازی قابلیتها و ارتقای سطح فناوری و تولید انجام میشود.
وی افزود: «ما هرگز به این رابطه بهعنوان امری محدود به دستور کار دوجانبه نگاه نکردهایم، بلکه این دوستی ارزشمند بین کشورها اهمیت استراتژیک بزرگی برای صلح، ثبات و شکوفایی منطقه ما دارد».
بر اساس این دیدگاه، روابط ترکیه و عربستان تنها محدود به زمینه اقتصادی نیست، بلکه فراتر از آن است و الگویی از ثبات ایجاد میکند که مشورتها و هماهنگیها و تشکیل عقل مشترک را تقویت میکند.
اردوغان ادامه داد: «در ملاقاتهای پیشین ما با محمد بن سلمان، علاوه بر روابط دوجانبه، مسائل منطقهای و بینالمللی مهمی مطرح شد و ما بر گسترش همکاری مشترک در آینده تأکید کردیم».
گسترش مشورتها
وی افزود: «بنابراین، مهمترین مسائل برنامه این سفر بر اساس این دیدگاه شکل گرفته است؛ ما هدف داریم مشورتها درباره مسائل منطقهای را گسترش دهیم، روابط دوجانبه را به سطوح بالاتر ببریم و اقدامات ملموس انجام دهیم. طبیعی است که برنامه سفر شامل دیدارهایی با فعالان اقتصادی و تجاری نیز باشد که انعکاسی از اراده قوی ما برای تقویت همکاری اقتصادی است».
اردوغان گفت: «مسائل اصلی این سفر در راستای این دیدگاه است و شامل تعمیق مشورتها در امور منطقه و همچنین پیشبرد روابط دوجانبه است».
وی افزود: «از جمله مسائل مهم، مسئله فلسطین، حفظ آتشبس دائمی در غزه و همچنین اوضاع سوریه است. علاوه بر این، موضوعات اقتصادی از جمله ارتقای سطح روابط تجاری، سرمایهگذاریها و پروژههای مشترک مورد بحث قرار خواهد گرفت. ما بر این باوریم که مشورتها باید تقویت و دستور کار گسترش یابد تا همه مسائل به نفع هر دو کشور مورد توجه قرار گیرد».
اردوغان ادامه داد: «در مورد اقدامات جدید همکاری، ما مسأله را تنها به امضای اسناد محدود نمیکنیم، بلکه هدف ما اجرای پروژههای ملموس و پایدار است که نتایج واقعی در زمین داشته باشد و به نفع عمومی هر دو طرف باشد، با ایجاد فرصتهای شغلی و تأثیر مثبت بر زندگی مردم».
وی در این زمینه تأکید کرد که ظرفیتهای بزرگی در حوزههای اقتصاد، تجارت، سرمایهگذاری، انرژی، گردشگری، حملونقل و خدمات لجستیکی وجود دارد و نباید این ظرفیتها روی کاغذ باقی بمانند. اردوغان گفت که این همکاری باید قدمبهقدم و با هدف منافع متقابل تقویت شود و روابط دو کشور به بالاترین سطح برسد.
صنایع دفاعی
اردوغان گفت: «هدف اصلی همکاری در صنایع دفاعی ایجاد اعتماد متقابل، تقویت توانمندیها و ارتقای فناوری و تولید است. ما یقین داریم که اقدامات مشترک در تولید، تبادل فناوری و آموزش، قدرت دفاعی دو کشور را بهطور چشمگیری افزایش داده و شراکت استراتژیک ما را مستحکم میکند».
ایران و نقش ترکیه، عربستان و پاکستان
اردوغان درباره امکان جلوگیری از جنگ میان آمریکا و ایران و نقش ترکیه، عربستان و پاکستان گفت: «ابتدا باید تأکید کنم که تجربه نشان داده سناریوهایی که ارزشها، هویت، گذشته و آینده این منطقه را در نظر نگیرند، جز درد و رنج بیشتر نتیجهای ندارند».
وی افزود: «ما دیدیم که چنین سناریوهایی در غزه، عراق، سوریه و افغانستان چه زخمها و مصیبتهایی برجای گذاشته است. بنابراین ترکیه هرگز نمیخواهد شاهد جنگ یا موج جدیدی از ویرانی در منطقه باشد».
اردوغان بر ضرورت حل مسائل از طریق گفتوگو، عقلانیت و دیدگاه درست تأکید کرد و گفت: «ما در همه مجامع مخالفت خود را با هر مداخله نظامی علیه ایران اعلام کردهایم و بر لزوم جلوگیری از هر اقدامی که تنشها را افزایش دهد، تأکید میکنیم».
وی افزود: «ما با دقت تحولات ایران را دنبال میکنیم و برای امنیت و ثبات ایران اهمیت ویژهای قائل هستیم و هیچ چشماندازی نسبت به هر مداخله خارجی که رنج مردم ایران را افزایش دهد، نداریم».
اردوغان گفت: «ما آمادهایم نقش میانجیگری میان ایران و آمریکا برای کاهش تنشها و حل مسائل را ایفا کنیم و تماسهایمان در این زمینه ادامه خواهد داشت. ما با هر اقدامی که باعث شعلهور شدن جنگ شود مخالفیم و از هر اقدامی که امنیت و صلح را در منطقه تقویت کند، حمایت میکنیم».
وی افزود: «ما در مشورتها و ابتکارات هماهنگی با کشورهای منطقه از جمله عربستان و پاکستان فعال هستیم و مسأله را با دیدگاه تکتلها یا ائتلافها نمیبینیم».
اردوغان تأکید کرد: «منطقه ما نیازمند ائتلافها و توازنهای جدید نیست، بلکه نیازمند همکاری مبتنی بر عقل و مسئولیت مشترک است. هدف ما مدیریت درگیری نیست، بلکه پیشگیری از آن از طریق تقویت پایههای دیپلماسی است».
غزه و چالشها
اردوغان درباره موانع موفقیت مرحله دوم طرح صلح در غزه گفت: «مسئله اصلی در غزه تثبیت آتشبس، حفاظت از غیرنظامیان، تضمین دسترسی مستمر به کمکهای انسانی و پایان کامل جابهجایی اجباری است. هر بحثی که این موارد را تضمین نکند، اصل مسأله را نادیده میگیرد».
وی افزود: «بزرگترین مانع مرحله دوم، شکنندگی فعلی آتشبس است و باید فوراً عملیات بازسازی و تأمین نیازهای فوری غزه آغاز شود».
اردوغان همچنین بر لزوم خروج تدریجی نیروهای اسرائیلی از غزه طبق قطعنامه 2803 شورای امنیت تأکید کرد و گفت که ترکیه به عنوان عضو شورای صلح در این فرآیند مشارکت فعال خواهد داشت. وی افزود: «بدون ایجاد اعتماد در زمین و آرامش پایدار میان طرفها، این مسیر بهطور سالم پیش نخواهد رفت».
وی به زیرساختهای تخریبشده، فروپاشی سیستم بهداشتی، بحران آب و برق، نیاز به مسکن و حجم بالای بازسازی اشاره کرد و آن را موانع جدی برای مرحله دوم طرح صلح دانست.
نیروهای حافظ صلح
اردوغان گفت: «موقعیت ما در خصوص نیروهای حافظ صلح روشن است؛ چنین اقداماتی تنها در صورتی ارزش دارند که از غیرنظامیان محافظت کرده و دسترسی به کمکهای انسانی را تضمین کنند».
وی تأکید کرد: «هر اقدامی که به صلح در زمین کمک نکند، حتی با عناوین بلندپروازانه نیز بیارزش است».
اردوغان افزود: «وقتی شرایط لازم فراهم شود، ترکیه آماده مشارکت در ایجاد صلح در غزه است، حتی از نظر نظامی اگر ضرورت داشته باشد».
وی تأکید کرد: «حل مسأله غزه به رضایت و اراده مردم فلسطین وابسته است و نمیتوان بدون در نظر گرفتن خواستههای آنان صلح دائمی ایجاد کرد».
سوریه در مرکز توجه ترکیه
اردوغان درباره تلاشها برای توافق میان دولت سوریه و «قسد» گفت: «سوریه سالها جنگ و تقسیم را تجربه کرده و هزینه سنگینی پرداخته است. اکنون تحولات مثبت و تلاشهای دیپلماتیک، افق سیاسی جدیدی را نوید میدهد».
وی افزود: «این رویکرد بر حفظ تمامیت ارضی سوریه، تقویت ارزشهای وحدت ملی و بازگرداندن نفوذ دولت مرکزی مبتنی است».
اردوغان گفت: «تضییق مناطق درگیری و توافقات حاصل شده نشان داده است که میتوان گامهای مهمی در جهت درست برداشت، اما تحولات میدانی بهتنهایی برای تثبیت دستاوردها کافی نیست».
وی بر ضرورت ایجاد مصالحه اجتماعی از طریق تقویت احساس تعلق مشترک و حمایت از دولت مرکزی تأکید کرد و گفت که این موضوع در شمال شرق، جنوب و سراسر سوریه صادق است.
اردوغان افزود: «معیار ما روشن است؛ سوریهای که تهدیدی برای همسایگان نباشد، بستر سازمانهای تروریستی را مسدود کند و تمام اقوام خود را به صورت برابر بپذیرد، اهمیت حیاتی برای ثبات منطقه دارد».
وی تأکید کرد: «آینده سوریه تنها از طریق اراده مردم سوریه محقق میشود و ترکیه با همراهی کشورهای دوست، بهویژه عربستان، تمام حمایت لازم را برای پیشرفت گامهای سازنده ارائه میدهد».
مهار بحران سودان
اردوغان درباره همکاری ترکیه و سودان گفت: «بحران سودان هزار روز کامل شده است و با تأسف، برادران سودانی ما ماه رمضان را در شرایط جنگ داخلی تجربه میکنند. این کشور خسارات سنگینی دیده و مردم در وضعیت انسانی دشواری هستند».
وی افزود: «ترکیه تمام تلاشهای دیپلماتیک را برای پایان سریع این بحران و بازگرداندن صلح و ثبات انجام داده و به جای ابتکار جدید، از تلاشهای موجود حمایت کرده است».
اردوغان گفت: «اقدامات ما شامل بازگشایی دفتر TİKA، شعبه بانک کشاورزی ترکیه در بورتسودان و راهاندازی پروازهای ترکیش ایرلاینز به این شهر بوده است».
وی افزود: «از سال 2024، 9 کشتی کمکهای انسانی شامل 12600 تن کالا و 30 هزار چادر به سودان ارسال کردهایم. همکاری در زمینههای کشاورزی، معدن و انرژی ادامه دارد و ارزیابیهای لازم برای بازسازی شهرها، بهویژه خارطوم، انجام میشود».
اردوغان تأکید کرد: «ترکیه ارزش بالای تلاشهای عربستان، آمریکا و مصر را از طریق مکانیزم ایجاد شده برای این منظور میداند و در کنار هر اقدامی برای صلح و شکوفایی سودان خواهد بود».
«سرزمین سومالی» و عدم مشروعیت شناسایی اسرائیل
اردوغان درباره شناسایی «سرزمین سومالی» توسط اسرائیل گفت: «ما به رئیسجمهور سومالی، حسن شیخ محمود، موضع راسخ خود را اعلام کردیم و تأکید کردیم که حفظ وحدت و تمامیت ارضی سومالی اولویت بالایی برای ماست».
وی افزود: «ما تصمیم اسرائیل را فاقد مشروعیت میدانیم و ترکیه تا آخر از تمامیت ارضی سومالی دفاع خواهد کرد».
اردوغان گفت: «تمام تصمیمات مربوط به آینده جمهوری فدرال سومالی و منطقه سرزمین سومالی باید بر اساس اراده همه مردم سومالی اتخاذ شود».
وی به اقدامات دولت نتانیاهو اشاره کرد و گفت که تلاشهای اسرائیل برای بیثبات کردن منطقه و مرتکب شدن جنایات، تهدید جدی برای قاره آفریقاست.
اردوغان تأکید کرد: «ضروری است که کشورهای منطقه، بهویژه عربستان و مصر، این تصمیم را محکوم کنند و اتحادیه اروپا، سازمان همکاری اسلامی، اتحادیه عرب و اتحادیه آفریقا نیز مخالفت خود را اعلام کردهاند».
اگر بخواهید، میتوانم یک خلاصه تحلیلی فارسی هم از کل این مصاحبه تهیه کنم که نکات کلیدی سیاست خارجی ترکیه و اولویتهای اردوغان را به شکل مختصر و قابل فهم نمایش دهد. آیا میخواهید این کار را انجام دهم؟