نتایج یک پژوهش تازه؛ تماس با آتش ساختار ژنتیکی انسان را تغییر داده است

همشهری آنلاین: پژوهش تازه‌ای نشان می‌دهد رابطه دیرینه انسان با آتش، تنها مسیر تمدن را تغییر نداده، بلکه به‌طور مستقیم بر ژن‌های ما اثر گذاشته و انسان را از نظر زیستی از سایر پستانداران و حتی نزدیک‌ترین خویشاوندانش متمایز کرده است.

آتش، یکی از نخستین و تعیین‌کننده‌ترین منابع طبیعی است که انسان به کنترل آن دست یافت؛ ابزاری که امکان پخت غذا، سکونت در اقلیم‌های سرد و شکل‌گیری تمدن را فراهم کرد. اما این دستاورد بزرگ، هزینه‌ای پنهان نیز داشته است. پژوهشی جدید از دانشگاه امپریال کالج لندن نشان می‌دهد که تماس مکرر انسان با آتش و سوختگی، آن‌قدر عمیق و مستمر بوده که ردپای خود را در ساختار ژنتیکی ما بر جای گذاشته است.

*

به گزارش پاپ‌ساینس، بر اساس مطالعه‌ای که به‌تازگی در نشریه علمی BioEssays منتشر شده، زیست‌شناسان تکاملی و پزشکان معتقدند سوختگی‌ها نوعی «آسیب منحصر به‌ انسان» هستند. برخلاف اغلب گونه‌های جانوری که به‌طور غریزی از آتش دوری می‌کنند، انسان‌ها هزاران سال است که آگاهانه به آتش نزدیک می‌شوند و با آن زندگی می‌کنند.

جاشوا کادیهی، جراح و پژوهشگر دانشگاه امپریال کالج لندن و از نویسندگان این تحقیق، می‌گوید: هیچ گونه‌ای مانند انسان در معرض دمای بالا و خطر مداوم سوختگی زندگی نمی‌کند. به گفته او، از ترجیح غذاهای داغ گرفته تا استفاده از فناوری‌های مبتنی بر حرارت، آتش به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی انسان تبدیل شده است.

سوختگی‌ها بسته به شدت، به درجات مختلف تقسیم می‌شوند. در حالی که سوختگی‌های سطحی اغلب خودبه‌خود بهبود می‌یابند، سوختگی‌های عمیق می‌توانند با تخریب بافت‌ها و افزایش خطر عفونت‌های مرگبار همراه باشند. آمارها نشان می‌دهد در موارد شدید، حتی با مراقبت‌های پزشکی، نرخ مرگ‌ومیر بیماران دچار سوختگی قابل‌توجه است.

پژوهشگران برای بررسی فرضیه خود، داده‌های ژنومی انسان را با سایر نخستی‌سانان مقایسه کردند. نتایج نشان داد انسان‌ها دارای ژن‌هایی هستند که به بهبود سوختگی، کنترل التهاب، پاسخ ایمنی و بسته‌شدن زخم‌ها کمک می‌کند. این ویژگی‌ها احتمالا در دوران پیش از آنتی‌بیوتیک‌ها نقشی حیاتی در بقای انسان داشته‌اند.

اما این سازگاری ژنتیکی بدون هزینه هم نبوده است. همان فرآیندهایی که به ترمیم سوختگی‌های خفیف کمک می‌کنند، در سوختگی‌های شدید می‌توانند به التهاب گسترده، ایجاد اسکارهای شدید و حتی نارسایی اندام‌ها منجر شوند. به همین دلیل، انسان همچنان در برابر سوختگی‌های جدی آسیب‌پذیر باقی مانده است.

از نگاه پژوهشگران، اهمیت این یافته‌ها فراتر از درک گذشته تکاملی انسان است. این دانش می‌تواند به توسعه روش‌های نوین درمان سوختگی و درک بهتر تفاوت واکنش بدن انسان نسبت به مدل‌های حیوانی کمک کند. به گفته آرمان لروآ، زیست‌شناس تکاملی و از نویسندگان مقاله، این پژوهش نوعی تازه از انتخاب طبیعی را معرفی می‌کند؛ انتخابی که نه‌فقط زیستی، بلکه عمیقا وابسته به فرهنگ و فناوری انسان است.