محققان: پشه‌ها ممکن است به اسپری دفع حشرات عادت کنند و بیشتر جذب انسان شوند

دیجیاتو: تحقیقات جدید از یک واقعیت عجیب پرده برداشته‌اند: پشه‌ها ممکن است به‌مرور زمان به اسپری دفع حشرات عادت کنند و حتی جذب بوی این مواد شوند. پژوهشگران می‌گویند برخی پشه‌ها بعد از چند بار مواجهه با ماده معروف DEET، آن را با پاداش و دسترسی به خون انسان مرتبط دانسته‌اند. این اتفاق می‌تواند در طول زمان، کارایی و عملکرد اسپری‌های دفع حشره را زیر سؤال ببرد.

نتایج این مطالعه که در مجله «Journal of Experimental Biology» منتشر شده، روی گونه «Aedes Aegypti» یا همان پشه تب زرد انجام شده است. حشره مورد اشاره ناقل بیماری‌های خطرناکی مثل تب دنگی، زیکا، تب زرد و چیکونگونیا محسوب می‌شود. این بیماری‌ها سالانه میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان درگیر می‌کنند.

براساس آمار سازمان جهانی بهداشت، بیماری‌های مرتبط با پشه‌ها سالانه حدود ۷۰۰ هزار قربانی می‌گیرند. به‌همین دلیل، انواع اسپری دفع حشرات - مخصوصاً در مناطق گرمسیری و کشورهایی با خطر بالای انتقال بیماری‌ها - حائز اهمیت فراوانی هستند. باوجود این کاربرد حیاتی، پژوهش جدید نشان می‌دهد داستان ممکن است پیچیده‌تر از چیزی باشد که فکرش را می‌کنیم.

محققان در آزمایش جدید خود از نوعی «شرطی‌سازی رفتاری» مشابه آزمایش معروف «ایوان پاولف» استفاده کردند؛ همان آزمایشی که در آن سگ‌ها یاد می‌گرفتند صدای زنگ را با دریافت غذا پیوند بدهند. در این مطالعه، پشه‌ها پشت یک توری مخصوص قرار گرفتند و کیسه‌ای حاوی خون گرم در نزدیکی آن‌ها قرار داده شد. زمانی که پشه‌ها شروع به تغذیه می‌کردند، پژوهشگران بوی ماده DEET مورد استفاده در اسپری دفع حشرات را وارد محیط می‌کردند. پس از تکرار این فرآیند در چهار مرحله، بیش‌از ۶۰ درصد پشه‌ها هنگام احساس بوی DEET تلاش کردند دوباره از خون تغذیه کنند.

در مرحله بعد، به پشه‌ها حق انتخاب بین دو دست انسان داده شد: یک دست بدون اسپری و دیگری آغشته به اسپری دفع حشرات. پشه‌هایی که آموزش ندیده بودند، معمولاً از دست دارای DEET دوری می‌کردند؛ اما پشه‌های آموزش‌دیده برخلاف انتظار به سمت همان دست جذب شدند.

«کلمنت وینوگر»، استاد دانشگاه «Virginia Tech» و یکی از پژوهشگران این پروژه از نتیجه به‌دست‌آمده حیرت‌زده شده است. او می‌گوید دانشمندان تاکنون تصور می‌کردند اسپری دفع حشرات صرفاً به‌دلیل ترکیبات شیمیایی‌اش عمل می‌کند و پشه‌ها ذاتاً از بوی آن‌ها فرار می‌کنند؛ اما یافته‌های جدید نشان می‌دهند مغز پشه‌ها می‌تواند براساس تجربه، واکنش متفاوتی به این بوها پیدا کند. او اذعان دارد اگر فردی از این ماده استفاده کند اما غلظت آن به‌مرور کاهش پیدا کند و پشه همچنان موفق به خون‌خواری شود، این احتمال وجود دارد که حشره بوی DEET را با دریافت غذا مرتبط بداند.

باوجود این نتایج، پژوهشگران تأکید می‌کنند مردم نباید استفاده از اسپری دفع حشرات و DEET را متوقف کنند. به‌گفته آن‌ها، این ماده همچنان یکی از مؤثرترین ترکیبات دافع حشرات در جهان محسوب می‌شود؛ مخصوصاً در مناطقی که خطر انتقال بیماری‌های خطرناک توسط پشه‌ها بالاست. هرچند این مطالعه می‌تواند مسیر توسعه نسل جدید اسپری‌های ضدحشرات را تغییر دهد.