پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : کنجکاو هستید بدانید هنگام ۲۴ ساعت ناشتا ماندن، چه تغییری در قند خونتان ایجاد میشود؟ در این مدت، بدن بهتدریج مصرف گلوکز را کنار میگذارد و برای تأمین انرژی به سراغ چربیهای ذخیرهشده میرود. اما این تغییر چگونه رخ میدهد و آیا برای همه بیخطر است؟
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ امروزه روزهداری ۲۴ ساعته به یکی از ترندهای محبوب حوزه سلامت و سبک زندگی تبدیل شده است. بسیاری معتقدند این روش میتواند به «بازتنظیم» بدن، کاهش وزن و بهبود سلامت متابولیک کمک کند.
با این حال، زمانی که برای یک شبانهروز از خوردن غذا خودداری میکنید، بدن دستخوش تغییرات مهمی میشود؛ بهویژه در نحوه تنظیم و کنترل قند خون.
دکتر بروندا اماس، متخصص داخلی و مشاور ارشد توضیح میدهد که در طول یک روز ناشتا ماندن چه اتفاقاتی در بدن رخ میدهد، قند خون چگونه تغییر میکند و چگونه میتوان این کار را با ایمنی بیشتری انجام داد.
هنگام ۲۴ ساعت ناشتا ماندن، چه اتفاقی برای قند خون میافتد؟
به گفته دکتر بروندا، بدن در طول این مدت بهتدریج شیوه تأمین انرژی خود را تغییر میدهد.
این روند به شکل زیر اتفاق میافتد:
* پس از آنکه غذای مصرفشده بهطور کامل هضم شد، سطح قند خون بهآرامی شروع به کاهش میکند.
* در مرحله نخست، بدن برای حفظ قند خون در محدوده طبیعی، از گلیکوژن؛ یعنی شکل ذخیرهشده گلوکز در کبد، استفاده میکند.
* پس از تخلیه تدریجی ذخایر گلیکوژن، بدن برای تولید انرژی به سراغ چربیهای ذخیرهشده میرود.
* در این مرحله، موادی به نام کتون تولید میشوند که بهعنوان منبع جایگزین انرژی مورد استفاده قرار میگیرند.
* همزمان، سطح هورمون گلوکاگون افزایش و میزان انسولین کاهش مییابد تا آزادسازی انرژی ذخیرهشده آسانتر شود.
دکتر بروندا میگوید:
«در بزرگسالان سالم، این تغییرات معمولاً بهخوبی توسط بدن تنظیم میشوند. با این حال، افرادی که به ناشتا ماندن عادت ندارند، ممکن است احساس گرسنگی، خستگی، سردرد، سرگیجه، تحریکپذیری، کاهش تمرکز یا ضعف خفیف را تجربه کنند.»
آیا ناشتا ماندن به مدت ۲۴ ساعت میتواند برای سلامتی خطرناک باشد؟
دکتر بروندا توضیح میدهد که برای بیشتر افراد سالم، ناشتا ماندن به مدت ۲۴ ساعت معمولاً باعث افت خطرناک قند خون نمیشود، زیرا کبد بهطور مداوم مقداری گلوکز وارد جریان خون میکند تا سطح قند خون در محدوده طبیعی باقی بماند.
اما این موضوع درباره همه افراد صدق نمیکند.
به گفته او، روزهداری طولانیمدت میتواند برای گروههای زیر خطرناک باشد:
* افراد مبتلا به دیابت
* کسانی که انسولین یا داروهای کاهنده قند خون مصرف میکنند
* زنان باردار یا شیرده
* کودکان
* سالمندان ضعیف یا ناتوان
همچنین افرادی که به برخی بیماریهای زمینهای مبتلا هستند، نباید بدون توصیه و نظارت پزشک مدت طولانی ناشتا بمانند؛ زیرا ممکن است دچار هیپوگلیسمی (افت قند خون)، کمآبی بدن یا سایر عوارضی شوند که نیازمند مراقبت فوری پزشکی است.
فواید و خطرات روزهداری
مطالعهای که در سال ۲۰۲۳ با عنوان «فیزیولوژی روزهداری» در پایگاه علمی مرکز ملی اطلاعات زیستفناوری آمریکا (NCBI) منتشر شد، نشان میدهد که ناشتا ماندن باعث ایجاد تغییرات مهمی در سوختوساز بدن میشود.
فواید احتمالی روزهداری
پژوهشگران برخی از مزایای احتمالی روزهداری را چنین برشمردهاند:
* افزایش حساسیت بدن به انسولین که میتواند خطر ابتلا به سندرم متابولیک و دیابت را کاهش دهد.
* کمک به کاهش چربی بدن، کاهش فشار خون و کاهش چربیهای مضر خون در برخی الگوهای روزهداری متناوب یا طولانی.
* مطالعات حیوانی نشان دادهاند که روزهداری ممکن است روند پیشرفت بیماریهای عصبی مانند آلزایمر و پارکینسون را کندتر کند.
* در سطح سلولی، روزهداری فعالیت آنزیمی به نام تیروزین کیناز را مهار میکند؛ مکانیسمی که ممکن است در آینده در کنار درمانهای سرطان کاربرد داشته باشد.
خطرات احتمالی روزهداری
این مطالعه در کنار مزایا، به برخی خطرات نیز اشاره کرده است:
* در ساعات اولیه ناشتا ماندن، برخی افراد ممکن است دچار سردرد شوند که احتمالاً به دلیل افت قند خون، کمآبی بدن، قطع مصرف کافئین یا واکنشهای التهابی رخ میدهد.
* روزهداری شدید یا طولانیمدت میتواند میزان هورمونهای استرس مانند کورتیزول را افزایش دهد؛ موضوعی که ممکن است باعث تحلیل عضلات و حتی مقاومت به انسولین شود.
* پژوهشگران همچنین تأکید کردهاند که هنوز اطلاعات کافی درباره ایمنی روزهداری در افراد کموزن، کودکان و سالمندان وجود ندارد.
به همین دلیل، آنها توصیه میکنند که روزهداری طولانیمدت حتماً زیر نظر پزشک یا متخصص مراقبتهای سلامت انجام شود.
چگونه با ایمنی بیشتری روزه بگیریم؟
دکتر بروندا چند توصیه مهم برای کاهش خطرات ناشتا ماندن ارائه میدهد:
* در طول روز به مقدار کافی آب بنوشید تا دچار کمآبی نشوید.
* اگر احساس ضعف یا سرگیجه دارید، از انجام فعالیت بدنی شدید خودداری کنید.
* پس از پایان روزه، وعده غذایی خود را با غذاهای متعادل شامل پروتئین، غلات کامل، چربیهای سالم، میوه و سبزیجات آغاز کنید.
* از پرخوری یا مصرف مقدار زیاد غذاهای شیرین و فرآوریشده بلافاصله پس از پایان روزه پرهیز کنید، زیرا این کار میتواند باعث افزایش ناگهانی قند خون و ناراحتیهای گوارشی شود.
* برخی مطالعات نشان دادهاند که روزهداری متناوب ممکن است در بعضی افراد به بهبود حساسیت به انسولین و کنترل وزن کمک کند.
با این حال، او تأکید میکند که روزهداری برای همه افراد مناسب نیست و سلامت بلندمدت بیش از هر چیز به رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، مدیریت استرس و پیروی از توصیههای پزشکی بستگی دارد؛ نه صرفاً ناشتا ماندن گاهبهگاه.
جمعبندی
در افراد سالم، ناشتا ماندن به مدت ۲۴ ساعت معمولاً باعث ایجاد یک تغییر طبیعی و کنترلشده در سوختوساز بدن میشود. در این فرآیند، بدن پس از مصرف ذخایر گلوکز، برای تأمین انرژی به سراغ چربیهای ذخیرهشده میرود و معمولاً دچار افت خطرناک قند خون نمیشود.
با این حال، روزهداری طولانیمدت برای همه مناسب نیست و بهویژه در افراد مبتلا به بیماریهایی مانند دیابت میتواند خطرات جدی به همراه داشته باشد.
بنابراین، پیش از شروع هر نوع برنامه روزهداری، با پزشک مشورت کنید و در طول این دوره، نوشیدن آب کافی و داشتن یک رژیم غذایی متعادل را در اولویت قرار دهید تا سلامت بدن شما در بلندمدت حفظ شود.