برآمدگی در کشاله ران را نادیده نگیرید؛ متخصص از علائم، علل، انواع فتق و جدیدترین روش‌های درمان می‌گوید

فتق یکی از بیماری‌های شایع است که حدود ۲۰ درصد از مردم هند را درگیر می‌کند، اما بسیاری از افراد هنوز شناخت کافی از این بیماری و عوارض جدی آن ندارند. برای آشنایی بیشتر با این بیماری، با فوق تخصص جراحی لاپاراسکوپی، لیزر و جراحی عمومی گفت‌وگو شده است.

به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ برآمدگی کوچکی که در کشاله ران ایجاد می‌شود، اغلب به دلیل نداشتن درد، نادیده گرفته می‌شود. اما این برآمدگی می‌تواند نشانه فتق باشد؛ مشکلی شایع که در صورت درمان نشدن ممکن است به عوارض خطرناکی منجر شود. برخی فتق‌ها برای مدتی بدون تغییر باقی می‌مانند، اما برخی دیگر به‌تدریج بزرگ‌تر شده و مشکلات جدی ایجاد می‌کنند.

به گفته دکتر دامجا، تشخیص زودهنگام علائم و مراجعه به‌موقع به پزشک، علاوه بر پیشگیری از شرایط اورژانسی، درمان را ساده‌تر و مؤثرتر می‌کند.

فتق چیست؟

فتق زمانی رخ می‌دهد که بخشی از یک اندام داخلی یا بافت چربی از ناحیه‌ای ضعیف در عضلات یا بافت همبند که وظیفه نگهداری آن را بر عهده دارد، بیرون بزند. در فتق کشاله ران، معمولاً بخشی از روده از دیواره ضعیف شکم خارج شده و باعث ایجاد برآمدگی قابل مشاهده یا قابل لمس می‌شود.

فتق کشاله ران یکی از شایع‌ترین انواع فتق است و بیشتر در مردان دیده می‌شود، هرچند زنان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند.

علل شایع فتق کشاله ران

بر اساس مطالعه‌ای که در Journal of Contemporary Clinical Practice منتشر شده، عوامل مختلفی می‌توانند دیواره شکم را ضعیف یا فشار داخل شکم را افزایش دهند و احتمال بروز فتق را بیشتر کنند، از جمله:

* ضعیف شدن عضلات بر اثر افزایش سن
* بلند کردن اجسام سنگین بدون رعایت اصول صحیح
* سرفه مزمن
* یبوست طولانی‌مدت و زور زدن مکرر هنگام دفع
* چاقی
* بارداری
* سابقه جراحی شکم
* سابقه خانوادگی فتق

برخی افراد نیز به‌طور مادرزادی دارای ناحیه‌ای ضعیف در دیواره شکم هستند که خطر ابتلا به فتق را در سال‌های بعد افزایش می‌دهد.

علائمی که نباید نادیده گرفته شوند

شایع‌ترین علامت فتق کشاله ران، برآمدگی نرم در این ناحیه است که هنگام ایستادن، سرفه کردن یا زور زدن واضح‌تر می‌شود و معمولاً هنگام دراز کشیدن از بین می‌رود.

سایر علائم عبارت‌اند از:

* درد یا ناراحتی در کشاله ران، به‌ویژه هنگام فعالیت بدنی
* احساس سنگینی یا فشار در قسمت تحتانی شکم
* احساس سوزش یا درد مبهم در اطراف برآمدگی
* تورم در کشاله ران
* ناراحتی پس از بلند کردن اجسام سنگین

برخی فتق‌ها در ابتدا بدون درد هستند، اما به مرور زمان بزرگ‌تر می‌شوند.

انواع فتق

فتق بسته به محل ضعیف شدن عضله یا بافت، می‌تواند در قسمت‌های مختلف بدن ایجاد شود. اگرچه برخی انواع آن شایع‌تر هستند، اما همه آن‌ها نیاز به بررسی توسط پزشک دارند، زیرا فتق به‌طور خودبه‌خود بهبود پیدا نمی‌کند.

۱. فتق اینگوینال (کشاله ران)

شایع‌ترین نوع فتق است. در این حالت بخشی از روده یا بافت چربی از ناحیه ضعیف دیواره تحتانی شکم در نزدیکی کشاله ران بیرون می‌زند.

این نوع فتق در مردان بسیار شایع‌تر است، اما زنان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند.

علائم شامل برآمدگی قابل مشاهده در کشاله ران، درد یا ناراحتی هنگام ایستادن، سرفه، ورزش یا بلند کردن اجسام سنگین است.

۲. فتق فمورال (رانی)

این نوع فتق در قسمت بالای ران و درست زیر کشاله ران ایجاد می‌شود و زمانی رخ می‌دهد که بافت از کانال فمورال خارج شود.

فتق فمورال نسبت به فتق اینگوینال شیوع کمتری دارد و بیشتر در زنان، به‌ویژه زنان سالمند، دیده می‌شود.

مطالعه‌ای در Muller Journal of Medical Sciences and Research نشان داده است که این نوع فتق بیشتر در معرض گیر افتادن و قطع خون‌رسانی قرار دارد، بنابراین درمان زودهنگام اهمیت زیادی دارد.

۳. فتق ناف

این فتق در اطراف ناف ایجاد می‌شود و در نوزادان شایع است. اغلب در دوران کودکی خودبه‌خود بسته می‌شود.

در بزرگسالان، چاقی، بارداری، بلند کردن مکرر اجسام سنگین و افزایش فشار داخل شکم از عوامل ایجاد آن هستند.

اگر فتق ناف در بزرگسالان علامت‌دار باشد یا به مرور بزرگ‌تر شود، معمولاً جراحی توصیه می‌شود.

۴. فتق برشی

این نوع فتق از محل برش جراحی قبلی شکم ایجاد می‌شود و ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها پس از عمل ظاهر شود.

عوامل خطر شامل عفونت محل جراحی، چاقی، سیگار کشیدن، دیابت و وارد شدن فشار مکرر به عضلات شکم هستند.

۵. فتق هیاتال

این فتق با سایر انواع متفاوت است، زیرا در داخل بدن ایجاد می‌شود. در این حالت، بخشی از معده از طریق سوراخ دیافراگم وارد قفسه سینه می‌شود.

بر اساس مقاله‌ای در مجله Life، علائم شایع آن عبارت‌اند از:

* سوزش سر دل
* رفلاکس اسید معده
* احساس ناراحتی در قفسه سینه
* دشواری در بلع
* طعم ترش در دهان

البته برخی افراد هیچ علامتی ندارند و بیماری تنها در بررسی‌های پزشکی تشخیص داده می‌شود.

۶. فتق اپی‌گاستریک

این فتق بین استخوان جناغ سینه و ناف ایجاد می‌شود و معمولاً حاوی بافت چربی است، نه روده.

معمولاً به صورت توده‌ای کوچک در قسمت فوقانی شکم دیده می‌شود و ممکن است هنگام فعالیت یا زور زدن باعث درد یا حساسیت شود.

۷. فتق اشپیگلین

نوعی فتق نادر است که در امتداد کناره عضلات شکم ایجاد می‌شود.

از آنجا که برآمدگی آن همیشه واضح نیست، تشخیص آن دشوار است.

علائم می‌تواند شامل درد شکم، تورم یا احساس ناراحتی بدون وجود برآمدگی مشخص باشد.

۸. فتق ابتوراتور

این نوع نادر در عمق لگن ایجاد می‌شود و بیشتر در زنان سالمند و لاغر دیده می‌شود.

معمولاً با درد شکم، انسداد روده یا درد منتشرشونده به سمت داخل ران همراه است و به همین دلیل تشخیص آن دشوار است.

۹. فتق دیافراگمی

در این حالت، اندام‌های شکمی از طریق سوراخی در دیافراگم وارد قفسه سینه می‌شوند.

این فتق ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا در اثر آسیب شدید ایجاد شود.

بسته به شدت بیماری، می‌تواند تنفس و عملکرد دستگاه گوارش را مختل کند و اغلب به جراحی نیاز دارد.

شایع‌ترین نوع فتق کدام است؟

فتق اینگوینال شایع‌ترین نوع فتق محسوب می‌شود.

بر اساس مطالعه‌ای در International Journal of Academic Medicine and Pharmacy، حدود ۷۰ درصد موارد فتق از نوع اینگوینال هستند. این نوع به دلیل ساختار طبیعی کشاله ران، در مردان بسیار شایع‌تر است.

چه زمانی فتق به وضعیت اورژانسی تبدیل می‌شود؟

اگر بافت گیر افتاده در فتق خون‌رسانی خود را از دست بدهد، وضعیتی به نام فتق مختنق (Strangulated Hernia) ایجاد می‌شود که یک اورژانس پزشکی است.

علائم هشداردهنده عبارت‌اند از:

* درد شدید و ناگهانی
* سفت شدن برآمدگی و جا نرفتن آن
* قرمز یا تیره شدن پوست روی برآمدگی
* تهوع و استفراغ
* تب
* درد شدید شکم

در صورت مشاهده این علائم باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.

فتق چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک معمولاً با معاینه فیزیکی فتق را تشخیص می‌دهد. ممکن است از بیمار بخواهد بایستد، سرفه کند یا زور بزند تا برآمدگی بهتر دیده شود.

اگر تشخیص قطعی نباشد یا فتق بسیار کوچک باشد، سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا MRI درخواست می‌شود.

روش‌های نوین درمان فتق کشاله ران

طبق گزارشی در Journal of Clinical Medicine of Kazakhstan، فتق خودبه‌خود درمان نمی‌شود و تنها درمان قطعی آن جراحی است.

جراحی باز

در این روش، جراح برشی روی محل فتق ایجاد کرده، بافت بیرون‌زده را به جای خود بازمی‌گرداند و ناحیه ضعیف را، معمولاً با استفاده از مش جراحی، تقویت می‌کند.

جراحی لاپاراسکوپی

در این روش، به‌جای یک برش بزرگ، چند برش کوچک ایجاد می‌شود و جراح با کمک دوربین ظریف و ابزارهای مخصوص فتق را ترمیم می‌کند.

مزایای این روش عبارت‌اند از:

* برش‌های کوچک‌تر
* درد کمتر پس از عمل
* بهبود سریع‌تر
* مدت بستری کوتاه‌تر
* بازگشت زودتر به فعالیت‌های روزمره

انتخاب بهترین روش جراحی به سن بیمار، وضعیت سلامت، اندازه فتق و اینکه اولین فتق باشد یا عود کرده باشد، بستگی دارد.

دوران نقاهت

اکثر بیماران پس از جراحی‌های امروزی به‌خوبی بهبود پیدا می‌کنند.

راه رفتن معمولاً از مدت کوتاهی پس از عمل توصیه می‌شود، اما بلند کردن اجسام سنگین و ورزش‌های شدید باید تا چند هفته، طبق نظر پزشک، محدود شود.

رعایت توصیه‌های پس از عمل، حفظ وزن مناسب، مصرف غذاهای پرفیبر و ترک سیگار، روند بهبود را تسریع کرده و احتمال عود فتق را کاهش می‌دهد.

آیا می‌توان از فتق پیشگیری کرد؟

اگرچه نمی‌توان از همه انواع فتق پیشگیری کرد، اما رعایت برخی نکات خطر ابتلا را کاهش می‌دهد:

* حفظ وزن سالم
* بلند کردن صحیح اجسام سنگین
* درمان سرفه‌های مزمن
* پیشگیری از یبوست با رژیم غذایی پرفیبر و مصرف کافی مایعات
* ورزش منظم برای تقویت عضلات مرکزی بدن
* ترک سیگار، زیرا سیگار باعث سرفه مزمن می‌شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

هرگونه برآمدگی جدید در کشاله ران، حتی اگر بدون درد باشد، باید توسط پزشک بررسی شود.

تشخیص زودهنگام امکان درمان برنامه‌ریزی‌شده را فراهم می‌کند و از بروز عوارض جلوگیری می‌کند. به تعویق انداختن مراجعه به پزشک می‌تواند خطر نیاز به جراحی اورژانسی و طولانی شدن دوره نقاهت را افزایش دهد.

جمع‌بندی

فتق کشاله ران بیماری شایعی است که نباید آن را نادیده گرفت. این مشکل ممکن است در ابتدا تنها به صورت یک برآمدگی کوچک و بدون درد ظاهر شود، اما در صورت درمان نشدن می‌تواند بزرگ‌تر شده و عوارض خطرناکی ایجاد کند. همان‌طور که دکتر دامجا تأکید می‌کند، شناخت علائم اولیه و مراجعه به‌موقع به پزشک، امکان درمان ایمن و مؤثر با روش‌های نوین جراحی را فراهم کرده و به بیماران کمک می‌کند با کمترین اختلال، به زندگی عادی خود بازگردند.