پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : زومیت: پژوهشی جامع با مرور بیش از ۳۵۰ مطالعه نشان داده که مصرف بیش از حد پروتئین، برخلاف تبلیغات گسترده در شبکههای اجتماعی، میتواند طول عمر را کاهش دهد.
در حالی که شبکههای اجتماعی از توصیه برای مصرف حداکثری پروتئین و تبلیغ محصولات پروتئینی مختلف پر شده، پژوهشی تازه زنگ هشدار برای این رویه را به صدا درآورده است.
بدن انسان برای حفظ عضلات، ترمیم بافتها و عملکرد طبیعی اندامها به پروتئین نیاز دارد. اما برخلاف تصور رایج، «بیشتر» همیشه به معنای «بهتر» نیست. در واقع، مصرف بیش از حد پروتئین میتواند اثرات معکوسی داشته باشد و سلامت را به خطر بیندازد.
دکتر دادلی لمینگ، استاد دانشگاه ویسکانسین-مدیسن و یکی از نویسندگان مقاله میگوید: «بهطور میانگین، انسانها حدود ۱۷ درصد از کالری روزانهی خود را از پروتئین دریافت میکنند. اما بررسی مطالعات پیشین روی موشها نشان داد جوندگانی که رژیم غذایی با ۵ تا ۸ درصد پروتئین داشتند، در مقایسه با گروهی که ۲۰ درصد پروتئین مصرف میکردند، عمر طولانیتری داشتند.»
پروتئینها از واحدهای کوچکتری به نام اسیدهای آمینه ساخته شدهاند. از میان ۲۰ نوع اسید آمینه، ۹ نوع آن برای بدن ضروری محسوب میشوند، زیرا بدن توانایی تولیدشان را ندارد و باید از طریق غذا تأمین شوند. این اسیدهای آمینه برای حیات و رشد ضروری هستند، اما دریافت بیش از اندازهی آنها میتواند مضر باشد.
دکتر لمینگ و همکارانش در پژوهشی که در مجلهی Nature Aging منتشر کردند، نشان دادند کاهش مصرف اسید آمینهی والین (یکی از همین ۹ اسید آمینهی ضروری) باعث شد میانگین عمر موشهای نر ۲۳ درصد افزایش یابد. این موشها در دوران پیری، نشانههای کمتری از ناتوانی جسمی داشتند، بافت چربی کمتری در بدنشان انباشته شده و میزان ابتلا به سرطان در آنها بهطرز چشمگیری کاهش یافته بود.
محدودیت پروتئین باعث ترشح هورمونی میشود که چربیهای اضافی را میسوزاند و از بیماریهای قلبی و دیابت پیشگیری میکند
دکتر استیون هیمزفیلد، استاد دانشگاه ایالتی لوئیزیانا که در پژوهش جدید مشارکت نداشت، در این باره توضیح میدهد: «بدن پس از دریافت مقدار کافی پروتئین برای تأمین نیازهای حیاتی، باقیماندهی آن را یا به چربی تبدیل میکند و یا بهعنوان انرژی میسوزاند. بنابراین ایدهی مصرف حجم عظیم پروتئین، بیشتر مد روزمرهی بیپایه است تا نیاز واقعی زیستی.»
همچنین هضم پروتئین باعث تولید مادهای به نام «اوره» در کبد میشود که دفع بیش از حد آن میتواند به کلیهها فشار وارد کند. افزون بر این، بسیاری از منابع پروتئینی پرچرب، حاوی چربیهای اشباع شدهای هستند که مصرف زیادشان با افزایش خطر بیماریهای قلبی مرتبط است. به همین دلیل، برخی محققان نسبت به رژیمهای غذایی پرگوشت مانند کتو هشدار دادهاند.
بهنوشته ساینتیفیک آمریکن، محققان معتقدند یکی از مکانیسمهای اصلی تأثیر کاهش پروتئین بر افزایش طول عمر، به هورمونی به نام افجیاف ۲۱ (FGF21) مربوط میشود. وقتی مصرف پروتئین محدود میشود، تولید این هورمون در بدن افزایش مییابد. این هورمون پس از رسیدن به مغز، پیامی به سیستم عصبی میفرستد که سلولهای چربی سفید را به تولید میتوکندری بیشتر ترغیب کند. میتوکندریها نیروگاههای سلول هستند و افزایش آنها باعث میشود چربی بهعنوان سوخت سوزانده و انرژی بیشتری مصرف شود.
به گفتهی دکتر لمینگ، کاهش مصرف پروتئین باعث افزایش مصرف انرژی در بدن میشود. این موضوع هم در حیوانات و هم بهتازگی در انسانها مشاهده شده است. از بین رفتن چربی اضافی، خطر ابتلا به دیابت، بیماریهای قلبی و برخی سرطانها را کاهش میدهد.
بسیاری از پژوهشهای مرتبط با تأثیر رژیم غذایی بر طول عمر روی مدلهای حیوانی مانند موش انجام شده است، زیرا پیگیری رژیم غذایی انسان در طول یک عمر کامل تقریباً غیرممکن است. اما شباهتهای تغذیهای بین انسان و موش به حدی است که میتوان نتایج این پژوهشها را به جامعهی انسانی تعمیم داد. هر دو گونه به نسبت مشابهی از پروتئین نیاز دارند و برای بقا و رشد به همان ۹ اسید آمینهی ضروری متکی هستند.
پروتئینهای گیاهی و لبنیات کمچرب را به گوشتهای پرچرب ترجیح دهید تا هم پروتئین بدنتان را تأمین کنید و هم از چربیهای مضر دور بمانید
در برخی از مطالعات مورد بررسی، افزایش طول عمر در موشهای با رژیم کمپروتئین تا ۵۳ درصد گزارش شده است. برای درک بهتر این عدد، اگر انسانی با امید به زندگی ۸۰ سال، چنین افزایش عمری را تجربه کند، بیش از ۱۲۰ سال زنده خواهد ماند.
تعیین میزان دقیق پروتئین مورد نیاز هر فرد، کار سادهای نیست. تا پیش از این، دستورالعملهای غذایی وزارت کشاورزی آمریکا مصرف روزانه ۰٫۸ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن را توصیه میکرد. اما در نسخهی بهروز شده که اخیراً ارائه شد، این رقم به ۱٫۲ تا ۱٫۶ گرم در روز افزایش یافته است. این تغییر با توصیهی محققان مبنی بر مفیدبودن کاهش مصرف پروتئین، در تناقض آشکار قرار دارد و انتقادهایی را نیز به همراه داشته است.
نیاز به پروتئین در افراد مختلف متفاوت است. زنان باردار، ورزشکاران حرفهای و افرادی که در حال بهبودی از آسیب دیدگی هستند، به پروتئین بیشتری نیاز دارند. اما برای عموم مردم که سبک زندگی کمتحرک دارند، مصرف بیش از اندازهی پروتئین نهتنها سودی ندارد، بلکه میتواند خطرناک باشد.