رویداد چیکشلوب چگونه دایناسورها را در عرض دو ساعت کباب کرد؟

زومیت: پژوهش جدیدی نشان می‌دهد میلیون‌ها سال پیش، غبار حاصل از برخورد سیارک، زمین را به تنور مرگ تبدیل کرد و دایناسورها را در کمتر از دو ساعت کباب کرد.

میلیون‌ها سال پیش، برخورد یک سیارک عظیم به زمین، پایان دوران سلطه‌ی دایناسورها را رقم زد. اما پرسشی که همواره ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده، این بود که مکانیسم دقیق این انقراض جمعی چه بود؟ چگونه یک برخورد، می‌تواند سه‌چهارم گونه‌های جانوری و گیاهی کره‌ی زمین را در چشم برهم زدنی نابود کند؟

پاسخ شاید در غبار نهفته باشد. پژوهگران در مطالعه جدیدی پیشنهاد کرده‌اند ابر عظیمی از غبارهای بسیار ریز که در پی برخورد سیارک به جو زمین پرتاب شده، نقش اصلی را در این فاجعه ایفا کرد. این غبارها با به دام انداختن گرمای حاصل از برخورد، سطح زمین را به تنوری عظیم تبدیل کردند و هر موجود زنده‌ای را که پناهگاهی نداشت، در عرض دو ساعت به کام مرگ کشاندند.

داستان از سال ۱۹۸۰ شروع می‌شود، زمانی که فیزیکدان مشهور، لوئیس آلوارز، به همراه پسر زمین‌شناسش، والتر، نظریه‌ی انقلابی خود را مطرح کردند. آنها در لایه‌های رسوبی مربوط به مرز دوران کرتاسه و پالئوژن که در سراسر جهان یافت می‌شود، غلظت بالایی از فلز نادر ایریدیوم را شناسایی کردند. ایریدیوم در پوسته‌ی زمین کمیاب است، اما در سیارک‌ها فراوان یافت می‌شود. بنابراین نتیجه گرفتند سیارک یا دنباله‌دار عظیمی، عامل اصلی انقراض دایناسورها بوده است. جالب اینکه در همان سال، ژئوفیزیکدان هلندی به نام یان اسمیت، نیز به طور مستقل به همین نتیجه رسید.

طبق پژوهش جدید، دایناسورها در معرض گرمایی ۱۷ برابر کشنده‌تر از حد تحمل انسان قرار گرفتند و در عرض دو ساعت کباب شدند

سال‌ها بعد، گمشده‌ی معما پیدا شد: دهانه‌ی برخوردی چیکْشولوب در شبه‌جزیره‌ی یوکاتان مکزیک. این دهانه که در اواخر دهه‌ی ۱۹۷۰ کشف شد، یادگار برخورد سیارکی به قطر ۱۱ تا ۸۱ کیلومتر است. انرژی آزاد شده از این برخورد، بیش از یک میلیارد برابر بمب‌های اتمی هیروشیما و ناکازاکی تخمین زده شده است. این برخورد، سونامی‌های عظیم ایجاد کرد، سنگ‌ها را از اعماق زمین به بیرون پرتاب و گازهای سمی را وارد جو کرد و شرایطی جهنمی را بر روی زمین رقم زد.

انرژی عظیم برخورد، تنها علت این نابودی گسترده نبود. پژوهشگران با کمک مدل‌های رایانه‌ای و شواهد به‌دست‌آمده از لایه‌های زمین‌شناسی، به عامل مرگبار دیگری پی برده‌اند: غبار ریز حاصل از برخورد که نقش اصلی را در این فاجعه ایفا کرده است.

به نوشته ارزتکنیکا، مدل‌های جدید نشان می‌دهند غبارها، مانند پوششی ضخیم عمل کردند و گرمای تابشی حاصل از برخورد را در نزدیکی سطح زمین به دام انداختند. درنتیجه، موجودات زنده در معرض ۱۷ برابر مقدار کشنده‌ی پرتوهای حرارتی برای انسان قرار گرفتند. این یعنی حتی دایناسورهای با پوست کلفت هم دچار سوختگی شدید شده و بر اثر گرمازدگی می‌مردند. گرما به قدری شدید بود که علف‌ها، گلسنگ‌ها و سوزن‌های کاج را شعله‌ور کرد و آتش‌سوزی‌های عظیمی را به دنبال داشت.

دکتر جانسون در توضیح این فاجعه می‌گوید: «انرژی عظیم برخورد باید به جایی می‌رفت و در نهایت به گرما تبدیل شد. ابر غبار هم مثل یک پتو، این گرما را در نزدیکی سطح زمین حبس کرد و عملاً سطح زمین و همه‌ی موجودات روی آن را کباب کرد.»

دکتر الکساندریا جانسون از دانشگاه پردو توضیح می‌دهد: «این ذرات آنقدر ریز هستند که به راحتی وارد ریه‌ها و حتی جریان خون می‌شوند. پس حتی اگر موجودی از حرارت اولیه‌ی کباب‌کننده جان سالم به در ببرد، باز هم احتمال داشت که بعداً بر اثر تنفس این غبارها بیمار شود یا عوارض طولانی‌مدت داشته باشد. اما وقتی سرعت وقوع فاجعه را مقایسه می‌کنید، حرارت کشنده خیلی سریع‌تر از اثرات تنفسی عمل می‌کرد؛ یعنی موجودات زنده ابتدا کباب می‌شدند و بعد نوبت به خفگی و بیماری می‌رسید!»

یافته‌های جدید همچنین به یکی از سوالات داغ دیگر در این زمینه پاسخ می‌دهد. برخی دانشمندان معتقد بودند فوران‌های آتشفشانی عظیم عامل اصلی این انقراض بوده و برخورد سیارک نقش ضربه‌ی نهایی را ایفا کرده است. اما مطالعه مورد بحث به وضوح نشان می‌دهد برخورد سیارک و به دنبال آن ابر غبار، به تنهایی می‌توانسته چنین فاجعه‌ای را رقم بزند و نقش فوران‌های آتشفشانی را در این رویداد خاص، کم‌اهمیت‌تر از آن چیزی که تصور می‌شد، معرفی می‌کند.

پژوهش، پرده از یکی از مرگبارترین ساعات تاریخ زمین برداشته و نقش غبار را به عنوان بازیگر اصلی این فاجعه‌ی جهانی به تصویر می‌کشد. داستان انقراض دایناسورها دیگر فقط یک برخورد سیارکی نیست، بلکه روایتی از کباب شدن، آتش‌سوزی، زمستان هسته‌ای و خفگی است که همگی در یک چشم برهم زدن و توسط غباری از دل آسمان رقم خوردند.