شستن مو با صابون؛ آیا این کار به موها آسیب می‌زند؟ متخصص پوست پاسخ می‌دهد

شاید برایتان سؤال باشد که آیا می‌توان صابون را جایگزین شامپو کرد یا نه. یک متخصص پوست درباره تأثیر صابون بر pH پوست سر، کوتیکول مو و سلامت موها توضیح می‌دهد و می‌گوید چه زمانی استفاده از صابون ممکن است قابل‌قبول باشد.

به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert؛ سال‌ها پیش، پیش از اینکه شامپو به شکل امروزی وجود داشته باشد، شستن مو با صابون معمولی کاملاً رایج بود. حالا هم با محبوب شدن سبک‌های مینیمال در مراقبت از پوست و محصولات زیبایی «طبیعی»، این روش دوباره مورد توجه قرار گرفته است.

اما صرف اینکه یک روش نسل‌ها مورد استفاده بوده، لزوماً به این معنا نیست که بهترین گزینه برای مراقبت از موهای امروزی است.

پس آیا شستن مو با صابون بی‌خطر است یا ممکن است بدون اینکه متوجه شوید به موها آسیب بزند؟

چرا صابون برای مو با پوست تفاوت دارد؟

دکتر ساندیپ ماهاپاترا، متخصص ارشد پوست در مرکز Neo Follicle Hair Transplant و Dermasolutions در بنگلور، می‌گوید مهم‌ترین تفاوت به pH مربوط می‌شود.

pH طبیعی پوست بدن کمی اسیدی و معمولاً حدود ۴.۵ تا ۵.۵ است. در مقابل، صابون‌های جامد معمولی pH حدود ۹ تا ۱۰ دارند و قلیایی هستند. پوست بدن تا حد زیادی می‌تواند این میزان قلیایی بودن را تحمل کند، به‌خصوص اگر شست‌وشو با فاصله زمانی معمول انجام شود.

اما مو و پوست سر شرایط متفاوتی دارند.

pH پوست سر نیز حدود ۴.۵ تا ۵.۵ است، در حالی که ساقه مو نسبت به تغییرات pH حساس است. لایه بیرونی مو که کوتیکول نام دارد، برای اینکه صاف و خوابیده باقی بماند، به محیطی کمی اسیدی نیاز دارد.

صابون به دلیل pH قلیایی خود می‌تواند باعث باز شدن و برجسته شدن کوتیکول مو شود و در نتیجه سطح مو زبرتر شود.

در یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ که در Journal of Skin Appendage Disorders منتشر شد، پژوهشگران تأثیر دفعات شامپو زدن بر سلامت پوست سر و مو، به‌ویژه در انواع موهای آسیایی، را بررسی کردند.

نتایج نشان داد شست‌وشوی روزانه مو می‌تواند برای وضعیت پوست سر مفید باشد و حتی افراد با گذشت روزها «روزهای موی بهتری» را تجربه می‌کردند. این مطالعه همچنین نشان داد شامپوهای ضدشوره باعث افزایش تولید چربی پوست سر نمی‌شوند؛ بنابراین این باور که شست‌وشوی مکرر مو باعث چرب‌تر شدن پوست سر می‌شود، تأیید نشد.

آیا صابون واقعاً می‌تواند به موها آسیب بزند؟

استفاده گاه‌به‌گاه از صابون برای شستن مو معمولاً آسیب جدی ایجاد نمی‌کند. اما دکتر ماهاپاترا می‌گوید استفاده مداوم و طولانی‌مدت می‌تواند مشکلات مختلفی ایجاد کند:

خشکی و وز شدن مو

صابون می‌تواند چربی طبیعی پوست سر و ساقه مو را از بین ببرد و باعث شود موها خشک، زبر و مستعد وز شدن شوند.

گره خوردن و شکنندگی بیشتر

وقتی کوتیکول مو باز و برجسته می‌شود، تارهای مو راحت‌تر به یکدیگر گیر می‌کنند. در نتیجه موها بیشتر گره می‌خورند و هنگام شانه کردن ممکن است بشکنند.

برهم خوردن تعادل پوست سر

تغییر اسیدیته طبیعی پوست سر می‌تواند تعادل میکروبی آن را تحت تأثیر قرار دهد و احتمال خارش، پوسته‌ریزی یا شوره را افزایش دهد.

کدر شدن مو

کوتیکول زبر و باز، نور را به شکل یکنواخت منعکس نمی‌کند و در نتیجه موها درخشش طبیعی خود را از دست می‌دهند و کدرتر به نظر می‌رسند.

از بین رفتن سریع‌تر رنگ مو

در موهای رنگ‌شده یا تحت درمان‌های شیمیایی، باز شدن کوتیکول باعث می‌شود مولکول‌های رنگ راحت‌تر از ساقه مو خارج شوند و رنگ مو سریع‌تر محو شود.

آیا گاهی استفاده از صابون برای مو قابل‌قبول است؟

صابون در شرایط خاص کاملاً بی‌فایده نیست.

به گفته دکتر ماهاپاترا، برخی صابون‌های دارویی یا ضدقارچ ممکن است برای بعضی بیماری‌های پوست سر، در صورت توصیه پزشک، استفاده شوند.

همچنین اگر در شرایطی قرار گرفتید که شامپو در دسترس ندارید، یک بار شستن مو با صابون معمولاً احتمالاً آسیب ماندگاری ایجاد نمی‌کند.

مشکل اصلی زمانی ایجاد می‌شود که صابون به‌طور منظم و روزانه برای شستن مو استفاده شود.

قبل از استفاده از صابون برای شستن مو به چه نکاتی توجه کنیم؟

به گفته این متخصص، چند عامل تعیین می‌کنند که صابون چه میزان روی مو تأثیر بگذارد:

دفعات استفاده: استفاده گهگاهی یا اضطراری معمولاً آسیب جدی ایجاد نمی‌کند، اما استفاده روزانه و مکرر می‌تواند به‌مرور آسیب بیشتری ایجاد کند.

نوع و طول مو: آسیب ناشی از صابون ممکن است در موهای کوتاه کمتر دیده شود؛ زیرا ساقه موی کمتری در معرض تغییرات مکرر کوتیکول قرار دارد.

مشکلات زمینه‌ای پوست سر: افراد مبتلا به شوره، اگزما یا پوست سر حساس باید بیشتر احتیاط کنند؛ زیرا خاصیت قلیایی صابون می‌تواند این مشکلات را تشدید کند.

موهای رنگ‌شده یا تحت درمان شیمیایی: صابون می‌تواند باعث از بین رفتن سریع‌تر رنگ شود و آسیب‌های ناشی از درمان‌های شیمیایی قبلی را تشدید کند.

سختی آب: در مناطقی که آب سخت است، صابون ممکن است با مواد موجود در آب واکنش دهد و رسوبی روی مو و پوست سر ایجاد کند. این رسوب می‌تواند باعث تجمع مواد، کدر شدن مو و پوسته‌ریزی شبیه شوره شود.

اگر از صابون استفاده کردیم، چگونه آسیب را کاهش دهیم؟

دکتر ماهاپاترا توصیه می‌کند در صورت استفاده از صابون، می‌توان از یک آبکشی اسیدی مانند سرکه یا آب‌لیمو رقیق‌شده استفاده کرد تا pH طبیعی مو دوباره متعادل شود و کوتیکول‌ها صاف‌تر شوند.

با این حال، استفاده از مواد اسیدی روی پوست سر ممکن است باعث تحریک شود؛ بنابراین باید بسیار رقیق و با احتیاط استفاده شود.

اگر به دلایل محیط‌زیستی یا سبک زندگی مینیمال ترجیح می‌دهید از شامپوهای مایع استفاده نکنید، گزینه مناسب‌تر، شامپو بار مخصوص مو است.

این محصولات ظاهری شبیه صابون‌های قالبی دارند، اما pH آنها معمولاً به محدوده ۴.۵ تا ۶.۵ نزدیک‌تر است و مشکلات قلیایی صابون معمولی را ندارند.

جمع‌بندی

شستن مو با صابون به‌صورت گاه‌به‌گاه معمولاً مشکل جدی ایجاد نمی‌کند، اما استفاده منظم و مداوم از صابون معمولی می‌تواند در طولانی‌مدت موها را خشک‌تر، زبرتر، گره‌خورده‌تر و کم‌درخشش‌تر کند.

اگر پس از جایگزین کردن صابون به جای شامپو متوجه آسیب مو، تحریک پوست سر یا ادامه‌دار شدن شوره شدید، بهتر است دوباره به شامپو برگردید یا از شامپو بار با pH متعادل و مخصوص مو استفاده کنید.