پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : علائم سندروم تخمدان پلیکیستیک PCOS ممکن است با افزایش سن تغییر کنند، اما این لزوماً به معنای برطرف شدن این بیماری نیست. یک متخصص زنان توضیح میدهد که PCOS در دهه ۳۰ و ۴۰ زندگی و همچنین دوران نزدیک به یائسگی چه تغییراتی میکند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ سندروم متابولیک تخمدانی پلیاندوکرین PMOS که پیشتر با عنوان سندروم تخمدان پلیکیستیک PCOS شناخته میشد، میتواند در افراد مختلف و در سنین مختلف، علائم متفاوتی ایجاد کند.
نامنظم بودن قاعدگی، آکنه، رشد بیشازحد موهای صورت و بدن، افزایش وزن یا اختلال در تخمکگذاری ممکن است برای چند ماه یا حتی چند سال بهتر شوند. همین موضوع باعث میشود بعضی زنان تصور کنند PCOS آنها کاملاً برطرف شده است، اما معمولاً چنین نیست.
بهبود علائم بیشتر به این معناست که بیماری بهتر کنترل شده یا برخی نشانههای آن کمتر شدهاند. تغییر وزن، سبک زندگی، داروها، بارداری و افزایش سن همگی میتوانند ظاهر و شدت علائم را تغییر دهند. بنابراین برای پاسخ به این سؤال که «آیا PCOS بالاخره از بین میرود؟» باید بین علائم بیماری و زمینه هورمونی و متابولیکی آن تفاوت قائل شد.
آیا PCOS خودبهخود از بین میرود؟
متخصص زنان و زایمان میگوید: «نه، دستکم نه به شکلی که بیشتر افراد امیدوارند.»
او توضیح میدهد: «PCOS یک بیماری مزمن هورمونی و متابولیکی است، نه یک اختلال موقتی که با گذشت زمان خودبهخود برطرف شود.»
البته این به آن معنا نیست که علائم PCOS همیشه ثابت میمانند. به گفته دکتر بالا، تغییر وزن، افزایش سن و تغییر سبک زندگی میتوانند علائم را گاهی به شکل چشمگیری بهتر کنند و این تصور را ایجاد کنند که بیماری از بین رفته است.
او میافزاید: «آنچه در واقع اتفاق میافتد، کنترل علائم است، نه از بین رفتن بیماری زمینهای.»
بر اساس راهنمای بینالمللی مبتنی بر شواهد درباره PCOS که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، این بیماری میتواند یک وضعیت طولانیمدت یا مادامالعمر باشد. به همین دلیل حتی پس از یائسگی نیز برخی خطرات مرتبط با PCOS ممکن است ادامه داشته باشند.
ممکن است سطح برخی هورمونها همچنان بالا باشد و خطر مشکلات قلبی و متابولیکی نیز بیشتر باقی بماند. بنابراین پیگیری سلامت قلب و وضعیت متابولیک در طول زندگی اهمیت دارد.
چرا گاهی به نظر میرسد PCOS از بین رفته است؟
یکی از دلایل، بهبود قابلتوجه علائم است.
دکتر بالا میگوید حتی کاهش ۵ تا ۱۰ درصدی وزن میتواند حساسیت به انسولین را بهتر کند و در برخی زنان باعث بازگشت تخمکگذاری و منظم شدن قاعدگی شود.
پژوهشهای جدید نیز ارتباط میان کاهش وزن و بهبود عملکرد تخمدان را تأیید میکنند. در یک بررسی که در سال ۲۰۲۴ در نشریه Reproductive BioMedicine Online منتشر شد، ۹۵ زن مبتلا به PCOS و چاقی بررسی شدند. برخی از این زنان پس از شش ماه تغییر در سبک زندگی، دوباره تخمکگذاری را آغاز کردند و در شاخصهای هورمونی و متابولیکی نیز بهبودهایی مشاهده شد.
پژوهشهای قبلی هم نشان دادهاند که کاهش حدود ۵ تا ۱۰ درصد وزن بدن میتواند به بهبود تخمکگذاری نامنظم یا قطعشده کمک کند.
بنابراین منظم شدن قاعدگی پس از کاهش وزن خبر خوبی است، اما لزوماً به این معنا نیست که خود PCOS از بین رفته است.
آیا داروهای ضدبارداری میتوانند علائم PCOS را از بین ببرند؟
علائم ممکن است با مصرف داروهای ضدبارداری هورمونی بسیار کمتر و کمرنگتر شوند.
دکتر بالا میگوید این داروها میتوانند علائمی مانند نامنظم بودن قاعدگی و آکنه را بهخوبی کنترل کنند. در نتیجه ممکن است فرد احساس کند PCOS او درمان شده است، در حالی که زمینه اصلی بیماری همچنان وجود دارد.
همین موضوع درباره سایر روشهای درمانی نیز صدق میکند. بهتر شدن یک علامت در اثر درمان، به معنای از بین رفتن بیماری اصلی نیست.
به همین دلیل پزشکان تنها به منظم شدن قاعدگی یا بهتر شدن آکنه توجه نمیکنند و سابقه کلی بیمار و وضعیت هورمونی و متابولیکی او را نیز در نظر میگیرند.
آیا بارداری میتواند PCOS را بهتر کند؟
بارداری میتواند برای مدتی وضعیت علائم را تغییر دهد.
دکتر بالا توضیح میدهد که بارداری با تغییرات شدید هورمونی همراه است و همین تغییرات ممکن است باعث شود فرد بعد از بارداری احساس کند PCOS او بهتر شده است.
اما بارداری به خودی خود به این معنا نیست که زمینه اصلی بیماری برای همیشه از بین رفته است.
نکته مهم این است که PCOS میتواند در مراحل مختلف زندگی ظاهر متفاوتی داشته باشد. علائم ممکن است پررنگتر یا کمرنگتر شوند یا برای مدتی تشخیص آنها دشوارتر شود.
با افزایش سن چه اتفاقی برای PCOS میافتد؟
علائم و ویژگیهای PCOS الزاماً در دهه ۳۰، ۴۰ و سالهای بعد از آن یکسان نیستند.
به گفته دکتر بالا، بعضی علائم ممکن است با افزایش سن یا پس از فرزندآوری کمتر دیده شوند. در مقابل، مشکلات متابولیکی مانند مقاومت به انسولین ممکن است همچنان ادامه داشته باشند و حتی اهمیت بیشتری برای پیگیری پیدا کنند.
بررسی ۳۷ مطالعه که در سال ۲۰۲۳ در نشریه Human Reproduction Update منتشر شد، نشان داد زنان مبتلا به PCOS در دوران یائسگی و پس از آن همچنان سطح بالاتری از آندروژنها، مقاومت به انسولین و قند خون ناشتا نسبت به زنان بدون این بیماری داشتند.
این بررسی همچنین نشان داد احتمال ابتلا به دیابت در زنان مبتلا به PCOS حدود سه برابر بیشتر بود.
البته این به آن معنا نیست که هر زنی مبتلا به PCOS حتماً به دیابت مبتلا خواهد شد. بلکه نشان میدهد حتی اگر علائم ظاهری بیماری کم شده باشند، نباید پیگیری وضعیت متابولیکی را کنار گذاشت.
آیا PCOS بعد از یائسگی از بین میرود؟
با شروع یائسگی، قاعدگی بهطور طبیعی متوقف میشود. بنابراین یکی از مهمترین نشانههای PCOS، یعنی نامنظم بودن پریودها، دیگر معیار مناسبی برای پیگیری بیماری نیست.
با این حال، دکتر بالا میگوید خطرات متابولیکی مرتبط با این بیماری ممکن است همچنان باقی بمانند.
البته شواهد علمی درباره وضعیت PCOS بعد از یائسگی کاملاً یکدست نیست. یک بررسی منتشرشده در سال ۲۰۲۲ در نشریه Maturitas نشان داد ویژگیهای PCOS معمولاً با افزایش سن کمرنگتر میشوند و برخی تفاوتها در خطرات قلبیـمتابولیکی نیز ممکن است پس از یائسگی کاهش پیدا کنند.
با این حال، نویسندگان این بررسی به کمبود شواهد بلندمدت در این زمینه نیز اشاره کردند. بنابراین نمیتوان بهسادگی گفت که «PCOS بعد از یائسگی از بین میرود».
اگر احساس میکنید درمان شدهاید، یعنی دیگر PCOS ندارید؟
خیر.
دکتر بالا میگوید: «کنترل مؤثر بیماری، چه با تغییر سبک زندگی، چه با دارو یا ترکیبی از هر دو، علائم را کاهش میدهد و خطرات مرتبط با آن را کمتر میکند، اما زمینه هورمونی و متابولیکی بیماری را از بین نمیبرد.»
او این وضعیت را به دیابتِ بهخوبی کنترلشده تشبیه میکند. بیماری همچنان وجود دارد، اما بهخوبی مدیریت شده است.
این تفاوت مهم است، زیرا اگر عواملی که باعث کنترل علائم شدهاند متوقف شوند، ممکن است علائم دوباره ظاهر شوند.
آیا علائم PCOS ممکن است بعد از چند سال برگردند؟
بله.
به گفته دکتر بالا، اگر وزن دوباره افزایش پیدا کند، دارو قطع شود یا تغییرات مهمی در سبک زندگی ایجاد شود، ممکن است علائم دوباره ظاهر شوند.
این لزوماً به معنای آن نیست که PCOS ناگهان برگشته است؛ بلکه ممکن است شرایطی که پیشتر علائم بیماری را کنترل میکردند تغییر کرده باشند.
برای مثال، زنی که زمانی پریودهای نامنظم داشته، ممکن است پس از کاهش وزن دوباره چرخههای منظمی پیدا کند. اگر بعدها وزنش افزایش پیدا کند، اختلال در تخمکگذاری و نامنظمی قاعدگی نیز ممکن است دوباره برگردد.
به همین دلیل، حتی زمانی که علائم خفیف هستند یا فعلاً وجود ندارند، پیگیری منظم میتواند مفید باشد.
اگر PCOS خودبهخود از بین نمیرود، باید روی چه چیزی تمرکز کرد؟
هدف نباید این باشد که برای همیشه همه علائم PCOS را از بین ببرید؛ بلکه باید روی سلامت بلندمدت تمرکز کنید.
دکتر بالا توصیه میکند:
* تغییرات سبک زندگی را بهگونهای انتخاب کنید که در بلندمدت قابل ادامه باشند، نه راهکارهای سریع و موقتی.
* حتی در صورت نبود علائم واضح، پیگیری منظم وضعیت سلامت را ادامه دهید.
* فقط قاعدگی، آکنه یا رشد موهای زائد را در نظر نگیرید و سلامت متابولیکی و هورمونی خود را نیز پیگیری کنید.
* با تغییر مراحل زندگی، روش درمان و مراقبت را نیز متناسب با شرایط جدید تنظیم کنید.
* درباره برنامهریزی برای بارداری، دوران بارداری و همچنین دوران گذار به یائسگی با پزشک مشورت کنید.
* مقاومت به انسولین و اختلالات چربی خون نیز از مشکلاتی هستند که میتوانند با PCOS ارتباط داشته باشند.
جمعبندی
PCOS معمولاً خودبهخود از بین نمیرود، حتی اگر علائم آن کاهش پیدا کنند.
منظم شدن قاعدگی، بهتر شدن پوست یا بازگشت تخمکگذاری میتواند نشاندهنده این باشد که بیماری بهخوبی کنترل شده یا برخی ویژگیهای آن کمتر شدهاند؛ اما این تغییرات لزوماً به معنای از بین رفتن بیماری زمینهای نیستند.
همانطور که دکتر بالا توضیح میدهد، دیدگاه پزشکی امروز عمدتاً PCOS را یک بیماری طولانیمدت میداند که حتی در دورههایی که علائم بسیار خفیف هستند یا اصلاً دیده نمیشوند، به آگاهی و مراقبت مداوم نیاز دارد.
بنابراین بهتر است بهجای اینکه فقط بپرسیم «آیا PCOS من از بین رفته است؟»، بررسی کنیم کدام علائم بهتر شدهاند، چه خطراتی هنوز نیاز به پیگیری دارند و با تغییر سن و شرایط زندگی، نحوه مدیریت بیماری چگونه باید تغییر کند.