دزدی ژنتیکی ۱۰۰ هزار ساله؛ کشف ویروسی که بخشی از دی‌ان‌ای ما را به سرقت برده است

زومیت: پژوهشگران دریافته‌اند که ویروس مولوسکوم حدود ۱۰۰هزار سال پیش ژنی را از انسان به سرقت برده و هنوز از آن برای آلوده‌سازی سلول‌ها استفاده می‌کند.

دانشمندان ویروسی پوستی را شناسایی کرده‌اند که بخشی از دی‌ان‌ای انسان را در ژنوم خود جای داده است. این ژن که احتمالاً حدود ۱۰۰هزار سال پیش از نیاکان ما به ویروس منتقل شده، ممکن است امروزه به این عامل بیماری‌زا کمک کند تا سلول‌های انسانی را راحت‌تر آلوده کند.

کشف مورد بحث به ویروس مولوسکوم کونتاژیوزوم، از خانواده ویروس‌های آبله مربوط است که باعث ایجاد برجستگی‌ها و زخم‌های کوچک روی پوست می‌شود. این عفونت که به زگیل آبکی معروف است، معمولاً خطرناک نیست و پس از چند ماه برطرف می‌شود، اما بیشتر در کودکان دیده می‌شود و فقط انسان‌ها را آلوده می‌کند.

ویروس‌ها برای تکثیرشدن وارد سلول می‌شوند و کنترل بخشی از سازوکارهای آن را در دست می‌گیرند. هنگام تولید ویروس‌های جدید، ممکن است اشتباهاً بخشی از دی‌ان‌ای سلول میزبان هم همراه با ژن‌های ویروس کپی و منتقل شود. از همین‌رو،‌ دانشمندان از قبل می‌دانستند که ویروس‌ها گاهی ژن‌هایی را از میزبان خود می‌گیرند.

انتقال تصادفی ژن‌های میزبان به ویروس‌ها در برخی ویروس‌های آلوده‌کننده باکتری‌ها پیامدهای مهمی داشته است. این ویروس‌ها گاهی ژن‌های مقاومت آنتی‌بیوتیکی را از یک باکتری می‌گیرند و به باکتری‌های دیگر منتقل می‌کنند.

اما کشف جدید تفاوتی مهم دارد: این بار پای یک ژن انسانی در میان است. سدریک فشوت، زیست‌شناس دانشگاه کرنل، و همکارانش هنگام بررسی پایگاه‌های داده ژنتیکی ویروس‌ها متوجه شدند که ویروس مولوسکوم کونتاژیوزوم ژنی به نام BC200 را در اختیار دارد که در انسان هم وجود دارد.

ژن BC200 برخلاف بسیاری از ژن‌ها، دستوری برای ساخت پروتئین نمی‌دهد؛ بلکه یک مولکول آر‌ان‌ای تولید می‌کند که بیشتر در سلول‌های عصبی مغز دیده می‌شود. دانشمندان هنوز نقش دقیق آن را نمی‌دانند، اما احتمال می‌دهند این ژن به تنظیم فرایند تولید پروتئین در نورون‌ها کمک می‌کند.

پژوهشگران با بررسی تفاوت‌های ژنتیکی میان نسخه انسانی BC200 و نسخه موجود در ویروس توانستند زمان تقریبی انتقال این ژن را تخمین بزنند. جهش‌هایی که در نسخه ویروسی ایجاد شده‌اند، نشان می‌دهند که ویروس حدود ۱۰۰هزار سال پیش این ژن را از انسان گرفته است.

اما پرسشی مهم وجود داشت: چرا این ژن پس از این همه زمان همچنان در ویروس باقی مانده است؟

ژن‌هایی که برای ویروس فایده‌ای ندارند معمولاً در طول تکامل از بین می‌روند. بااین‌حال، پژوهشگران تاکنون هیچ نمونه‌ای از ویروس مولوسکوم کونتاژیوزوم را بدون BC200 پیدا نکرده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد احتمالاً این ژن برای ویروس مزیتی ایجاد می‌کند.

به نوشته نیویورک تایمز، یکی از احتمال‌ها این است که ویروس از BC200 برای کنترل فرایند تولید پروتئین در سلول استفاده می‌کند. سلول‌های آلوده گاهی برای مقابله با ویروس، کارخانه‌های تولید پروتئین خود را خاموش می‌کنند تا ساخت ویروس‌های جدید متوقف شود. ویروس‌های خانواده آبله معمولاً راه‌هایی برای مقابله با این دفاع سلولی دارند و ممکن است BC200 یکی از ابزارهای آن‌ها باشد. به بیان ساده، این ویروس شاید ژنی را که زمانی بخشی از سیستم سلولی انسان بوده، به ابزاری برای ادامه عفونت تبدیل کرده باشد.

البته دانشمندان هنوز نمی‌دانند BC200 دقیقاً چگونه به ویروس کمک می‌کند و آیا این نمونه یک اتفاق نادر است یا ویروس‌های دیگری هم ژن‌های انسانی در اختیار دارند. فشوت می‌گوید این احتمال وجود دارد که نمونه‌های مشابه بیشتری در آینده پیدا شوند؛ زیرا پژوهشگران اکنون می‌دانند باید دقیق‌تر به دنبال ژن‌های انسانی در ژنوم ویروس‌ها بگردند.