پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : ایندیپندنت، الجزیره و سیانان نوشتند: اختلال در سامانههای شرکت مایکروسافت که بیش از ۲۲ ساعت ادامه داشت، پرسشهای مهمی را درباره خطر وابستگی گسترده هزاران مؤسسه و شرکت در سراسر جهان به خدمات تعداد محدودی از غولهای فناوری مطرح کرده است؛ همچنین این پرسش که در صورت توقف ناگهانی این خدمات، چه هزینههایی به بار خواهد آمد و چه کسی مسئول پرداخت این خسارتها خواهد بود؟
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: کاربران مایکروسافت با مشکلاتی در خدمات پست الکترونیکی «اوتلوک»، اپلیکیشن «تیمز» برای برگزاری جلسات و استفاده از اپلیکیشن هوش مصنوعی «کوپایلوت» مواجه شدند. این اختلال تأثیرات گستردهای بر بانکها، نهادهای دولتی، مدارس، بیمارستانها و شرکتهای بزرگ در ۷۴ کشور جهان گذاشت؛ چراکه حدود ۴۳۰ میلیون نفر از خدمات «مایکروسافت ۳۶۵» استفاده میکنند.
تأثیر اختلال خدمات مایکروسافت تنها به شرکتها و مؤسساتی که از این خدمات استفاده میکنند محدود نماند، بلکه به نهادهای دیگری نیز گسترش یافت که از سامانههای متفاوتی استفاده میکنند، اما به دلیل وابستگی به خدمات پست الکترونیکی و اپلیکیشنهای مایکروسافت، دیگر قادر به برقراری ارتباط با مؤسسات و افرادی نبودند که از این خدمات استفاده میکنند.
شبکه «سیانان» به نقل از مایکروسافت گزارش داد که این اختلال در پی انجام عملیات بررسی فنی رخ داده است؛ عملیاتی که باعث شد برخی از سرورهای مورد استفاده شرکت از دسترس خارج شوند. در نتیجه، فشار بیش از ظرفیت بر سرورهای باقیمانده وارد شد و همین مسئله به بروز اختلالات گسترده انجامید.
فرایند بازیابی خدمات تقریباً یک روز طول کشید و مهندسان شرکت تلاش کردند این خدمات را بهتدریج به حالت عادی بازگردانند؛ موضوعی که عمق نفوذ خدمات مایکروسافت در فعالیتهای اقتصادی را نشان میدهد.
«الگویی هولناک از شکنندگی اقتصاد»
در همین زمینه، روزنامه «ایندیپندنت» به نقل از ساموئل ماتر-هولگیت، مدیر شرکت مشاوره مالی «ماتر اند موری فایننشال» در بریتانیا، نوشت که اختلال خدمات مایکروسافت «نمونهای هولناک از میزان شکنندگی اقتصاد معاصر ما» در نتیجه وابستگی فزاینده آن به فناوری است.
هولگیت توضیح داد که مسئله نگرانکننده از نظر او، «میزان وابستگی خطرناک ما به تعداد انگشتشماری از غولهای فناوری است؛ ما عملاً کلیدهای اقتصاد جهانی را به آنها سپردهایم، بدون آنکه جایگزینهای پشتیبان قابلتوجهی در اختیار داشته باشیم».
مت سوندرز، مدیر ارشد فناوری شرکت مشاورهای «اداپتیفست» نیز به این روزنامه گفت که مؤسسات پس از این اختلال باید برنامهای برای نحوه ادامه فعالیت خود در شرایطی که ابزارهای فناوری در دسترس نیستند، تدوین کنند تا برای وقوع حوادث مشابه آمادگی داشته باشند.
هزاران شرکت و مؤسسه به خدمات مایکروسافت وابسته هستند.
فلورا همیلتون، مدیر اجرایی بخش مدیریت شرکتهای کوچک، نیز به گفته شبکه «بیبیسی» هشدار داد که این اختلال «یادآوری آشکاری» از میزان وابستگی شرکتها به سامانههای دیجیتال برای تضمین تداوم فعالیتهایشان و خطرات ناشی از این وضعیت است.
مایکروسافت در پیامی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس بابت اختلال گسترده در خدماتش عذرخواهی کرد و تأکید کرد که این مشکل منشأ فنی داشته و ناشی از حمله سایبری نبوده است؛ موضوعی که پیشتر از سوی برخی فعالان شبکههای اجتماعی مطرح شده بود.
خسارت ۷ میلیارد دلاری
با این حال، عذرخواهی مایکروسافت، خسارتهای گسترده ناشی از اختلال خدمات این شرکت برای میلیونها کاربر در سراسر جهان را جبران نمیکند.
شبکه «سیانان» به نقل از مؤسسه اقتصادی «اندرسون»، یک مؤسسه پژوهشی مستقر در ایالت میشیگان آمریکا، گزارش داد که اختلال خدمات مایکروسافت ممکن است به زیان ۷ میلیارد دلاری در بخش بهرهوری منجر شود.
پاتریک اندرسون، رئیس این شرکت، به سیانان گفت که حداکثر ۲۶ میلیون کاربر در روز پنجشنبه ۱۲ نوامبر و ۵۱ میلیون کاربر در روز جمعه پس از آن، با اختلال در فعالیتهای خود مواجه شدهاند؛ مسئلهای که خسارتهای اقتصادی قابلتوجهی به بار آورده و احتمال افزایش این هزینهها نیز وجود دارد.
اندرسون اشاره کرد که برخی شرکتها توانستهاند از طریق بیمه جرائم سایبری، غرامتهایی برای هزینههای مرتبط با اختلال خدمات دریافت کنند؛ اما در چنین شرایطی، هزینهها بهجای آنکه بر دوش مایکروسافت باشد، از کاربران این شرکت به شرکتهای بیمه منتقل میشود.
به گفته اندرسون، مایکروسافت از نظر تئوریک ممکن است ناچار شود روزانه حدود ۸۰۰ میلیون دلار به مشتریان خود بازپرداخت کند؛ این مبلغ بابت هزینه اشتراک خدماتی است که مشتریان طبق قرارداد با شرکت برای آنها پول پرداخت کردهاند، اما در زمان اختلال نتوانستهاند به آنها دسترسی داشته باشند.
اختلالات فنی موجب تأخیر در فعالیت بسیاری از شرکتهای حملونقل در سراسر جهان شده است.
اندرسون توضیح داد که البته همه مشتریان درخواست بازپرداخت وجه نخواهند کرد؛ زیرا قراردادها و قوانین حاکم بر روابط شرکت با مشتریان در کشورهای مختلف متفاوت است. با این حال، درخواست بازپرداخت از سوی برخی مشتریان میتواند هزینه کلی این اختلال را به بیش از ۷ میلیارد دلار برساند.
روزنامه «ایندیپندنت» نیز به نقل از کارشناسان نوشت که هیچ راهی برای اندازهگیری دقیق هزینه اقتصادی کلی اینگونه اختلالات برای تمامی افراد و نهادهای آسیبدیده وجود ندارد، اما این حوادث برای بسیاری از مؤسسات به معنای از دست رفتن بخش قابلتوجهی از بهرهوری است که هزینه آن میتواند به میلیاردها دلار برسد.
نبود قراردادهای الزامآور برای پرداخت غرامت
زیاد الهاشمی، کارشناس اقتصادی، معتقد است نهادهایی که از اختلال خدمات فناوری آسیب میبینند را میتوان به سه گروه تقسیم کرد.
گروه نخست، خود شرکتهای فناوری ارائهدهنده این خدمات، مانند مایکروسافت، گوگل و آمازون هستند که مسئولیت ارائه خدمات پست الکترونیکی، خدمات ابری و سایر تعهدات قراردادی را بر عهده دارند. اختلال در این خدمات ممکن است زمینه مطالبه غرامت از سوی مشتریان را فراهم کند، اما این شرکتها معمولاً در قراردادهای خود از پذیرش مسئولیت خسارتهای ناشی از اختلالات فنی غیرعمدی اجتناب میکنند.
این مسئله به آن معناست که گروه دوم، یعنی شرکتهایی که از خدمات فناوری استفاده میکنند، مستقیماً از شرکتهای ارائهدهنده این خدمات غرامت دریافت نخواهند کرد.
با این حال، به گفته الهاشمی، ممکن است شرکتهای بزرگ به دلیل اهمیت تجاریشان، غرامت محدودی از مایکروسافت دریافت کنند؛ برای مثال، از طریق افزایش حجم خدمات ابری یا تمدید مدت قرارداد برای جبران بخشی از خسارتهای وارده.
گروه سوم نیز شرکتهای بیمه هستند که خدمات ارائهشده از سوی شرکتهای فناوری را در برابر حملات سایبری یا برخی موارد مرتبط با اختلال خدمات ناشی از اشتباهات مدیریتی ارائهدهندگان خدمات پوشش میدهند.
اما اگر اختلال خدمات در نتیجه یک خطای فنی غیرعمدی رخ دهد، همانطور که در مورد مایکروسافت اتفاق افتاد، شرکتهای بیمه در اغلب موارد غرامتی پرداخت نمیکنند.
بنابراین، به گفته الهاشمی، شرکتهایی که از خدمات فناوری استفاده میکنند، معمولاً بابت خطاهای فنی از شرکتهای بیمه غرامت دریافت نخواهند کرد؛ مگر آنکه در قراردادهای بیمه آنها بهصراحت پوشش خسارتهای ناشی از خطاهای فنی غیرعمدی پیشبینی شده باشد.
الهاشمی در ادامه توضیح میدهد که در نتیجه، بیشترین آسیب ناشی از اختلالات فنی متوجه شرکتهای استفادهکننده از فناوری است؛ بهویژه شرکتهایی که وابستگی زیادی به این خدمات دارند، مانند شرکتهای هواپیمایی، حملونقل، لجستیک و صنایع.
این شرکتها در اغلب موارد نمیتوانند خسارتهای خود را از شرکتهای ارائهدهنده خدمات فناوری یا شرکتهای بیمه دریافت کنند.
اختلال پیشین در خدمات ابری آمازون در بریتانیا مشکلات گستردهای ایجاد کرده بود.
خطرات وابستگی به تعداد محدودی از شرکتها
الهاشمی با هشدارها درباره خطر وابستگی اقتصاد جهانی به خدمات تعداد اندکی از شرکتهای بزرگ فناوری همنظر است.
او برای نمونه اشاره میکند که در بریتانیا، دو شرکت مایکروسافت و آمازون حدود ۴۰ درصد از بازار خدمات ابری را در اختیار دارند.
او میگوید: «این میزان تمرکز بسیار بالاست و خطرات زیادی به همراه دارد؛ زیرا به این معناست که در صورت از کار افتادن سامانههای آنها، جایگزینی وجود ندارد.»
شایان ذکر است که اختلال در خدمات ابری آمازون در بریتانیا در اکتبر ۲۰۲۵ باعث شد هزاران شرکت و مؤسسه برای مدتی فعالیت خود را متوقف کنند. در میان این نهادها، بانکهای بزرگی مانند «لویدز» و «هالیفاکس» قرار داشتند. همچنین بسیاری از تراکنشهای اداره مالیات بریتانیا نیز متوقف شد.
در همین زمینه، دیوید لینثیکوم، نویسنده بریتانیایی متخصص حوزه فناوری، توجه میدهد که خسارتهای ناشی از توقف خدمات مایکروسافت در سراسر جهان ممکن است در مورد دیگر شرکتهای بزرگ ارائهدهنده خدمات ذخیرهسازی ابری، مانند گوگل، اوراکل و آمازون نیز تکرار شود؛ چراکه خدمات این شرکتها نیز در معرض خطر توقف ناگهانی قرار دارند و چنین اتفاقی میتواند خسارتها و آسیبهای گستردهای به دنبال داشته باشد.
این نویسنده در مقالهای در وبسایت «اینفوورلد» معتقد است که خسارتهای ناشی از اختلال مایکروسافت از رقم ۷ میلیارد دلار برآوردشده در ارزیابیهای اولیه گروه آمریکایی اندرسون فراتر خواهد رفت؛ بهویژه زمانی که ابعاد کامل هزینههای این اختلال برای زنجیرههای تولید مشخص شود.
لینثیکوم تأکید میکند که این خسارتها، صرفنظر از میزان آنها، عمدتاً قابل بازگرداندن یا جبران نیستند. او توضیح میدهد که اگر توافقنامهای با مایکروسافت یا سایر شرکتهای فناوری وجود نداشته باشد که در آن بهصراحت جبران خسارت مشتریان در نتیجه اختلالات فناوری پیشبینی شده باشد، مایکروسافت یا دیگر شرکتها از نظر قانونی ملزم به پرداخت هزینههای ناشی از توقف خدمات خود نخواهند بود.
او اشاره میکند که بیشتر مؤسسات بزرگ نیز از چنین حمایت قراردادی برخوردار نیستند و شرکتهای کوچک قطعاً وضعیت نامناسبتری دارند. آنچه این شرکتها ممکن است از مایکروسافت دریافت کنند، صرفاً «اعتبار خدمات» است که فقط میتوان آن را برای استفاده از خدمات بیشتر مایکروسافت هزینه کرد.
الهاشمی بار دیگر بر ضرورت گسترش دامنه شرکتهای ارائهدهنده خدمات فناوری و ایجاد تنوع در این حوزه تأکید میکند؛ اما در عین حال توضیح میدهد که تحقق این هدف آسان نیست، زیرا شرکتهای بزرگ فناوری از توانمندیهای عظیمی برخوردارند و رقابت با خدمات آنها دشوار است.
این مسئله به آن معناست که در کوتاهمدت و میانمدت، وابستگی به همین گروه محدود از شرکتها همچنان ادامه خواهد داشت.
در نتیجه، خطرات اقتصادی ناشی از این وضعیت نیز پابرجا خواهد ماند و شرکتهای استفادهکننده از فناوری همچنان در معرض خسارتهای ناگهانی و خارج از کنترل خود قرار خواهند داشت؛ خسارتهایی که در صورت بروز خطاهای فنی در شرکتهای بزرگ فناوری، بخش عمده هزینه آن بر دوش مؤسسات و شرکتهای استفادهکننده از این خدمات خواهد بود.