مذاکرات دور اول آلماتی، تنها یک مانور تاکتیکی بود که ممکن است به یک مانور راهبردی تبدیل گردد. گروه 1+5 و ایران می‌توانند با پشتیبانی از روابط متقابل مناسب و عدم درخواست مطالبات بیش از حد، به وقوع چنین رویدادی کمک نمایند.


به گزارش انتخاب به نقل از اشراف، «المانیتور» در گزارشی به قلم «سید حسین موسویان[1]» نوشت: ایران مذاکرات هسته‌ای اخیر در 26 فوریه در قزاقستان را که میان این کشور و قدرت‌های جهانی برگزار و با نام دور اول آلماتی معروف شد، «مثبت» توصیف کرد؛ درحالی‌که گروه 1+5 از آن با عنوان «مفید» یاد کرد. طرفین موافقت کردند که ابتدا جلساتی در سطح تخصصی در 18 مارس در استانبول برگزار نمایند، و سپس در 5 و 6 ام آوریل، مجدداً در قزاقستان گرد هم آیند.


■پیشنهاد جدید گروه 1+5 به دیدگاه‌های ایران نزدیک‌تر شده است■

با این که دو طرف نظر مثبتی نسبت به مذاکرات آلماتی داشتند، اما تمایزات و شکاف بزرگی در تفسیر نتایج وجود دارد. ایران اعلام کرد که پیشنهاد جدید گروه 1+5 به دیدگاه‌های این کشور نزدیک‌تر شده، و به لغو تدریجی تحریم‌ها اشاره کرد. به گفته ایران، طرفین گام‌هایی در جهت پیشرفت برخواهند داشتند و مذاکرات میان آن‌ها به نقطه عطف خود رسیده است.

ایران علاوه بر برنامه هسته‌ای خود، به دنبال تعامل گسترده با قدرت‌های جهانی در خصوص مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی، از جمله سوریه و بحرین، نیز است (با استناد به موضع رسمی خود ایران در مذاکره با 1+5). از آن‌جا که این دو بحران نیازمند راه‌حل فوری هستند، ایران درخواست کرده که رسیدگی به آن‌ها در اولویت قرار گیرد. خواسته‌های ایران از سوریه و بحرین نیز فراتر رفته و عراق، افغانستان و کشورهای دیگری را هم در برمی‌گیرد. ایران این مسائل منطقه‌ای را بر خلاف مذاکرات هسته‌ای (که به عقیده ایران به شدت سیاسی است)، برای ایجاد اعتماد میان خود و غرب در بلندمدت، مفیدتر می‌بیند.


■آیا ایران به مرور شاهد لغو تحریم‌ها خواهد بود؟ ■

صالحی، وزیر امور خارجه ایران، اظهار داشت: «با اقداماتی که دستگاه دیپلماتیک ایران در پیش گرفته، از سوم مارس، شاهد لغو تدریجی تحریم‌ها خواهیم بود». مایکل مان، سخنگوی کاترین اشتون (نماینده عالی اتحادیه اروپا)، تصریح کرد: «هیچ تغییری در روند تحریم‌ها به وجود نیامده است». شور و هیجان نسبت به این موضوع در غرب بیشتر بوده و یک دیپلمات اظهار کرد: «ما در مرحله اول به گران‌بهاترین و ارزشمندترین درخواست‌ها جامه عمل نمی‌پوشانیم». یکی از مقامات امریکایی جزئیات بیشتری در خصوص درخواست گروه 1+5 از ایران، مبنی بر تعلیق فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم در سطح 20درصد در فردو، محدود کردن ذخائر اورانیوم غنی‌شده 20 درصد خود، محدود کردن توانایی تأسیسات فردو در از سر گیری سریع عملیات غنی‌سازی، و رسیدگی به مطالبات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مبنی بر شفاف‌سازی برنامه هسته‌ای ‌ایران، ارائه کرد.


■ مطالبات آژانس از ایران، فراتر از محدوده پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای هستند■

توجه به خواسته شفاف‌سازی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در عمل ایران را ملزم به پیوستن به پروتکل الحاقی و فراهم کردن دسترسی لازم برای بازرسان آژانس در پرداختن به «ابعاد احتمالی نظامی» خواهد کرد. این موارد حداکثر مطالباتی است که ممکن است ایران در نهایت به عنوان شرایط یک قرارداد جامع و کامل بپذیرد. برخی از این مطالبات، فراتر از محدوده پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای هستند، از جمله تعلیق غنی‌سازی 20 درصد، تعطیل کردن تأسیسات فردو و پیوستن به پروتکل الحاقی.


■حتی اگر ایران تمامی خواسته‌های قدرت‌های جهانی را بپذیرد، امکان کاهش اساسی تحریم‌ها وجود ندارد■

خوشبختانه، این مطالبات نیستند که باعث منحرف شدن روند مذاکرات شده‌اند. ایران به صورت رسمی آمادگی خود را در توقف غنی‌سازی 20% و همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرده است. مشکل اصلی ناشی از معامله متقابل، و توجه به خواسته‌های ایران از جانب گروه 1+5 است. بر اساس یک بیانیه رسمی ایالات متحده، حتی اگر ایران تمامی خواسته‌های قدرت‌های جهانی را بپذیرد، امکان کاهش اساسی تحریم‌های یک‌جانبه و چندجانبه که از طرف شورای امنیت سازمان ملل متحد، امریکا و اتحادیه اروپا علیه ایران اعمال شده است، وجود ندارد.


■ تحریم‌های آینده بیشتر روی صنایع طلا، پتروشیمی، و بانکداری می‌باشند■

این مقام رسمی امریکا اظهار داشت: «تغییری در هیچ‌یک از تحریم‌های نفتی و بانکی به وجود نیامده است». لذا، در ازای مصالحات استراتژیک ایران، قدرت‌های جهانی تنها از اعمال تحریم‌های بیشتر از جانب شورای امنیت سازمان ملل و اتحادیه اروپا خودداری خواهند کرد، و تحریم‌های آینده را کاهش خواهند داد. تحریم‌های آینده چندان اساسی نیستند و بیشتر روی صنایع طلا، پتروشیمی، و بانکداری در مقیاس کوچک متمرکز می‌باشند.


■پیشنهاد به روز شده گروه 1+5 به ایران اجازه نگهداری مقدار کافی از سوخت غنی‌شده 20% جهت استفاده در راکتور تحقیقاتی را خواهد داد■

پیشنهاد به روز شده گروه 1+5 بر خلاف نسخه‌های پیشین، به ایران اجازه نگهداری مقدار کافی از سوخت غنی‌شده 20% جهت استفاده در راکتور تحقیقاتی تهران (که ایزوتوپ‌هایی جهت درمان بیماران سرطانی ایران تولید می‌کند) را خواهد داد. برخی از ایرانیان، اعطای چنین امتیازی را برای قدرت‌های جهانی یک شکست قلمداد کرده‌اند، چرا که این گروه قبلاً خواستار این بود که ایران ذخائر 20% خود را به خارج از کشور فرستاده و در ازای آن میله‌های سوختی مورد استفاده در راکتور را تحویل گیرد. با این حال، امریکا و اتحادیه اروپا خیلی زود متوجه شدند که برای اجازه به چنین کاری، ناچار خواهند بود قطعنامه اتحادیه اروپا را تغییر دهند. قدرت‌های جهانی جهت حفظ کامل قدرت تحریم‌های سازمان ملل، در عوض از ایران خواستند که از میله‌های سوختی خودش استفاده نماید. بنابراین، این یک امتیاز نیست، بلکه نشانه‌ای است خطرناک از این که تحریم‌های شورای امنیت را ممکن است نتوان به صورت نامحدود حفظ کرد.


■ مذاکرات دور اول آلماتی، ممکن است به یک مانور راهبردی تبدیل گردد■

اگر از این دید به موضوع نگاه کنیم، مذاکرات دور اول آلماتی، تنها یک مانور تاکتیکی بود که ممکن است به یک مانور راهبردی تبدیل گردد. گروه 1+5 و ایران می‌توانند با پشتیبانی از روابط متقابل مناسب و عدم درخواست مطالبات بیش از حد، به وقوع چنین رویدادی کمک نمایند. برای دستیابی به یک موفقیت حقیقی، باید سیاستمداری هم وجود داشته باشد. گروه 1+5 و ایران در دور دوم مذاکرات آلماتی، باید روی اصول اساسی یک بسته پیشنهادی که حاوی عناصر اصلی برای حصول به یک توافقنامه هسته‌ای می‌باشد، به توافق برسند. چنین بسته‌ای شامل موارد زیر خواهد بود:

1- حصول اطمینان از تعهد کامل به دل کندن از تسلیحات هسته‌ای، با تصویب قانونی نظیر یک قانون ملی در ایران به این منظور؛ به رسمیت شناخته شدن بین‌المللی اهداف ان‌پی‌تی (پیمان منع گسترش سلاح هسته‌ای) و فتوای رهبر ایران مبنی بر ممنوعیت استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی؛ محدود کردن امکان شکستن قرارداد از طریق اقداماتی که فعالیت‌هایی که مطابق با نیازهای داخلی است را محدود می‌کند؛ تقویت اعتماد میان طرفین با به‌کارگیری صلح‌آمیز و مستمر ذخائر مواد حساس از طریق اقداماتی مثل جابجایی در کشور، تبدیل یا صادرات؛ و عدم ایجاد هرگونه تغییر در فرآیند.

2- شفافیت کامل برنامه، از جمله اجرای پروتکل الحاقی و فراهم آوردن امکان بازرسی‌های بیشتر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که جهت بررسی توافقات صورت گرفته ضروری هستند.


■ اعضای 1+5 باید در مقابل اجرای تعهدات ایران، مواردی را متعهد شوند■

قدرت‌های جهانی نیز در مقابل باید به موارد زیر متعهد گردند:

    لغو تمامی تحریم‌های مربوط به مسائل هسته‌ای در یک روند گام به گام و متقابل
    احترام به حقوق ایران در غنی‌سازی در محدوده پیمان ان‌پی‌تی
    همکاری‌های آینده برای فناوری‌های صلح‌آمیز هسته‌ای بر اساس ماده 4 پیمان ان‌پی‌تی، و همین‌طور در مورد اهداف مشترک

وقتی کلیات امر مسجل شد، طرفین باید شروع به برداشتن گام‌هایی کوچک در دور دوم مذاکرات آلماتی کرده و برای دستیابی به یک بسته بزرگ‌تر در نشست‌های بعدی تلاش نمایند.

اولین گام حقیقی که ایران می‌تواند بردارد، نگه داشتن غنی‌سازی در سطح 5 درصد، صادرات اورانیوم غنی‌شده اضافی یا تبدیل آن به عناصر سوختی، پذیرش نظارت 24 ساعته آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و اجازه دسترسی به تأسیسات غنی‌سازی است. در عوض، قوانین جدیدی نیز از طرف گروه 1+5 مبنی بر تعلیق تحریم‌های یک‌جانبه اتحادیه اروپا روی نفت و نظام مالی ایران تصویب خواهد شد.