اکثریت مردم به امید «ثبات و امنیت» رأی دادند و این یعنی ترس، عنصر تعیین کننده در انتخابات ترکیه بود.

اردوغان، رئیس جمهوری بلندپرواز ترکیه، پنج ماه پس از شکست حزبش در انتخابات ژوئن، توانست با وعده ایجاد «ایجاد ثبات و امنیت»، به پیروزی بزرگی دست یابد و راه سلطه بر عرصه سیاست را هموار کند.

اردوغان پیروزی حزبش را «رأی مردم ترکیه به وحدت و تمامیت ارضی» خواند و از دنیا خواست به نتیجه این انتخابات احترام بگذارند. اما روزنامه جمهوریت ارگان حزب جمهوریخواه خلق که 134 کرسی را به دست آورده، پیروزی «حزب عدالت و توسعه» رجب طیب اردوغان را «پیروزی ترس» نامید. صلاح‌الدین دمیرتاش، رهبر حزب «دموکراتیک خلق‌ها» که حامی کردهای ترکیه است و توانست با کسب 59 کرسی مجدداً به پارلمان راه یابد، نتایج انتخابات یکشنبه ترکیه را «نتیجه وحشت مردم و پیروزی بی ثباتی» خواند و تأکید کرد که این نوع پیروزی به جشن نیازی ندارد.

در این میان بورس استانبول صبح دوشنبه با 7/5 درصد افزایش قیمت سهام، پس از دوره‌ای بی‌ثباتی سیاسی- اقتصادی در ترکیه «موقتاً» نفس راحتی کشید و ارزش لیر نیز به میزان قابل توجهی افزایش یافت.  در اولین مانور سیاسی پس از پیروزی انتخاباتی، داوود اوغلو، نخست وزیر ترکیه و دبیرکل حزب عدالت و توسعه، بلافاصله از لزوم تغییر قانون اساسی سخن گفت و مدعی شد «قانون اساسی کنونی ترکیه که باقیمانده دوران حکومت نظامیان ترک است، دیگر جوابگوی شرایط کنونی کشور نیست و ترکیه باید به دنبال یک قانون اساسی تازه باشد، چون این پیراهن برای ترکیه تنگ شده و این کشور در شرایط کنونی به یک قانون اساسی مناسب با دموکراسی نیازمند است!»

صحنه ترکیه در فاصله برگزاری دو انتخابات در پنج ماه گذشته دستخوش اتفاقاتی شد که تأثیر محسوس بر واقعه روز یکشنبه داشت. در این مدت اردوغان آتش‌بس دو ساله با پ.ک.ک را کنار گذاشت و نبردی تمام عیار با کردها را آغاز کرد. ارتش و نیروهای امنیتی ترکیه مجدداً و رسماً نبرد علیه کردها در جنوب غربی، جنوب شرقی ترکیه، داخل سوریه و شمال عراق را آغاز کردند. با وقوع و گسترش ناامنی‌های پنج ماه اخیر، اردوغان با تبلیغات گسترده و ربط دادن این خشونت‌ها به کردها و پ.ک.ک، توانست تب ناسیونالیزم ترکی پرقدرتی را ایجاد کند که خواستار «امنیت و ثبات» در ترکیه بود و آن را مقدم بر آزادی و دموکراسی می‌شناخت.

با این همه، پیش‌بینی اغلب ناظران سیاسی در ارتباط با انتخابات یکشنبه ترکیه این است که دولت تک حزبی اردوغان برخلاف آنچه در روز جشن پیروزی دیروز وانمود کرد، بسادگی از پس ناآرامی‌های چند ماه اخیر ترکیه و مدیریت بحران برنخواهد آمد. این ناظران اوضاع مناطق کردنشین را ملتهب می‌خوانند و بر این باورند که خصومت کردهای ترکیه با دولت مرکزی که آنکارا آن را تا خرداد گذشته بخوبی مهار کرده بود، دوباره تشدید خواهد شد.

دلایل این بی‌اطمینانی به آینده سیاسی ترکیه به خط مشی خود اردوغان برمی‌گردد و اینکه وی سیاست احیای امپراطوری عثمانی را با امید به جلب حمایت‌های غرب و اعراب نفتی بویژه در صحنه جنگ داخلی سوریه در پیش گرفت. اما همین سیاست بلندپروازانه با برگزاری چند کنفرانس برای آنچه که ارتش آزاد سوری و مخالفان اسد می‌خواند، ترکیه را درگیر بحرانی کرد که نزدیک به پنج سال است ادامه دارد. در تداوم این بحران، آنکارا بزرگ‌ترین دستاورد سال‌های اخیرش که توسعه اقتصادی ترکیه و آتش‌بس با کردها بود، به میزان زیادی از دست داد و ناگزیر شد نهایتاً پیمان آتش‌بس با پ.ک.ک را زیر پا بگذارد و رسماً اعلام کند قدرت گرفتن و خودمختاری کردهای سوری در جنوب غربی ترکیه را به هیچ روی برنمی‌تابد.

 این تحولات در شرایطی شکل گرفته است که مسکو در حرکتی مقابله به مثل علیه استراتژی «اخراج روسیه از آخرین سنگر عربی در خاورمیانه» برای حمایت جدی از اسد رسماً وارد جنگ شد و ایران نیز مستشار نظامی به سوریه فرستاد تا توان آن را در نبرد با داعش و مخالفان مسلح اسد افزایش دهد. افشای روابط پنهان نگاه داشته شده آنکارا با داعش، خرید نفت از این گروه تروریستی و ایجاد تسهیلات به وسیله دولت ترکیه برای گروه‌های سلفی- تکفیری که عازم نواحی تحت کنترل داعش در سوریه و عراق بودند نیز به اعتبار آنکارا لطمه وارد کرد و روابط نسبتاً خوبش با مسکو را به مخاطره انداخت.  فراموش نکنیم روابط آنکارا با مصر، دومین کشور قدرتمند جهان عرب تیره است و در لیبی که سابقاً شریک مهمی برای ترکیه بود، به سیاستمداران و تجار ترک توجهی نمی‌شود.

ترکیه اردوغان جنگ سیاسی در مصر، لیبی بغداد و سوریه را باخته است. بنابراین تا تشکیل یک دولت فراگیر در آنکارا نباید به بهبود اوضاع ترکیه امید چندانی داشت. افزایش بهای موقت سهام بورس و لیر دوشنبه ترکیه و جهش آن به حد هفت سال قبل، نشانه موقت از «امیدواری به ثبات و امنیت» است، اما با توجه به بلندپروازی‌های رهبران فعلی حزب حاکم، کمتر ناظر بیطرفی است که رأی یکشنبه مردم ترکیه را نشانه و رشد مجدد اقتصادی ترکیه تلقی کند مگر آنکه رئیس جمهوری ترکیه به یک ارزیابی واقع‌بینانه و تازه‌ای درباره موقعیت کشور و توانمندی دولتش بپردازد. آنچه در این ارزیابی باید دقیقاً مورد توجه اردوغان قرار گیرد، این واقعیت است که دستاورد‌های توافق هسته‌ای ایران با 1+5 می‌تواند معادلات روابط سه دهه اخیر ایران با منطقه و جهان را به شکلی کاملاً جدی تغییر دهد.

*حمید هوشنگی/روزنامه‌نگار