منوچهر متکی در تازه ترین گفت و گوی خود، از دخالت های زیاد رییس جمهور در وزارت خارجه سخن می گوید.

به گزارش خبرنگار سیاسی پایگاه خبری تحلیلی "انتخاب"؛ وزیر خارجه سابق ایران با بیان این که "سنت رییس جمهور ورود و دخالت در حوزه سیاست خارجی است" ، می گوید: ما سفیری را انتخاب می‎کردیم و مورد تأیید قرار می‎گرفت و در روزی که بایستی اعزام شود، رفتنش منتفی می‎شد. دخالت‎‎‎هایی از این دست در کار وزارت خارجه داشتیم، یعنی دخالت‎‎‎های لحظه‎ای در استمرار مدیریت که دائما محیط اجرا را تنش‎زا می‎کند، ما باید از این‎‎ها در مدیریت پرهیز کنیم.

وی در این گفت و گو با اشاره به علاقمندی مکرر برخی برای "حضور ملک زاده در وزارت خارجه" ، اضافه می کند که "بقیه وزرا هم با این دخالت ها مواجه بودند و نمی‎توانستند معاونین خودشان را خود انتخاب کنند"

متکی در بخش دیگری از اظهاراتش، از حضور همسرش در وزارت خارجه دفاع می کند و در مورد سوابق وی، به اظهارنظر می پردازد. متکی می گوید: همسر من بیش از 20 سال در کار سیاست خارجی همراهم بوده است.

متن کامل این گفت و گو در پی می آید:

شما در انتخاب سفرا و معاونین خودتان، به چه میزان استقلال داشتید و فشار‎‎هایی را که دفتر ریاست‎جمهوری و مجلس و دیگر بخش‎‎ها به شما می‎آوردند، تا چه حد تمکین می‎کردید؟

اساسا طبع رؤسای‎جمهوری، به‎خصوص در دولت‎‎‎های نهم و دهم که البته سنت آن از دولت‎‎‎های پیشین گذاشته شد، ورود و دخالت در حوزه سیاست خارجی است. این امر به‎دلیل جایگاه و مسئولیت رؤسای‎جمهوری است. وقتی‎که براساس مبانی و مواضع روشن، مراودات هماهنگ باشد، می‎توان به‎عنوان هم‎افزایی از آن یاد کرد. اما هنگامی‎که هماهنگی نیست، می‎توان به‎عنوان موازی‎کاری از آن نام برد. هنگامی‎که موازی‎کاری در محتوا باشد، یعنی دو نگاه متفاوت در موضوع واحدی وجود داشته باشد، حتما این موضوع تنش‎زاست. من در وزارت خارجه و در طول حدود شش سال با این وضعیت مواجه بودم، موضوعی که وزرای دیگر نیز با آن مواجه بودند و نمی‎توانستند معاونین خودشان را خود انتخاب کنند. من با توجه به ظرافت‎‎‎هایی وزارت خارجه و قدری هم روحیات خاص خودم، سعی می‎کردم ضمن داشتن تعامل، گزینه‎‎‎هایی منتخب شوند که از بدنه وزارت خارجه خارج نباشد. البته در وزارت خارجه معدودی بودند که رویکرد‎‎های دولت نهم را قبول نداشته و مشخصا نمی‎توانستند تصمیم‎گیر باشند. در مورد آن رویکرد‎‎های دولت نهم که هم در مجلس تأیید شده بود و هم توسط رهبری، و نگاه ایشان این بود که ما این رویکردها را بر اساس سیاست فعال و نه منفعلانه دنبال کنیم. به هر حال کسانی‎که با این چهارچوب نمی‎توانستند خود را تطبیق دهند، زیاد نبودند.

چند درصد از همکاران خود همچون معاونان، مدیرکل‎‎‎ها و سفرا را شخصا انتخاب کردید؟

ما هم در انتخاب معاونین و مدیران وزارت خارجه و سفرا، اولویت را با انتخاب از درون وزارت خارجه می‎دانستیم، و شاید 90 درصد انتصابات نیز افرادی وابسته به وزارت خارجه بودند. گاهی مشکل بعد از انتخاب سفرا بود؛ یعنی ما سفیری را انتخاب می‎کردیم و مورد تأیید قرار می‎گرفت و در روزی که بایستی اعزام شود، رفتنش منتفی می‎شد. دخالت‎‎‎هایی از این دست در کار وزارت خارجه داشتیم، یعنی دخالت‎‎‎های لحظه‎ای در استمرار مدیریت که دائما محیط اجرا را تنش‎زا می‎کند، ما باید از این‎‎ها در مدیریت پرهیز کنیم.

برای عزل‎‎‎ها چه میزان بر شما فشار وارد می‎شد؟

در بین معاونین در همان دوره نخست، موارد معدودی داشتیم. البته همان‎طور که عرض کردم، آن‎چه در بین همکاران من اشتهار دارد، صبر و استقامت در برابر خروج قطار دیپلماسی از ریل اصلی است.

اگر بخواهیم مصداقی‎تر صحبت کنیم، آقای شیخ‎الاسلام یکی از بزرگان وزارت امور خارجه محسوب می‎شوند و در دوره شما به‎عنوان قائم مقام انتخاب شدند، ولی ماجرای عزل ایشان به گفته خودشان کمی ابهام داشت که البته در جایی هم منتشر نشده است. لطفا چگونگی عزل ایشان را توضیح دهید و این‎که شما تا چه میزان از وی حمایت کردید؟

ما مدت طولانی در برابر عزل آقای شیخ‎الاسلام مقاومت کردیم، ولی متأسفانه بالأخره ایشان را در وزارت خارجه از دست دادیم.


بسیاری شما را ادامه‎دهنده آقای دکتر ولایتی می‎دانند. گویا شما در مجلس اول برای انتخاب ایشان با رأی بالا تلاش بسیاری کردید و به‎زعم برخی، به جهت همين مسائل میان شما همراهی آغاز شده است.

جناب آقای ولایتی از پیشکسوتان عرصه سیاست خارجی بعد از انقلاب اسلامی به حساب می‎آیند، هرچند که به‎خاطر دارم زمانی‎که دکتر ولایتی به‎عنوان وزیر خارجه انتخاب شد، رادیو عراق گفت که طفل سیاست خارجی را به پزشک اطفال سپردند. ایشان به‎علت حضور در یک دوره طولانی در سیاست خارجی، به‎گونه‎ای بودند که در اواخر کار خودشان بر تمامی جزییات امور تسلط داشتند. بنده هم مثل خیلی‎‎‎های دیگر از ایشان در وزارت امور خارجه و به‎طور کلی هر سه موردی که برای ایشان در مجلس اول رأی‎گیری شد، حمایت کردم. زمانی هم که با من برای وزارت خارجه صحبت شد، یکی از کسانی‎که با او صحبت و مشورت کردم، آقای ولایتی بود. اما این‎که گفته شود سیاست خارجی دولت نهم ادامه راه سیاست خارجی دوران آقای دکتر ولایتی است، قبول ندارم چون شرایط بسیار متفاوت بود. سیاست در عرصه خارجی مشترکات و تشابهات خود را دارد. اما دولت نهم سیاست‎‎‎ها و مواضع خاص خود را داشت که ما به آن‎‎ها اعتقاد کاملی داشتیم و در حال حاضر نیز این سیاست‎‎‎ها را سیاست درستی می‎دانم. سیاست ما، برآمده از مرعوب نشدن، ایجاد دست بالا برای کشور در مناسبات خارجی، خلق ابتکارات نو و اجازه ندادن به دشمن برای تعریف خط قرمز‎‎ها بود. یکی از مواردی که هنوز هم بحثش وجود دارد، این است که چرا ما خط قرمز نرفتن به شورای امنیت در دولت‎‎‎های گذشته را شکستیم، در دولت نهم قصد رفتن به شورای امنیت را نداشتیم و تلاش خود را هم در این راستا کردیم، اما خط قرمز اصلی ما منافع کشورمان بود.

همواره حرف‎‎‎های در گوشی در وزارت خارجه شنیده می‎شود و گاه دامنه آن به بیرون نیز کشیده می‎شود. یکی از مواردی که درباره شما مطرح بود، این است که همسر خودتان را بدون هیچ‎گونه سابقه‎ای در وزارت خارجه به‎عنوان مدیرکل منصوب کردید، اگر ممکن است در این رابطه توضیح دهید.

همسر من بیش از 20 سال در کار سیاست خارجی همراهم بوده. حدود نیمی از این مدت در دو مأموریت ترکیه و ژاپن بودیم، ارتباط گسترده ایشان با فدراسیون‎‎‎های زنان و همسران دیپلمات‎‎ها در خارج از کشور و همسران مقامات آن کشور‎‎ها و نیز شخصیت‎‎‎های حقیقی و حقوقی از زنان مسلمان و نیز حضور فعال به‎مدت 10 سال در ایران و در برنامه‎‎‎های وزارت امور خارجه، از ایشان فردی مطلع با مسائل خارج از کشور و به‎ویژه در امور زنان ساخته بود. برپایی اولین جلسه زنان ترکیه‎ای برای حمایت از زنان و کودکان حلبچه پس از جنایت بمباران شیمیایی صدام، تشکیل مجمع همسران دیپلمات‎‎‎های کشور‎‎های مسلمان در ژاپن و فعالیت‎‎هایی از این دست در طی سالیان طولانی در کارنامه ایشان است. استفاده از چنین ظرفیتی مطمئنا برای وزارت امور خارجه یک فرصت بود. نگاهی به فهرست انتشارات و اقدامات این حوزه نشانگر درستی این انتخاب بود.

خوب است کسانی‎که در پی القاء آوردن فامیل از سوی وزیر امور خارجه بودند، بدانند که وزیر امور خارجه عمو، دایی، عمه و خاله ندارد. نکته جالب‎تر آن‎که تعداد کسانی‎که وزیر امور خارجه در طول پنج سال از آنان دعوت به همکاری کرده است، به انگشتان دست نمی‎رسد و البته غیر از خانم دکتر نظری، چند نفر دیگر بود که هیچ‎یک نسبت فامیلی با وزیر امور خارجه نداشته‎اند.

با توجه به این‎که آقای صالحی سابقه مستقیمی در وزارت خارجه نداشتند، در مورد انتخاب ایشان چه نظری دارید؟

من در مورد شخصیت دکتر صالحی پیش‎تر به‎عنوان چهره‎ای متدین و مثبت و باسابقه روشن که نامأنوس با وزارت خارجه نیست، صحبت کردم؛ ولی در همان روز‎‎های نخست گفتم که باید به وزارت خارجه و آقای صالحی برای كار در وزارت خارجه فرصت داد تا بیشتر داخل شوند و در نتیجه ارزیابی دقیق‎تری را داشته باشیم. در حال حاضر، بخشی از مسائلی که وزارت خارجه با آن مواجه است، دخالت‎‎‎های دیگران است. در حقیقت تصادف ناشی از ماشین‎ شماست زیرا گاهی ما به ماشین‎‎‎های دیگر می‎زنیم و گاهی هم دیگران به ما می‎زنند. البته دستگاه دیپلماسی همواره این مشکل را داشته است و دخالت‎‎‎هایی از بیرون در کار سیاست خارجه وجود داشته است. حوادثی را که الان در حال اتفاق است، باید همین الان هم علاج کرد. من این حوادث در دستگاه دیپلماسی را که ناشی از دخالت‎‎‎های بیرونی است، سقوط آزاد در باتلاق موازی‎کاری می‎نامم که در صورت عدم معالجه دستگاه دیپلماسی ما را به ناکجا آباد می‎برد.

گویا در دوره شما هم آقای ملک‎زاده پیشنهاد شده بود این مطلب صحت دارد؟

علاقه‎مندی وجود داشت، اما پیشنهاد رسمی صورت نگرفت.

آیا در دروان شما فشار برای استعفا به شخص شما هم وارد شد؟

کسی به من القاء نکرد که استعفاء بدهم.