شرق: پنجشنبه ۱۸ خرداد حدود ساعت 22:30 به وقت تهران، توده اي نوراني در آسمان بسياري از شهرهاي ايران و چند كشور خاورميانه مشاهده شد. شاهدان عيني اين را درخشان تر از توده نوراني ستاره ها توصيف كردند و بعضي مي گفتند كه شيء نوراني هنگام حركت در آسمان به دور خود مي چرخيد. پس از واكنش هاي مردمي، برخي خبرگزاري هاي داخلي احتمال دادند كه پديده مشاهده شده با برگزاري مانور پدافند غيرعامل از پيش اعلام نشده در ايران مرتبط است. اما خبري كه در خبرگزاري هاي خارجي بيشتر مورد توجه قرار گرفت مربوط به اظهارات مقامات روسيه درباره اين توده نوراني بود. روسيه با قطعيت مشاهده اين پديده را به آزمايش پرتاب موفقيت آميز موشك بالستيك قاره پيماي توپول-ام آراس-12ام مرتبط مي دانست. اما چنين پديده اي چگونه و براساس كدام منطق علمي در چنين وسعتي ديده شده است. در اين گزارش به بررسي علمي اين توده نوراني مي پردازيم.
    
    آيا اين پديده يك يوفو بود؟
    پاسخ روشن است. بله! البته فقط تا زماني كه كارشناسان علمي يا مقامات رسمي در مورد آن اظهارنظري نكرده بودند. يوفو يعني شيء پرنده ناشناس. پس هنگامي كه اين شيء پرنده شناسايي شد، ديگر به آن يوفو نمي گويند. هيچ كس نمي تواند بگويد يوفو يعني همان بشقاب پرنده فضايي كه از طرف يك سياره شناخته شده يا ناشناخته آمده و حتما موجودات فضايي سوار بر آن، نياتي براي هدايت يا نابودي دارند. پس وقتي در جايي مي شنويم كه از يك پديده نوراني به عنوان يوفو نام مي برند، تنها به دليل ناشناخته بودنش است. بررسي ها نشان مي دهد پس از پژوهش ها و بررسي هاي دقيق، درصد بسيار بالايي از يوفو ها، همان اشياي پرنده معمولي و پديده هاي طبيعي يا مصنوعي شناخته شده هستند. تاكنون در گزارش ها و بررسي هاي انجام شده، درصد بسيار بالايي از يوفوهاي مرموز همان اجرام و اشياي آسماني (سيارات، ستاره هاي درخشان، شهاب سنگ ها، فضاپيماهاي بازگشتي، ماهواره هاي مصنوعي و ماه)، هواگردها (هواپيماها و موشك ها و بالون ها)، پديده هاي نوراني و ساير اشياي جوي (پرنده ها، كايت ها، ابرهاي غيرعادي و نورافكن ها)، از آب درآمده اند. البته از اين به بعد مانور پدافند غيرعامل نيز به عنوان يكي از گزينه هاي مطرح شده براي شناسايي يوفوها اضافه مي شود!
    
    آيا پديده نوراني يك جرم آسماني بود؟
    پاسخ اين سوال بسيار روشن است. براساس تصاوير و فيلم هاي منتشرشده از اين پديده نوراني، نوع و سرعت حركت شي به گونه اي است كه هرگز نمي توان آن را يك جرم آسماني همانند سياره، ستاره يا شهاب سنگ دانست. بررسي ها و مشاهدات به وضوح نشان مي دهد كه شيء نوراني ابتدا ارتفاع گرفته و سپس در يك مسير بالستيك تحت گرانش زمين به حركت خود ادامه داده است. اين يعني از زمين به آسمان رفتن و دوباره بازگشتن؛ براساس همين استدلال اين شيء نوراني نمي تواند يك فضاپيماي بازگشتي يا يك ماهواره در حال بازورود به جو زمين باشد.
    
    آيا پديده نوراني يك هواگرد بود؟
    از نظر علمي و باتوجه به مسير حركت شيء نوراني در تصاوير مشاهده شده و اظهارات شاهدان عيني، اين پديده نوراني را مي توان يك هواگرد ناميد. البته هرگز دچار اين اشتباه نشويد كه هواگرد يعني همان هواپيما. در تعاريف به هر جسم پرنده اي كه در اتمسفر يك سياره پرواز كند، هواگرد مي گويند. يعني يك موشك را نيز مي توان هواگرد ناميد. براساس مشاهدات، اين شيء نوراني تا ارتفاع حدود 200 تا 300 كيلومتري رسيده و به همين علت از مكان هاي مختلف در خاورميانه قابل مشاهده بوده است. پس با اين ارتفاع پروازي پديده نوراني از نظر علمي نمي تواند هواپيما باشد. شيء نوراني مشاهده شده تا اينجاي كار ممكن است يك موشك باشد.
    
    خبر پرتاب موشك توپول
     ساعاتي پس از مشاهده پديده نوراني، خبرگزاري هاي معتبر خارجي گفتند كه «وزارت دفاع روسيه اعلام كرد روسيه در ساعت 22: 09 پنجشنبه 18 خرداد به وقت ايران، موشك بالستيك قاره اي جديدي از سري توپول-ام آراس-12ام را از جنوب اين كشور شليك كرد و موشك با موفقيت در هدف موردنظر واقع در خاك قزاقستان فرود آمده است. سر جنگي اين موشك هدف خود را كه در پايگاه ساري شاگان در قزاقستان قرار داشت، نابود كرده است.» با توجه به نزديكي زمان پرتاب موشك توپول روسي و با توجه به استدلال هايي كه تاكنون داشته ايم، اين شيء نوراني به احتمال زياد همان موشك توپول بوده است. از طرفي مقام هاي روسي به وضوح وجود اين پديده نوراني را به همان پرتاب موشك بالستيك قاره پيماي خود نسبت دادند. اما آيا اين استدلال ها از نظر علمي كافي هستند؟
    
    موشك بالستيك قاره پيما چيست؟
    موشك هاي بالستيك به موشك هايي مي گويند كه تا ارتفاع بسيار بالايي اوج مي گيرند (كه اين قسمت راه با موتور روشن انجام مي شود) و مابقي راه را با استفاده از نيروي جاذبه زمين به سمت هدف مي روند كه مانند يك سقوط آزاد است، البته با هدايت صحيح. برخي از موشك هاي بالستيك حتي از جو زمين نيز خارج مي شوند و دوباره به جو زمين بازمي گردند. چنين موشك هايي معمولابرد بسيار زيادي دارند.
    
    موشك چندمرحله اي
     بيشتر موشك هاي دوربرد از دو يا تعداد بيشتري «مرحله» تشكيل شده اند كه «روي هم» يا «در كنار هم» سوار مي شوند. مرحله دوم بالاي مرحله اول است و به همين ترتيب بقيه مراحل جا داده مي شوند. مرحله اول، موشك را از سكوي پرتاب بلند مي كند و گاهي آن را «بوستر» يا «مرحله اصلي» مي نامند. هنگامي كه سوخت مرحله اول تمام مي شود يا موشك به ارتفاع و سرعت مطلوبي مي رسد، موتور اين مرحله خاموش و اين قسمت از بقيه موشك جدا مي شود تا مرحله بعدي مجبور نباشد يك جرم غيرضروري را حمل كند. به دليل اين كاهش وزن، مراحل بعدي مي توانند موتور ضعيف تري داشته باشند و نيز مي توانند سوخت كمتري حمل كنند كه در نتيجه امكان انتقال محموله هاي سنگين تري فراهم مي شود. در موشك هاي بالستيك سه مرحله اي، بار مفيد يا همان سرجنگي كه حاوي مواد منفجره است، معمولادر مرحله سوم به مسير مورد نظر خود رها مي شود و گاهي به صورت چرخشي به سوي هدف حركت مي كند.
    
    عيب موشك سوخت جامد
     در موشك هاي با پيشرانه (سوخت و اكسيدكننده) جامد، كنترل كننده هاي موشك به آساني نمي توانند عمل سوزش را متوقف كنند يا دوباره راه بيندازند. اين امر كنترل موشك هاي سوخت جامد را مشكل مي كند. طراحان موشك، اغلب پيشرانه هاي جامد را براي موشك هايي انتخاب مي كنند كه در آنها نياز به انبارداري آسان، حمل ونقل ساده و پرتاب سريع وجود داشته باشد. اين ويژگي ها در موشك هاي نظامي برجسته تر است؛ از اين رو طراحان نظامي، موشك هاي سوخت جامد را ترجيح مي دهند زيرا آنها را قادر مي كند تا موشك ها را براي مدتي طولاني انبار و با زحمت كمي براي پرتاب آماده كنند. موتورهاي سوخت جامد در موشك هاي بالستيك قاره پيما هم استفاده مي شوند.
    
    موشك توپول-ام
     موشك روسي اس. اس-27 (براساس نامگذاري ناتو) يا توپول-ام، موشكي قاره پيماست كه از پيشرانه جامد (سوخت و اكسيدكننده جامد) استفاده مي كند. كلمه توپول در زبان روسي به معاني درخت سپيدار است. اين موشك امكان پرتاب از سيلوهاي زيرزميني و جايگاه هاي متحرك را داراست. نسخه متحرك آن آر. اس-12ام1 نام دارد و نام نسخه قابل پرتاب از سيلو آر. اس-12ام2 است. توپول-ام، يك موشك بالستيك سه مرحله اي است و حدود 47 تن وزن دارد. طول آن 7/22 متر و قطر آن 2/1 متر است و مي تواند محموله اي به وزن 1200 كيلوگرم را حمل كند. سرعت آن در مدار زمين به بيش از هفت هزار متر بر ثانيه مي رسد و مي تواند با دقت 200 متر، هدف خود را از 2000 كيلومتري تا 10500 كيلومتري نشانه گيري كند. مرحله نخست اين موشك داراي سه موتور است و هنگام حركت با شتاب بسيار زيادي پرواز مي كند.
    
    نتيجه گيري
     براساس گزارش يك خبرگزاري آذري، شيء نوراني پرنده در ارتفاع بالااز غرب به شرق حركت مي كرد و به مدت سه دقيقه رويت شده است. موشك توپول هم از شمال درياي خزر به قصد هدفي در شرق خود پرتاب شده است. از طرفي زماني كه سوخت مخزن موشكي در فضا نشت مي كند و وارد جو زمين مي شود، مي سوزد و به صورت شيء نوراني مخروطي شكل ديده مي شود. اما در موشك با پيشرانه جامد سوختي نشت نمي كند. در اين موشك جرقه الكتريكي يك آتشزنه، قسمت كوچكي از خرج را آتش مي زند و گازهاي توليدي آن بقيه سوخت را مي سوزاند. پس مي توان گفت پرواز يك موشك سوخت جامد بالستيك قاره پيما مي تواند در آسمان باعث ايجاد پديده نوراني شود و بخشي از نور ايجادشده به دليل خروج اين گازها و زاويه تابش نور خواهد بود. موشك توپول نيز همان طور كه در مورد عيب موشك هاي سوخت جامد گفتيم، نمي توانست پس از رسيدن به سرعت لازم، موتورهايش را خاموش كند. از آنجايي كه هدف نسبت به برد نهايي موشك خيلي نزديك بوده موشك شروع به اوج گرفتن كرد و چندصدكيلومتري بالارفته است. آن لحظه انفجارمانند در تصاوير هم مربوط به گذر موشك از يك لايه غليظ اتمسفري به يك لايه رقيق تر بوده است كه باعث انبساط ناگهاني گازهاي خروجي شده است. نكته آخر اينكه در بعضي از تصاوير و فيلم هاي منتشرشده، جدا شدن مراحل موشك به وضوح نمايان هستند.