ديروز پلاك‌هاي زوج حق آفتابي شدن در تهران را نداشتند و امروز، پلاك‌هاي فرد. توسعه طرح محدوديت تردد خودروها بر اساس زوج و فرد بودن پلاك‌ها، چاره‌يي بود كه كميته مواقع اضطرار آلودگي هوا، به آن رسيد. اكنون دكتر معصومه ابتكار، رييس كميته محيط زيست شوراي شهر تهران مي‌گويد وقتي كارد به استخوان برسد و هوا براي تنفس نباشد، چاره‌يي جز زوج و فرد كردن كل تهران باقي نمي‌ماند، اين كار بهتر از تعطيلي كل شهر است. ابتكار در گفت‌وگوي خود با «اعتماد»، به نقد گزارش پژوهشگاه محيط زيست دانشگاه علوم پزشكي درباره مرگ و مير ناشي از آلودگي هواي تهران پرداخت و گفت به نظر او، دادن سهم بالاي مرگ‌و‌مير به آلاينده‌هاي مربوط به غبار ناشي از فعاليت‌هاي عمراني و ساختماني در تهران، اشتباه است. زيرا گرد و غبار در تهران و ساير شهرهاي كشور، ريشه در خارج از ايران دارد و نمي‌توان گفت آب پاشي خيابان‌ها يا فعاليت‌هاي ساختمان‌سازي مردم و شهرداري تهران، باعث ايجاد گرد و غبار مرگ‌آور مي‌شود. به گفته او، مردم بايد ياد بگيرند مصرف انرژي خود را كم كنند و تا زماني كه داراي بالاترين ميزان سرانه مصرف انرژي در جهان هستيم، همين آش است و همين كاسه. گفت‌وگوي «اعتماد» با اين چهره صاحب نام در عرصه محيط زيست، در حاشيه جلسه ديروز شوراي شهر تهران انجام شد؛ جلسه‌يي كه بارها با تذكرات پياپي ابتكار به مهدي چمران، رييس شورا روبه‌رو شد و در بخشي از اين جلسه نيز دستورالعمل گودبرداري ساختمان‌هاي تهران، به تصويب اعضاي شوراي پايتخت رسيد.



باز هم آلودگي شد و اين‌بار تعطيلي مدارس ابتدايي و پيش دبستاني‌ها و زوج و فرد كردن تمام تهران انجام شد، با اين تصميمات موافقيد و آنها را موثر مي‌دانيد؟

بله، با اين كار در روزهايي كه پديده وارونگي هوا اتفاق مي‌افتد، موافق هستم، البته با توجه به اينكه آلودگي هوا به اضطرار رسيده بود و چاره‌يي جز اين نبود. مي‌بينيم اگر اين محدوديت‌ها اعمال نمي‌شد، قطعا آلودگي هواي سه‌شنبه و چهارشنبه به حد اضطرار مي‌رسيد و مجبور مي‌شديم كل تهران را تعطيل كنيم. البته اين را بايد در نظر داشت آلودگي هواي تهران، محصول يك مديريت غلط است كه همه در آن موثريم.

كميته مواقع اضطرار آلودگي هوا مصوب كرده سه‌شنبه و چهارشنبه خودروهاي سنگين ،كاميون و ميكسر در تهران تردد نكند، ولي مي‌بينيم پيمانكاران پروژه‌هاي عمراني شهرداري به راحتي با ماشين‌هاي خود در حال تردد در تهران هستند. چرا اين‌طور است؟

تردد خودروهاي سنگين را بايد از راهنمايي و رانندگي بپرسيد.

شورا براي مصوبات دولت كه شامل فعاليت‌هاي شهرداري نيز مي‌شود چه نظارتي داشته؟ پروژه‌يي را تعطيل كرده يا شهرداري را واداشته پروژه‌ها را تعطيل كند؟

مشكل اساسي در فعاليت‌هاي عمراني شهرداري نيست. نزديك به 5 ميليون خودروي سبك و سنگين در اين شهر تردد مي‌كنند. معلوم است خودروي سنگيني كه سوخت غير استاندارد مي‌سوزاند، در آلودگي هواي شهر موثر است، فرق هم نمي‌كند چه كسي و به چه دليلي اين خودرو را روشن مي‌كند. سوخت فعلي گازوييل، بيش از 7 هزار واحد در ليتر تركيبات گوگردي دارد، در حالي كه استاندارد جهاني، كمتر از 50 واحد در ليتر است. معلوم است سوخت غيراستاندارد كه مصرف شود، هواي تهران، آلوده مي‌شود. بايد سوخت را اصلاح كرد.

از اصلاح چرخه توليد سوخت گذشته، استانداري تهران گزارشي را منتشر كرده كه در آن، سهم قابل توجهي از مرگ و مير بر اثر آلودگي هوا را متوجه فعاليت‌هاي عمراني و ساخت و ساز در تهران كرده، آيا شورا براي جنبه‌هاي آلاينده فعاليت‌هاي عمراني شهرداري تهران، نظارتي قائل است؟

قصد ندارم در مقابل گفته‌هاي كسي موضع‌گيري كنم، ولي واقعيت اين است كه ما در حال حاضر، وارث يك وضعيت اشتباه چند ساله هستيم و نمي‌توانيم با يك مطالعه كوتاه‌مدت، به اين صورت سهم عوامل آلاينده را در مرگ‌و‌ميرها تعيين كنيم.

يعني مي‌گوييد اين درصد تعيين شده، كارشناسي نيست؟

حدس و گمان من اين است كه درصد تعيين شده‌يي كه براي مرگ ناشي از آلودگي‌هاي غبار، فعاليت‌هاي عمراني و ساختماني در تهران تعيين كرده‌اند، زياد است. همه مي‌دانند منشاء آلودگي ذرات معلق بالاتر از دو و نيم ميكرون، كشورهاي خارجي و عربي است و دليل ادامه هجوم اين ريزگردها نيز بي‌توجهي داخلي و بين‌المللي به كنوانسيون‌هايي است كه بايد اجرا مي‌شد تا ريزگردها كنترل شود. ما در سازمان حفاظت از محيط زيست در طول دولت‌هاي هفتم و هشتم، مطالعه‌يي را با مشاركت ايران و 3 كشور خارجي انجام داديم و به دقت منابع آلاينده هواي تهران را محاسبه و نتايج را منتشر كرديم، اگر قرار است مطالعه جديدي روي آلودگي هوا و مرگ و مير ناشي از آن انجام شود، قطعا بايد بر پايه مطالعه آن سال‌ها انجام گيرد.

در حال حاضر، تنها مرجعي كه توانسته با شأن علمي اثبات شده، درصد مرگ و مير بر اثر گرد و غبار در تهران را اعلام كند، پژوهشگاه محيط زيست دانشگاه علوم پزشكي است، آيا شما مطالعه ديگري سراغ داريد؟

همان مطالعه‌يي كه در دهه 70 انجام شد، وجود دارد، ولي مي‌بينيم هيچ يك از اين مسائلي كه در آن مطرح بود، رعايت نشده و مديريت آلودگي هوا در تهران و در سراسر كشور، فراموش شده است. به طور مثال، سهم آلاينده‌هاي محيطي شهري در تهران، يعني شهرك‌هاي صنعتي و كارگاه‌هاي توليد مصالح به ويژه شن و ماسه خصوصا در غرب تهران، بسيار بيشتر از فعاليت‌هاي عمراني و همچنين فعاليت‌هاي عمراني شهرداري است، ولي كسي براي كنترل آلودگي اين مراكز، كاري انجام نمي‌دهد.

استانداري تهران، به استناد گزارش مكتوب مركز تحقيقاتي وابسته به دانشگاه علوم پزشكي، به شهرداري دستور داده خيابان‌ها را آب‌پاشي كند، آيا در اين باره، شورا نظارت مي‌كند؟

تا جايي كه اطلاع دارم، بخشي از اين كارها در دست اقدام است و با اقدامات خوبي كه شهرداري تهران در ساير زمينه‌ها از جمله تقويت حمل و نقل عمومي كرده، مي‌توان انتظار داشت آلودگي هواي تهران، به وضعيت اضطراري نزديك نشود، هر چند بايد اين را نيز افزود زماني كه هواي تهران دچار پديده اينورژن (وارونگي و پايداري) مي‌شود، گريز از وضعيت آلوده هواي تهران، به سادگي امكانپذير نيست. با اين وجود، مي‌توانيم ادعا كنيم شهروندان در هر جايي از اين شهر باشند، در فاصله كمتر يا اندكي بيش از 500 متر، دسترسي به حمل و نقل عمومي مانند تاكسي، مترو و اتوبوس واحد خواهند داشت. از طرفي، طرح‌هايي مانند زوج و فرد كردن تمام تهران در مواقع اضطرار كه از طريق پيش‌بيني هواي تهران انجام مي‌شود، كمك مي‌كند شهروندان از خودروي تك سرنشين استفاده كمتري كنند و ياد بگيرند همسايه‌ها، همكاران و كساني كه مسيرشان يكسان است، از خودروي يكديگر استفاده كنند.

در كشورهاي ديگر نيز اين وضعيت حاكم است؟ يعني وقتي هوا آلوده مي‌شود، همه شهر را زوج و فرد مي‌كنند؟

ببينيد، بايد به فرهنگ عمومي جامعه نگاه كنيد. ايران، بيشترين ميزان سرانه مصرف انرژي را در دنيا دارد. اين ديگر دست مسوولان نيست، همه مردم در آن دخيل‌اند، با اين وضعيت مصرف فراوان انرژي در كشور، بايد انتظار داشت آلودگي هوا در مواقع وارونگي پيش بيايد. حتي عزم ملي كه دو سال پيش نيز از سوي رهبري اعلام شد كه بايد همه الگوي مصرف خود را اصلاح كنند، به وجود نيامد و طرح‌هايي مانند اجراي قانون هدفمندي يارانه‌ها نيز باعث نشد مصرف سوخت و انرژي آن‌طور كه انتظار داريم، كم شود. ولي از سويي مي‌بينيم در كشورهاي ديگر، قوانين درباره مصرف سوخت و بهينه‌سازي مصرف انرژي فوق‌العاده سختگيرانه‌تر از ايران است.

به عنوان مثال، در ژاپن، آقايان اجازه ندارند در مواقع گرم سال و تابستان‌ها، با كت سر كارخود حاضر شوند. چون در اين صورت، درجه كولر را بالا مي‌برند و خنك كردن محل ساختمان، باعث افزايش مصرف انرژي مي‌شود. حتي زمستان‌ها نيز آقايان حق ندارند در محيط اداري، كت خود را از تن درآورند، چون باز هم درجه حرارت ساختمان را مي‌خواهند بالا ببرند. در زمستان‌ها، در كشور ژاپن كسي حق ندارد محيط كار خود و بخش خدمات عمومي را بالاتر از 18 درجه سانتيگراد، گرم كند، با اين حساب، مي‌بينيم برنامه‌ريزي و مديريت آنها در زمينه مصرف انرژي و در نتيجه آلاينده‌هاي محيطي بسيار بهتر و سختگيرانه‌تر از ما است.

منبع: اعتماد