اکونومیست نوشت: ساعتها پس از آن که آمریکا در یک حملهٔ شبانه، نیکلاس مادورو، دیکتاتور ونزوئلا، را دستگیر کرد، رئیسجمهور دونالد ترامپ انگیزهٔ خود را روشن ساخت. او گفت: «کار نفت در ونزوئلا مدتهاست شکست خورده، کاملاً شکست خورده است. ما میخواهیم شرکتهای بزرگ نفتی ایالات متحده… میلیاردها دلار خرج کنند، زیرساختهای خراب را تعمیر کنند و شروع به کسب درآمد برای کشور کنند.»
به گزارش سرویس بینالملل «انتخاب»، این اظهارات طعمی از انتقام داشت. هجده سال پیش، در دوران هوگو چاوز، ونزوئلا داراییهای شرکتهای آمریکایی و سایر شرکتهای غربی را ملی کرد؛ ادعاهایی به ارزش مجموعاً ۶۰ میلیارد دلار علیه این کشور و شرکت ملی نفتی آن (PDVSA) در دادگاههای آمریکایی و بینالمللی ثبت شده است. در ۱۶ دسامبر، آقای ترامپ خواسته بود که ونزوئلا «تمام نفت، زمین و سایر داراییهایی را که قبلاً از ما دزدیده بودند، بازگرداند».
اما رئیسجمهور چیزی بیش از انتقام میخواهد. دههها کمسرمایهگذاری و مدیریت ضعیف باعث شده تولید نفت ونزوئلا از اواخر دههٔ ۲۰۰۰ تا دو سوم کاهش یابد و به حدود ۱ میلیون بشکه در روز برسد. ایده این است که بازگرداندن ظرفیت خاموش شده، ونزوئلا را ثروتمند کرده و جیب آمریکاییها را پر کند. بهتر از آن، ونزوئلا حدود ۳۰۰ میلیارد بشکه نفت دارد—یک پنجم ذخایر جهان—که تولید میتواند حتی بیشتر شود، و برای مدتی این شرایط ادامه یابد. نفت سنگین و ترش این کشور دقیقاً همان نوعی است که پالایشگاههای آمریکایی همواره با کمبود آن مواجهاند، در زمانی که روابط آمریکا با کانادا، تأمینکنندهٔ این نوع نفت، دچار تنش شده است.
پس چه چیزی میتواند مانع جاهطلبی نفتی آقای ترامپ شود؟ واقعیت این است که مشکلات بسیار زیادی وجود دارد. در کوتاهمدت، تولید نفت ونزوئلا احتمالاً کاهش خواهد یافت، نه افزایش. در دسامبر، آمریکا اعلام کرد که محمولههای ونزوئلا که توسط تانکرهای تحریمشده منتقل میشوند، مسدود خواهد شد و یکی از آنها را توقیف کرد. صادرات از آن زمان سقوط کرده و حجم نفت ونزوئلای موجود روی تانکرهای غیرفعال به بالاترین سطح چند سال اخیر رسیده است. ونزوئلا همچنین با کمبود نفتا—رقیقکنندهای که برای قابل حمل کردن نفت بسیار غلیظ خود به آن نیاز دارد—مواجه است که دیگر از روسیه وارد نمیشود. مگر آن که محاصره برداشته شود، که به تحولات سیاسی و نظامی بستگی دارد، تولید ونزوئلا باید حتی بیشتر کاهش یابد، شاید به کمتر از ۷۰۰ هزار بشکه در روز.
تولید ممکن است در عرض چند ماه بازگردد، اگر انتقال سیاسی به آرامی انجام شود و تحریمهای آمریکایی علیه ونزوئلا، از جمله محاصره، برداشته شود (که احتمال آن کم است). تعمیرات و نگهداری اساسی ممکن است تولید نفت خام این کشور را تا پایان ۲۰۲۶ به ۱.۲ میلیون بشکه در روز برساند، برآورد شرکت دادهای Kpler. این میزان هنوز فاصلهٔ زیادی با ظرفیت حداکثری کشور دارد و حتی از لیبی، هجدهمین تولیدکنندهٔ بزرگ جهان، کمی کمتر خواهد بود. برای افزایش بیشتر تولید، ونزوئلا باید سه مشکل را حل کند: نیاز شدید به سرمایه، کمبود نیروی کار و اشباع بازار جهانی.
مشاورهٔ Rystad Energy تخمین میزند که برای بازگرداندن تولید کشور به سطح ۱۵ سال پیش، تنها در بخش اکتشاف و تولید، ۱۱۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری لازم است—دو برابر مبلغی که شرکتهای بزرگ نفتی آمریکا در سال ۲۰۲۴ در سراسر جهان سرمایهگذاری کردند. به نظر میرسد آقای ترامپ فکر میکند این شرکتها با عجله چکهای بزرگی خواهند نوشت. شرکت Chevron، که هماکنون در ونزوئلا حضور دارد و تحت معافیت از تحریمها حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز به آمریکا صادر میکند، ممکن است عملیات خود را گسترش دهد. اما دیگران دردهای گذشته را فراموش نکردهاند. موفقیت برنامههای ترامپ چندان تضمینشده نیست. او کمی بیش از سه سال دیگر از کاخ سفید خارج خواهد شد و ممکن است پیش از آن علاقهاش را از دست بدهد. تاکنون شرکتهای نفتی آمریکایی در پاسخ به فراخوان رئیسجمهور سکوت کردهاند. نه تنها این، بلکه تجار جهانی کالا نیز هنوز وارد عمل نشدهاند و بانکها و بیمهگرها که برای تأمین مالی و ایمنسازی حملونقل لازم هستند، حتی کندتر بازخواهند گشت.
حتی اگر بتوان تعداد کافی از شرکتهای نفتی را برای سرمایهگذاری متقاعد کرد، بعید است صنعت نفت ونزوئلا توان ادامهٔ کار را داشته باشد. در سالهای اخیر، کشور با کمبود شدید نیروی متخصص مواجه بوده است. دهها هزار کارگر ماهر، از مهندس تا زمینشناس، کشور را ترک کردهاند. PDVSA اکنون عمدتاً توسط نیروهای مسلح اداره میشود. برای تشکیل سرمایهگذاریهای مشترک پایدار با شرکتهای غربی، این شرکت ۷۰ هزار نفری باید بهطور کامل اصلاح شود.
ممکن است سالها طول بکشد تا بتواند شریک قابل اعتماد باشد.
هر نفت اضافی که ونزوئلا بتواند استخراج کند، وارد بازاری خواهد شد که از قبل اشباع شده است. آژانس بینالمللی انرژی، یک نهاد پیشبینی رسمی، انتظار دارد عرضه جهانی نفت تا پایان دهه بیشتر از تقاضا باشد، به دلیل تولید قوی در کشورهایی مانند برزیل، گویانا و حتی آمریکا و همچنین رشد کم تقاضا. بسیاری از تحلیلگران انتظار دارند مازادها قیمت جهانی نفت را به حدود ۵۰ دلار در هر بشکه کاهش دهند و ممکن است حتی پایینتر برود، یعنی کمتر از قیمت بازگشت سرمایه برای اکثر میدانهای نفتی موجود در ونزوئلا با ذخایر مناسب. پروژههای جدید اغلب حتی کمتر رقابتی هستند.
در خوشبینانهترین سناریو، Kpler پیشبینی میکند تولید نفت ونزوئلا تا سال ۲۰۲۸ ممکن است به ۱.۷ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز برسد. این هنوز میتواند باعث تغییر قابل توجهی در جریانهای تجاری شود. پالایشگاههای آمریکایی احتمالاً برخی بشکههای اضافی را خواهند خرید: آنها در اوایل دههٔ ۲۰۱۰ روزانه ۵۰۰ هزار بشکه بیشتر وارد میکردند. کوبا، که مدتها نفت ونزوئلا را با شرایط مطلوب میخرید، به مکزیک و روسیه روی خواهد آورد. پالایشگاههای کوچک چینی که قبلاً بیشتر نفت ونزوئلا را با تخفیف خریداری میکردند، ممکن است از چرخهٔ تجارت کنار گذاشته شوند؛ شاید شرکتهای دولتی نفتی چین نیز حضور خود را کاهش دهند.
همهٔ اینها میتواند به آمریکا از نظر تجاری و ژئوپلیتیکی کمک کند، اما تنها در حاشیه. هر اقدام شدیدتر، مانند بازگرداندن تولید ونزوئلا به ۲.۵ تا ۳ میلیون بشکه در روز—سطحی که در اواخر دههٔ ۲۰۱۰ داشت و تقریباً معادل تولید کویت، هشتمین تولیدکنندهٔ بزرگ جهان، است—یک پروژهٔ بلندمدت به نظر میرسد، طبق نظر خورخه لئون از Rystad Energy. تصرف مادورو توسط آقای ترامپ باشکوه و سریع بود. اما پاداش اقتصادی آن چنین نخواهد بود.
