تازه دندانهایتان را مسواک زدهاید؛ حس طراوت نعناع در دهانتان پیچیده و آمادهاید به رختخواب بروید. جرعهای آب مینوشید، اما آب بهطرز عجیبی یخزده به نظر میرسد و نفس بعدیتان خنک و تیز است.
بهگزارش انتخاب و به نقل از sciencealert؛ منتول، ترکیب طبیعیای که از گیاه نعناع بهدست میآید، همان مادهای است که حس سرمای خمیردندان را ایجاد میکند. منتول گیرندههایی به نام TRPM8 را روی پایانههای عصبی دهان فعال میکند؛ همان گیرندههایی که مسئول تشخیص سرما هستند. بهعبارت ساده، منتول مغز شما را فریب میدهد تا احساس سرما کند — درست همانطور که فلفل تند مغز را وادار میکند گرما را حس کند.
منتول با اتصال به گیرندههای TRPM8، شکل آنها را تغییر میدهد و اجازه میدهد کلسیم وارد سلول شود. این فرایند پیامی به مغز میفرستد که بهصورت «احساس سرما» تفسیر میشود.
وقتی با وجود منتول در دهان، آب مینوشید یا نفس میکشید، منتول در دهان پخش میشود و گیرندههای بیشتری را فعال میکند؛ در نتیجه اثر آن قویتر میشود. حالا گیرندهها باز و آمادهی دریافت سرما هستند، بنابراین هر مایع یا هوای نسبتاً خنکی، بسیار سردتر از آنچه واقعاً هست احساس میشود.
چرا منتول در اینهمه محصول استفاده میشود؟
شرکتها از همین ویژگی منتول برای افزودن بُعدی تازه به طعم و حس محصولاتشان استفاده میکنند.
منتول به خمیردندان و آدامس اضافه میشود تا حس خنکی و طراوتی ایجاد کند که با «تمیزی» تداعی میشود، و به قرصهای مکیدنی سرفه افزوده میشود تا احساس باز شدن راههای هوایی را به وجود آورد. منتول در واقع باعث باز شدن فیزیکی مجاری تنفسی نمیشود؛ بلکه حساسیت آنها و حس خنکی هوا را افزایش میدهد، طوری که انگار هوای بیشتری عبور میکند.
منتول از طریق همین گیرندهها میتواند پوست را نیز خنک کند؛ به همین دلیل معمولاً در کرمهای موضعی تسکیندهندهی درد استفاده میشود.
حس خنکی منتول میتواند نقش یک «تحریککنندهی متقابل» را هم ایفا کند: ابتدا گیرندههای درد را تحریک میکند و سپس آنها را بیحس میسازد، که در نهایت میتواند درد زمینهای را کاهش دهد.
مطالعات نشان دادهاند که منتول موضعی میتواند در کاهش درد ناشی از کوفتگی عضلات، دردهای عصبی مرتبط با درمان سرطان و حتی میگرن مؤثر باشد.
منتول بهعنوان مکمل ورزشی
اثر خنککنندگی منتول حتی ممکن است در ورزش هم مفید باشد. در یکی از پژوهشها، من و همکارانم دریافتیم که شستوشوی دهان با محلول منتول باعث میشود دوندگان احساس گرمای کمتری داشته باشند و در آزمون پنج کیلومتر، در دمای ۳۳ درجه سانتیگراد، سریعتر بدوند.
جالب اینجاست که این روش از نوشیدن نوشیدنی یخی (اسلاش) مؤثرتر بود؛ نوشیدنیای که دمای بدن را واقعاً پایین میآورد، اما باعث نمیشد دوندگان خنکتر احساس کنند یا عملکرد بهتری داشته باشند.
این یافته نشان میدهد که «احساس گرما» شاید از «میزان واقعی گرما» مهمتر باشد — دستکم در عملکرد دویدن.
مؤسسهی ورزش استرالیا، منتول را در گروه B مکملهای ورزشی قرار داده است؛ یعنی موادی با شواهد علمی نوظهور یا متناقض که در شرایط یا جمعیتهای خاص ارزش بررسی دارند.
امروزه پژوهشها به سمت افزودن منتول به ژلهای انرژیزا رفتهاند. در یک مطالعه، ما ژلهایی با غلظتهای مختلف منتول را آزمایش کردیم تا مقدار بهینه برای بیشترین اثر خنککنندگی مشخص شود؛ کاری که میتواند استفاده از منتول را در ورزش آسانتر کند.
بحث و حاشیهها
استفاده از منتول در ورزش بحثبرانگیز است، زیرا ممکن است فرد را در گرما خنکتر از واقعیت احساس کند و او را به فشار آوردن فراتر از حد تحمل حرارتیاش ترغیب کند. از نظر تئوریک، این موضوع میتواند خطر گرمازدگی و بیماریهای ناشی از گرما — از گرفتگی عضلات و فرسودگی گرمایی تا گرمازدگی شدید و تهدیدکنندهی حیات — را افزایش دهد.
با این حال، تاکنون در پژوهشهای منتشرشده چنین مشکلی گزارش نشده است. یک بیانیهی اجماعی بینالمللی نتیجهگیری کرده که مکملهای منتول، در صورت استفاده مطابق دستورالعملها، ایمن هستند، مزیت ناعادلانه ایجاد نمیکنند و با روح ورزش در تضاد نیستند. به همین دلیل، منتول در حال حاضر مادهای ممنوعه در ورزش محسوب نمیشود.
بهاحتمال زیاد، استفاده از منتول در محصولات مختلف در آینده حتی گستردهتر هم خواهد شد. پس دفعهی بعد که هنگام خوردن یک خوراکی، نوشیدنی یا استفاده از یک کرم، حس خنکی غیرمنتظرهای را تجربه کردید، نگاهی به فهرست مواد تشکیلدهنده بیندازید؛ شاید منتول در حال فریب دادن مغز شما باشد.
