تا زمانی که اقتصاد از زیر سایه سیاست بیرون نیاید، وضعیت همین است که می‌بینیم

سرویس اقتصاد «انتخاب»: اقتصاد ایران در خطر است؛ این سخنی است که این روزها از بسیاری از صاحب‌نظران می‌شنویم. اما پرسش آن است چه شد که شرایط اقتصادی کشور ایران به چنین وضعیتی رسید؟

محمود جامساز، اقتصاددان، درباره شرایط اقتصادی این روزهای کشور به «انتخاب» گفت: «به اعتقاد من، راه نجات یا مهار مؤثری برای بحران‌های اقتصادی وجود ندارد. علت این مسئله نیز کاملا روشن است تا زمانی که اقتصاد تحت قیمومت سیاست قرار دارد و سیاست از اقتصاد به‌عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف خود استفاده می‌کند، اولویت‌های رفاهی مردم به حاشیه رانده می‌شود و در پایین‌ترین سطوح تصمیم‌گیری قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی، بخش قابل‌توجهی از منابعی که باید صرف رفاه، معیشت و آسایش عمومی شود، در مسیرهای سیاسی و ایدئولوژیک مصرف می‌شود. همین مسئله ما را به موقعیتی رسانده است که امروز در آن قرار داریم؛ موقعیتی بسیار دشوار و شکننده. مسئله این است که اقتصاد تا زمانی که از سر سایه سیاست بیرون نیاید وضعیت همین است که می‌بینیم».

او ادامه داد: «تحریم‌ها حتما تأثیر عمیق و مخربی بر اقتصاد کشور گذاشتند، اما اکنون تحریم بیش از آنکه یک عامل فشار خارجی باشد، به ابزاری در خدمت گروه‌هایی رانت‌جو که منافع خود را از دل بحران استخراج می‌کنند، قرار گرفته است. در نتیجه، رانت به‌طور مستمر در حال گسترش است، در حالی که واحدهای تولیدی و کارگاه‌ها یکی پس از دیگری تعطیل می‌شوند یا ناچار به تعدیل نیرو هستند. از سوی دیگر، کسری بودجه دولت نه از مسیر اصلاحات ساختاری، بلکه از طریق چاپ پول جبران می‌شود و همین رویکرد، خود به عاملی تعیین‌کننده در تضعیف و زمین‌گیر شدن اقتصاد بدل شده است. تا زمانی که اقتصاد ایران به اصول بنیادین خود بازنگردد و روند مخرب چاپ پول متوقف نشود، شرایط موجود تغییر نخواهد کرد. به همین دلیل است که هر شوک خارجی، بلافاصله به ایجاد سیگنال منفی در اقتصاد منجر می‌شود».

این اقتصاددان همچنین بیان کرد: «اخیرا مشاهده کردیم که با انتشار خبری مبنی بر صدور دستور مذاکره از سوی رئیس‌جمهور، نرخ ارز حدود دو هزار تومان کاهش یافت. هرچند که بعدتر این خبر تکذیب شد اما دیدیم که اثر خود را گذاشت. این موضوع نشان می‌دهد که نرخ ارز بیش از هر چیز تابع انتظارات تورمی و تحولات سیاسی است. از طرفی، اصلاحات سطحی نمی‌تواند مسائل بنیادین اقتصاد را حل کند. مسئله اصلی، ناترازی ساختاری میان عرضه و تقاضای ارز است. در نتیجه این وضعیت، پول ملی به بی‌ارزش‌ترین پول‌ جهان تبدیل شده است. اگر اقتصاد از زیر سایه سنگین سیاست خارج نشود، نه کاهش تحریم‌ها به‌تنهایی و نه هیچ نوع اصلاح جزئی دیگری قادر به ایجاد تغییر واقعی نخواهد بود و این یک واقعیت است که اقتصاد ایران در سراشیبی فروپاشی قرار گرفته است».

جامساز در پایان گفت: «به‌جز چند درصد که به رانت دسترسی دارند، اکثریت مردم در فقر مطلق یا فقر نسبی زندگی می‌کنند. اگر این روند ادامه یابد، جامعه با فقر شدیدتر و فراگیرتری مواجه خواهد شد. تورمِ سبد معیشت مردم از مرز صددرصد عبور کرده و بخش بزرگی از مردم عملا توان تأمین نیازهای اولیه خود را از دست داده‌اند. در مورد ترامپ نیز باید تأکید کرد که اساسا مسئله او مذاکره واقعی نیست. مذاکره برای او صرفا یک ابزار است، نه یک هدف. رویکرد اصلی او اعمال فشار حداکثری و حرکت به‌سوی اقدامات سخت‌تر است. او پیش از هرگونه اقدام نظامی، به خفه‌سازی اقتصادی علاقه‌مند است و این دقیقا در راستای استراتژی او قرار دارد. اتخاذ سیاست ابهام از سوی ترامپ -اینکه گاه از مذاکره سخن می‌گوید و گاه از اعزام ناوهای نظامی- نشان می‌دهد که هدف او از طرح موضوع مذاکره، رسیدن به توافق نیست، بلکه شکل‌دهی نوعی فروپاشی از درون است».