ترامپ نمی‌خواهد وارد جنگ شود؛ او ترجیح می‌دهد گره‌ها با ایران را با دست باز کند نه با دندان

وضعیت میان ایران و آمریکا همچنان مبهم است؛ از یک سو آمریکا ناو‌های خود را به منطقه آورده است و از سوی دیگر میان دو کشور مذاکره در گرفته است. با این که دو طرف از روند مثبت مذاکرات صحبت می‌کنند اما شروط دوطرف برای توافق همچنان مبهم است.

 

برای بررسی همه این موضوعات «انتخاب» ساعتی را با صادق زیباکلام، استاد علوم سیاسی، به گفت‌وگو نشست که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.

 

 

به نظر من، دو طرف، یعنی دونالد ترامپ و حاکمیت ایران، تمایلی به کشیده‌شدن اوضاع به جنگ ندارند. ترامپ نمی‌خواهد وارد جنگ شود، زیرا تلاش دارد خود را به‌عنوان رئیس‌جمهوری معرفی کند که صلح به همراه آورده است. او علاقه‌مند است به‌عنوان یک چهره صلح‌طلب شناخته شود و حتی در پی کسب جایزه صلح نوبل است. ترامپ بارها تأکید کرده که برخلاف برخی رؤسای‌جمهور پیشین آمریکا، کشورش را وارد جنگ نکرده و کوشیده بسیاری از منازعات را از مسیر میانجی‌گری حل‌وفصل کند؛ از غزه گرفته تا اوکراین. دلیل دوم این است که ترامپ اساسا فردی اقتصادی و تاجرمنش است. او باور دارد که جنگ با ایران، حتی اگر چند هفته ادامه پیدا کند، موجب افزایش شدید قیمت نفت و بی‌ثباتی گسترده در منطقه خواهد شد. این بی‌ثباتی به ایران محدود نمی‌ماند و به‌سرعت به عراق، سوریه، لبنان و در نهایت اسرائیل نیز سرایت می‌کند. چنین وضعیتی نه مورد نظر کشورهای منطقه مانند امارات، قطر، بحرین و عراق است و نه چین، که سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در خاورمیانه دارد. در مجموع، نه کشورهای منطقه و نه شخص ترامپ، خواهان چنین سناریویی نیستند. ترامپ ترجیح می‌دهد گره‌ها را با دست باز کند، نه با دندان.  از سوی دیگر، جمهوری اسلامی نیز تمایلی به ورود به جنگ مستقیم با آمریکا و اسرائیل ندارد.

 

 

من چنین تصوری ندارم. برخلاف دیدگاه رضا پهلوی، سلطنت‌طلبان و اپوزیسیون حمله نظامی به ایران به سقوط نظام منجر نخواهد شد. این تصور که مردم ایران پس از حمله نظامی به خیابان می‌آیند و نظام فرو می‌پاشد، به نظر من نادرست است. حتی اگر سران کشور هدف قرار گیرند، باز هم نظام سقوط نمی‌کند.

 

 برخی می‌گویند تحلیل شما نادرست بود که گفتی جنگی نمی‌شود چون جنگ ۱۲روزه رخ داد اما واقعیت این است که آن اتفاق، جنگ واقعی نبود. جنگ واقعی را امروز در اوکراین می‌بینیم؛ جایی که مردم بدون برق، گاز و نفت و در سرمای شدید زندگی می‌کنند. در آن ۱۲ روز، مردم در ایران دنبال خرید یک شانه تخم مرغ بیشتر بودند و شش میلیون نفر به مازندران رفتند و دغدغه‌شان این بود که بنزین داشته باشند که به شمال برسند. این وضعیت را نمی‌توان با جنگ واقعی مقایسه کرد.

 

 

من هرگز نگفته‌ام جمهوری اسلامی در شکل‌گیری شرایط شبه‌جنگی امروز بی‌تقصیر بوده است. انگیزه‌های اسرائیل و جمهوری اسلامی برای تقابل و همچنین هزینه‌هایی که طی سه دهه برای برنامه هسته‌ای پرداخت شده، همگی قابل بحث است. اما منظور من این نبود که همه تقصیرها متوجه یک طرف است. من نمی‌گویم اپوزیسیون باعث ایجاد فضای کنونی که احتمال جنگ مطرح می‌شود بوده است، بلکه می‌گویم اپوزیسیون و رضا پهلوی آرزو می‌کنند جنگی رخ دهد تا در نتیجه آن، نظام سقوط کند. در حالی که به باور من، جنگ نه‌تنها به سقوط نظام منجر نمی‌شود، بلکه ویرانی گسترده کشور را در پی خواهد داشت.

 

 

به نظر من، در درون حاکمیت افرادی هستند که معتقدند چاره‌ای جز پذیرش برخی شروط آمریکا وجود ندارد؛ افرادی مانند ناطق نوری، پزشکیان، باهنر، اصولگرایان میانه‌رو و واقع‌گرا، و همچنین تمامی اصلاح‌طلبان. در مقابل، جریان‌های تندرو و فردی مثل سعید جلیلی نیز حضور دارند و می‌دانیم جلیلی فقط یک فرد نیست بلکه یک نگاه است و پشتوانه رأی ۱۳ میلیونی دارد. نگاه آنها تقابلی و جنگ‌طلبانه دارند آنها برخی می‌گویند اگر در موضوع هسته‌ای امتیاز بدهیم، باید در حوزه موشکی و سپس در مسائل دیگر نیز عقب‌نشینی کنیم و در نهایت کشور به سمت فروپاشی پیش می‌رود؛ بنابراین باید ایستادگی کرد.

 

 

واقعا نمی‌دانم کدام‌یک از این دو طیف دست بالا را دارد. وقتی اظهاراتی از سوی افرادی مانند آقایان عراقچی یا قالیباف مطرح می‌شود، مشخص نیست تا چه حد از سر اعتقاد است و تا چه اندازه برای حفظ موقعیت سیاسی خودشان بیان می‌شود. با این حال، در مجموع معتقدم جنگی رخ نخواهد داد؛ زیرا نه حاکمیت و نه دونالد ترامپ نمی‌خواهند جنگی رخ ذهد؛ هرچند فشار برخی طیف‌ها در هر دو کشور ایران و آمریکا در جهت به وجودآمدن جنگ است.