درحالیکه انتظار میرفت با فرا رسیدن ماه رمضان و تلاقی آن با روزهای پایانی سال، بازار شاهد ثبات یا کاهش قیمت به دلیل افت تقاضای سفرهای تفریحی باشد، اما آمارهای جاری و مصوبات اخیر، حکایت از واقعیتی متفاوت دارند. تحلیل وضعیت بازار نشان میدهد که ترکیب سه عامل «آزادسازی نرخها»، «شوک نرخ سوخت» و «تغییرات ارز تسعیر»، الگوی قیمتی رمضان امسال را نسبت به سال گذشته به کلی دگرگون کرده است.
بررسی روند قیمتها نشان میدهد که نرخ بلیط پروازهای داخلی در ماه رمضان، معمولا تحت تاثیر همزمان چند عامل از جمله کاهش یا افزایش تقاضا، سیاستهای ایرلاینها، شرایط اقتصادی مردم و محدودیتهای عرضه قرار میگیرد. امسال هم مثل سال گذشته، بازار بلیط در بهمن ماه وارد یک مرحله پرتنش شد و حالا در آستانه ماه اسفند، افزایش قیمتها را به همراه داشته است.
در نخستین نشانه جدی از افزایش نرخها، میراث در تاریخ ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ گزارش داد که سقف قیمت فروش بلیط پروازهای داخلی بر اساس مصوبه انجمن شرکتهای هواپیمایی بین ۵۰ تا ۷۰ درصد افزایش یافته است. به گفته سیدمصطفی موسوی رئیس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران، «اجرای این مصوبه از همان روز در برخی فرودگاهها آغاز شد و جدول نرخهای جدید به دفاتر فروش و سامانهها ابلاغ شده است. بررسی این جدول نشان میدهد قیمت بلیط در ۲۷۷ مقصد داخلی کشور بیش از ۵۰ درصد رشد داشته است.» طبق این گزارش، کمترین نرخ بلیط در مسیر تهران–اراک به حدود ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده است و در برخی مسیرهای جنوب و جنوب شرق کشور، نرخها از ۱۰ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان هم عبور کرده است. با یک محاسبه ساده میتوان به این نتیجه رسید که هزینه یک سفر داخلی برای یک خانواده چهار نفره میتواند به بیش از ۴۰ میلیون تومان برسد. موسوی در این مصاحبه زمان اجرای مصوبه را هم مورد انتقاد قرار داد و بیان کرد که «با توجه به نزدیک شدن ماه رمضان، بهتر بود افزایش نرخ بلیط به اواخر اسفند یا فروردین موکول شود تا فشار بیشتری به بازار سفر وارد نشود.»
البته یک روز قبل از این افزایش رسمی، گزارش دیگری تصویری متفاوت از وضعیت بازار ارائه کرد. در تاریخ ۱۳ بهمن ۱۴۰۴، رسانه فرارو به نقل از دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی اعلام کرد که نبود مسافر و کاهش تقاضا باعث شده است نرخ بلیطها در بسیاری از مسیرها حتی کمتر از سقف تعیین شده فروخته شود. مقصود اسعدی سامانی دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی، در این گزارش گفته بود تقاضای سفر هوایی نسبت به سال گذشته حدود ۱۰ درصد کاهش پیدا کرده است و همین موضوع موجب افت قیمتها شده است. او تاکید کرد در اکثر مسیرها، بلیطها تا ۴۰ درصد پایینتر از سقف نرخ مصوب عرضه میشوند. برای مثال در همان روز، نرخ پرواز تهران–مشهد حدود ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان، تهران–اهواز ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان و تهران–کیش حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان گزارش شد. این تضاد میان «افزایش رسمی سقف نرخ» و «کاهش قیمت واقعی به دلیل افت تقاضا» یکی از مهمترین ویژگیهای بازار بلیط هواپیما در ماههای اخیر بوده است. در این بازار قیمتها فقط تابع نرخ مصوب نیستند و فاکتورهایی مانند عرضه و تقاضا نقش تعیینکنندهتری پیدا کردهاند.
برای درک بهتر وضعیت امسال، مقایسه آن با روند سال گذشته میتواند تصویر دقیقتری ارائه دهد. در بهمن سال ۱۴۰۳، یعنی یک ماه قبل از ماه رمضان، قیمت بلیط مسیر پرتردد تهران–مشهد در تاریخ ۲۸ بهمن حدود ۱ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان ثبت شده بود. این رقم نشان میدهد که در بهمن سال گذشته، بازار هنوز در شرایط نسبتا آرام تری قرار داشت و قیمتها در سطح پایینتری نسبت به امروز معامله میشدند. البته با ورود به ماه رمضان و همزمانی آن با روزهای پایانی سال و سفرهای نوروزی، نرخها تغییر کرد. در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۴۰۳، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی اعلام کرد که با آزادسازی نرخ بلیط، برخلاف سالهای قبل، در مسیرهای پرتردد کمبود بلیط وجود ندارد و حتی در برخی مسیرها قیمتها کمتر از سقف تعیینشده عرضه میشوند. در همان گزارش، سقف نرخ پرواز اکونومی تهران–مشهد حدود ۳ میلیون و ۵۳۵ هزار تومان اعلام شد. همچنین سقف نرخ تهران–شیراز ۳ میلیون و ۴۰۲ هزار تومان و تهران–بندرعباس بیش از ۴ میلیون و ۲۴۶ هزار تومان تعیین شده بود. اسعد سامانی در آن زمان تاکید کرده بود که به دلیل مصادف شدن رمضان با نوروز، تقاضای سفر نسبت به سالهای قبل کمتر شده است و همین عامل از جهش شدید قیمتها جلوگیری کرده است.
اکنون در سال ۱۴۰۴، بازار در سطح بالاتری از سال گذشته قرار دارد. بررسی قیمتهای ثبت شده در سامانههای معتبر نشان میدهد که در بهمن ماه امسال، حداقل قیمت مسیر تهران–مشهد در روزهای ابتدایی هفته حدود دو الی دو میلیون و ۳۴۸ هزار تومان (۱۷ و ۱۸ بهمن) بوده و در آخر هفتهها به محدوده ۴ تا ۵ میلیون تومان رسیده است. به طور کلی، تا پایان بهمن، حداقل نرخ این مسیر در بازه ۳.۵ تا ۴.۵ میلیون تومان قرار داشته که نسبت به بهمن سال گذشته تقریبا دو برابر شده است. با آغاز اسفند و ورود به ماه رمضان، افزایش قیمتها محسوستر شده است. در روزهای ابتدایی هفته، حداقل نرخ بلیط تهران–مشهد به حدود ۴ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان میرسد و در روزهای پایانی هفته تا ۵ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان افزایش پیدا میکند. در روزهای نزدیک به پایان سال، یعنی بازه ۲۶ تا ۲۸ اسفند، حداقل قیمت این مسیر به دلیل نزدیکی به تعطیلات نوروز و پایان ماه رمضان، حتی به ۶ میلیون تومان هم میرسد. این ارقام تنها کف قیمت هستند و بسته به ایرلاین، ساعت پرواز و ظرفیت باقیمانده، نرخها میتوانند بالاتر هم بروند.
تحلیل کلی دادهها نشان میدهد که افزایش قیمت بلیط در ماه رمضان ۱۴۰۴ بیشتر از آنکه ناشی از جهش ناگهانی تقاضا باشد، نتیجه ترکیب چند عامل همزمان از جمله افزایش سقف نرخ رسمی، رشد هزینههای ایرلاینها به دلیل نرخ ارز و هزینه سوخت، کاهش تعداد مسافران و تلاش شرکتها برای مدیریت درآمد در شرایط رکودی است.
با توجه به روند فعلی، کارشناسان معتقدند که تا پایان ماه رمضان، قیمتها در مسیرهای پرتردد احتمالا در همین سطح باقی میماند و در صورت افزایش تقاضا در روزهای نوروز، امکان رشد دوباره نرخها وجود دارد. در چنین شرایطی، باید برای کنترل هزینه سفرهای داخلی در ماه رمضان، رزرو بلیط هواپیما مستر بلیط را زودتر انجام دهید و حتی انتخاب پروازهای وسط هفته یا استفاده از ابزارهای اطلاع رسانی کاهش قیمت در سامانههای فروش را در دستور کار قرار دهید.
