روزنامه جام جم نوشت: اداره کل نوآوری و فناوری های نرم رسانه ملی روایتی متفاوت از یک گزارش ارائه کرد: این یک واقعیت است که بسیاری از احساسات، باورها و دیدگاههایی که ما از محیط پیرامون داریم بیش از آنکه مولود تجربه مستقیم و واقعی خود ما باشد، حاصل تجارب با واسطه ماست که در این بین بیشترین سهم به رسانهها اختصاص دارد. اگر باور ندارید، میانگین مصرف روزانه خود از انواع رسانهها را بررسی کنید. به همین دلیل کشورهای مختلف در تلاش هستند در عرصه رسانهای و جنگ روایتها، مرزهای فکری و فرهنگی خود را حفظ کنند.این جنگ بیش و پیش از مداخلات نظامی برای کشورها مهم است به گونهای که ضعف اندک در این عرصه هزینههای چندبرابری در عرصههای دیگر تحمیل میکند.
با فرض نادیدهگرفتن اختلافات اساسی بین صداوسیما با دیگر سازمانهای رسانهای جهان؛ پژوهش، مطالعه و مقایسه بودجه و منابع شرکتها و سازمانهای رسانهای در جهان؛ اختلاف قابلتوجهی بین رسانهملی و دیگر سازمانهای رسانهای در دنیا را نشان میدهد. ادارهکل نوآوری و فناوریهای نرم رسانهملی در همین رابطه، گزارشی ارائه کرده که به معرفی مختصر چند شرکت و سازمان بزرگ رسانهای از منظر بودجه و منابع آن پرداخته است.
شبکه BBC (بریتانیا)
BBC یک بنگاه رسانهای با حدود ۲۲ هزار نفر کارمند است. بودجه این شبکه عمدتا از حق اشتراک تلویزیونی تأمین میشود. در سال مالی ۲۰۲۵-۲۰۲۴، BBC حدود۳٫۸۴۳میلیارد پوند (معادل حدود۶۸۹همت)ازمحل حق اشتراک دریافت کرده است. علاوهبر این، درآمدهای تجاری این رسانه حدود ۲٫۰۵۷ میلیارد پوند (معادل حدود ۳۶۸ همت) گزارش شده است.مجموع هزینههای BBC درسال ۲۰۲۴/۲۵ حدود۶٫۰۳۲میلیارد پوند(معادل حدود ۱۰۸۰همت)بوده است.BBC برای پرداختهای پرسنلی وحقوق درگزارشی۱٫۶۶۲میلیون پوند(معادل حدود۲۹۷همت)بهعنوان هزینه پرسنل اعلام کرده است.
شبکه NHK (ژاپن)
NHK یک سازمان رسانهای دولتی در ژاپن با حدود ۱۳هزارکارمند است که تقریباتمام درآمد آن از حق اشتراک تلویزیونی تأمین میشود. این رسانه دو کانال اصلی تلویزیون عمومی، چند شبکه ماهوارهای و سه شبکه رادیویی دارد. بودجه این سازمان برای سال مالی ۲۰۲۵ (آوریل ۲۰۲۵-مارس ۲۰۲۶) حدود ۶۰۳٫۴ میلیارد ین (معادل حدود ۵۴۰ همت) است.
شبکه France Télévisions (فرانسه)
France Télévisions یک شبکه تلویزیونی فرانسوی است که حدود ۱۵ هزار نیروی انسانی دارد که عمده تأمین مالی آن از محل مالیات بر ارزش افزوده انجام میشود. این شبکه حدود ۴۴۰میلیون یورو (معادل حدود ۶۹ همت) در سال به تولید اختصاص میدهد. تلویزیون فرانسه در ایجاد محتوا برای فرمتهای آنلاین مانند سکوی اینترنتی france.tv نیز فعال است. دولت فرانسه طرح تشکیل هلدینگ «France Médias» را دنبال میکند که نشاندهنده برنامهریزی برای یکپارچهسازی رسانههای سرویس عمومی در فرانسه است.
شبکههای ZDF (آلمان)
شبکه ZDF رسانه عمومی در کشور آلمان است که از طریق حق اشتراک ثابت خانگی تأمین مالی میشود. ZDF در سال ۲۰۲۳ بودجهای حدود ۲٫۵ میلیارد یورو (معادل حدود ۳۷۸ همت) داشت که حدود ۸۵ درصد آن از حق اشتراک ماهانه است. مجموع کارکنان ZDF آلمان تا ۱۰ هزار نفر برآورد میشود.
شبکه الجزیره (قطر)
شبکه رسانهای الجزیره (Al Jazeera Media Network) به دلیل ساختار حقوقی خاص خود به عنوان یک «موسسه خصوصی با نفع عمومی» (Private Foundation for Public Benefit) محسوب میشود و اطلاعات مالی آن به صورت رسمی محرمانه است. برآورد میشود بودجه این شبکه معادل حدود ۱۱۰ همت باشد که ۹۰درصد از کمک بلاعوض دولتی و مابقی از درآمد بازرگانی این شبکه باشد. تخمین زده میشود که شبکه الجزیره حدود ۴۰۰۰ نفر کارمند تماموقت و ۷۰ دفتر در سراسر جهان دارد.
شبکه KBS (کره جنوبی)
Korean broadcasting system یا KBS سازمان رسانهای دولتی کرهجنوبی است و بزرگترین منبع درآمد آن، آبونمان است که ماهانه از هر خانواده کرهای دریافت میشود. در سال ۲۰۲۴ بودجه KBS به حدود ۱٫۳۳ تریلیون وون (معادل حدود ۱۳۸ همت) رسید که حدود ۴۹ درصد آن از آبونمان و باقی بودجه از درآمدهای تجاری تأمین شد. KBS حدود ۵۰۰۰ کارمند رسمی دارد. گفتنی است KBS پیشتاز پخش دیجیتال در کره است.
اختلافات بین سازمانهای رسانهای جهان
ارسال سیگنال در دیگر رسانهها به عهده شرکتهای زیرساخت مخابراتی و مستقل از خود این رسانههاست و این به معنی کاهش قابلتوجهی از هزینههای مالی و تعداد نیروی انسانی است. در حالی که در سازمان صداوسیما وظیفه انتقال سیگنال بر عهده خود سازمان است.
تعداد شبکههای تلویزیونی و رادیویی و شبکههای منطقهای (استانی) در صداوسیما بیشتر از رسانههای دیگر جهانی است.
فقط بودجه تولید BBC One به عنوان بخشی از رسانه BBC حدود۱.۴میلیارد پوند (معادل حدود ۲۶۶ همت) است.
تولیدات این رسانهها قابلیت توزیع بینالمللی را دارند اما تولیدات ما به دلیل رویکرد گفتمانی و ضد نظام سلطه امکان این فروش بینالمللی را ندارد و بنابراین راه درآمدزایی برای سازمان در آن بسته است.
در این کشورها بسیاری از بار تولیدات رسانهای را تلویزیونهای (ظاهرا) غیردولتی بر عهده دارند؛ اما در ایران بار تولید تمام محصولات رسانهای از ورزشی و سرگرمی گرفته تا ملی و دینی و گفتمانی و … بر عهده صداوسیماست. در سازمانهای رسانهای جهان غالبا یک شبکه پرچمدار دارد ولی صداوسیما حداقل سه شبکه پرچمدار دارد.
کلام آخر
صداوسیما برخلاف رسانههای مطرح جهان، فرآیند ارسال سیگنال شبکههایش را خود بر عهده دارد و نیروی انسانی آن را جزو آمار رسمی و ساختار سازمانیاش قرار داده، هزینههای آن را نیز از محل بودجه سالانهاش پرداخت میکند. در حالی که شبکههای جهان بخش فنی ارسال سیگنال را بر عهده ندارند و جزو آمار سازمانیشان نیز نمیآورند. صداوسیما همچنین با تعداد قابلتوجهی شبکه استانی و سه شبکه پرچمدار ملی، درمقایسه با اغلب رسانههای بزرگ جهان گستره و تنوع بیشتری در پخش ارائه میدهد. افزون بر این، صداوسیما به دلیل ماهیت گفتمانی ضدنظام سلطه دررویکرد خبری و برنامهسازی، امکان حضور در عرصه فروش محصولات رسانهای و درآمدزایی در این بخش را ندارد، در حالیکه رسانههای جهانی این محدودیت را ندارند. لذا باید در مقایسههای آماری و بودجهای بین صداوسیما و دیگر شبکههای مطرح جهانی موارد فوق را مدنظر قرار داد.
