در ادامه گزارش پیشین دفتر مطالعات شفقنا که از افزایش وزن تحرکات میدانی سخن میگفت، سخن از امکان ابتکار دیپلماتیک در شدید ترین صف آرایی نظامی که بتواند مسیر را تغییر دهد به میان آمد. اکنون با روشنتر شدن مواضع تهران و فعالتر شدن کانال ژنو، میتوان تصویری دقیقتر از تشدید رقابت همزمان جنگطلبان و توافقطلبان ارائه داد.
* تحولات ۷۲ ساعت اخیر نشان میدهد بحران ایران و آمریکا وارد مرحلهای پرتحرکتر شده است. همزمان با تقویت آرایش نظامی آمریکا و تشدید ادبیات سیاسی، تحرکات دیپلماتیک نیز شدت گرفته است. طبق گزارش نیویورکتایمز، ایران در بالاترین سطح آمادهباش قرار دارد، چهار لایه جانشینی برای مقامات کلیدی تعیین کرده و سازوکارهای استمرار فرماندهی در شرایط بحران را فعال کرده است.
* در همین حال، دیپلماسی ایران بهصورت پیوسته بر دو هدف متمرکز است:
* ارائه ابتکارات و انعطافهای فنی در موضوع هستهای؛
* محدود نگه داشتن دامنه مذاکرات صرفاً به پرونده هستهای و جلوگیری از ورود مباحث موشکی و منطقهای به گفتوگوها.
وزیر خارجه ایران در گفتوگو با CBS از تدوین پیشنویس توافق خبر داده و آمادگی برای سازوکارهای نظارتی گسترده را اعلام کرده است، اما «غنیسازی صفر» و محدودیت برنامه موشکی را خط قرمز دانسته است. به بیان دیگر، تهران درباره چگونگی برنامه هستهای مذاکره میکند، اما اصل غنیسازی در خاک ایران را واگذار نمیکند ولو مدتی برای اعتماد سازی تعلیق شود.
* در واشنگتن نیز تحرکات دوگانه دیده میشود. از یکسو فشار برای افزایش اهرمهای نظامی ادامه دارد، و از سوی دیگر در خبرها آمده گروه مهمی از مشاوران ترامپ با حمله نظامی به ایران مخالفند و در کنگره نیز مخالفت های مهمی وجود دارد. آکسیوس نیز از احتمال برگزاری مذاکرات پنجشنبه در ژنو و حتی امکان دستیابی به توافق موقت خبر داده است. سناتور جک رید، رئیس دموکرات کمیته نیروهای مسلح سنا، نسبت به پیامدهای یک جنگ منطقهای هشدار داده و خواستار تبیین راهبرد و هزینههای هر اقدام نظامی پیش از تصمیمگیری شده است.
* در سطح بینالمللی، تاکنون هیچ کشور اروپایی یا قدرت بزرگ بهصورت علنی از حمله نظامی به ایران حمایت نکرده است. در سطح منطقهای نیز کشورهایی چون ترکیه، عمان و قطر بر مواضع ضدجنگ خود تأکید کردهاند. همزمان، مواضع توسعهطلبانه سفیر آمریکا در اسرائیل درباره آینده منطقه، نگرانیهایی را در میان دولتهای عربی ایجاد کرده و واکنشهای انتقادی در جهان اسلام، از جمله مواضع تند عربستان سعودی، را در پی داشته است. در چنین فضایی، طبیعتاً حمایت دیگر کشورهای منطقه از اقدام نظامی علیه ایران بسیار بعید به نظر میرسد، اگرچه موارد خاصی مانند امارات میتوانند استثنا باشند.
*بازار انرژی: قیمت جهانی نفت خام برنت در روزهای اخیر حول حدود ۷۱.۶۰ تا ۷۱.۷۶ دلار برای هر بشکه قرار داشته است، که افزایش «حق بیمه ریسک ژئوپلیتیک» را نشان میدهد اما هنوز جهشهای جنگی قابلتوجه ثبت نشده است. همچنین بازار پیشبینی Polymarket — صرفاً بهعنوان یک شاخص تکمیلی و نه تعیینکننده — احتمال حمله فوری را پایین ارزیابی میکند، نشانهای از آنکه فضای انتظارات جهانی هنوز سناریوی جنگ قریبالوقوع را مفروض نگرفته است.
*جمعبندی: تحرکات همزمان جنگطلبان و توافقطلبان افزایش یافته است. تهران برای سناریوی سخت آماده شده، اما دیپلماسی را نیز فعال نگه داشته و آن را بر دو محور «ابتکار هستهای» و «محدودسازی دامنه مذاکرات» متمرکز کرده است. نشست ژنو پنجشنبه که گفته شده «گروسی» نیز در ان مشارکت دارد، میتواند این تعادل شکننده را به سمت توافق موقت هدایت کند—مشروط بر آنکه ایالات متحده، همانند تجربه ماه ژوئن، در میانه تحرکات دیپلماتیک به اقدام نظامی متوسل نشود.
