زومیت: دانشمندان در جدیدترین تحقیقات خود، سرنخهای مهمی را در مورد چرایی ناتوانی انسان در بازسازی اندامها کشف کردهاند.
اگر بهطور تصادفی نوک انگشت خود را ببُرید، به خصوص اگر این اتفاق در کودکی رخ داده باشد، احتمالاً پوست، ناخن و همه چیز دوباره رشد خواهد کرد. همین امر در مورد سایر پستانداران مانند میمونها و موشها نیز صادق است. اما متأسفانه، تواناییهای بازسازی ما در همینجا متوقف میشود. در حالی که برخی از موجودات دیگر، بهویژه سمندرها و ستاره دریایی میتوانند اندامهای کامل را دوباره بسازند، پستانداران فاقد این قدرت تکاملی هستند.
جسیكا وایتد، زیستشناسی سلولهای بنیادی و بازسازی در دانشگاه هاروارد میگوید: «سوال مهم این است که چرا پستانداران در زمینهی توانایی [بازسازی کامل اندامها] با محدودیت مواجه هستند؟»
بخشی از دلیل اینکه سلولهای ما فقط توانایی محدودی برای بازسازی دارند، ممکن است به ژنهایمان مربوط باشد. اما طبق یافتههای دو پژوهش جدید، دو مکانیسم محیطی کلیدی نیز ممکن است در این میان نقش داشته باشند. در واقع، آزمایشهای دانشمندان نشان داده که میزان اسید هیالورونیک موجود در بافت و نحوه حسکردن اکسیژن توسط آن، میتواند نقش مهمی در ترمیم و بازسازی بافتها ایفا کند.
محققان در یک مطالعه به دنبال یافتن دلیل منحصربهفرد بودن نوک انگشت پستانداران بودند؛ اینکه چرا تنها این بخش از انگشت توانایی بازسازی دارد، در حالی که سایر قسمتها قادر به انجام این کار نیستند. بیرون مویی، پژوهشگر دانشکده پزشکی دانشگاه استنفورد و نویسنده اصلی مطالعه، با اشاره به تفاوت فاحش در نتیجه نهایی ترمیم، میگوید: «ما با یک انگشت مواجه هستیم، اما دو سرنوشت کاملاً متفاوت برای آن رقم میخورد.»
محققان دریافتند موشهایی که بخشی از انگشتشان قطع شده بود، در صورت وجود میزان بالاتری از اسید هیالورونیک در ماتریکس خارج سلولی (بافت بین سلولها)، راحتتر و با جای زخم کمتری قادر به بازسازی بخش از دسترفتهی انگشت خود بودند. اسید هیالورونیک یکی از ترکیبات رایج در کرمهای صورت و مرطوبکنندهها است که بهمنظور کاهش چینوچروک پوست استفاده میشود.
در پژوهشی دیگر، محققان به مقایسه دو گونهی متفاوت پرداختند: نوزاد قورباغهی پنجهدار آفریقایی (Xenopus laevis) و رویان موشها. نکته قابلتوجه این بود که نوزاد قورباغه توانایی بازسازی اندامها را دارد، در حالی که موشها در مرحله رویانی فاقد این قابلیت هستند.
محققان بافتهای قطع شدهی نوزاد قورباغه و رویان موش را در شرایط آزمایشگاهی مختلف مورد بررسی قرار دادند. یافتهها نشان داد بافت موش در محیطی با اکسیژن کمتر (مشابه محیط آبی طبیعی نوزاد قورباغهها) نسبت به زمانی که در معرض اکسیژن بیشتری قرار میگرفت، روند بهبودی بهتری را تجربه کرد.
گرگیوس سیتیوس، زیستشناس مولکولی و نویسنده اصلی مطالعه توضیح میدهد: «آزمایشها نشان داد با کاهش میزان اکسیژن در اندامهای موش، میتوان شرایطی مشابه اندامهای نوزاد قورباغه ایجاد کرد و آنها را قادر ساخت تا واکنشهای اولیهی بازسازی را فعال کنند.»
محققان دریافتند که سلولهای نوزاد قورباغه در مقایسه با سلولهای رویان موش، حساسیت کمتری به اکسیژن دارند. این یافتهها حاکی از آن است که بازسازی بافت ممکن است ارتباط نزدیکی با سطوح اکسیژن و توانایی حیوانات برای تشخیص آن داشته باشد.
ذکر این نکته ضروری است که نتایج این پژوهشها مقدماتی محسوب میشوند و محققان هنوز به بازسازی کامل اندامهای پستانداران دست نیافتهاند. بااینحال، مطالعات با ارائه سرنخهایی در مورد عوامل مؤثر در تعیین قدرت بازسازی بافت، چه از نظر زیستشناسی حیوانات و چه شرایط محیطی آنها، امیدواریهایی را برای انجام تحقیقات آتی در زمینه درمانهای انسانی ایجاد کردهاند.
دکتر وایتد با خوشبینی اظهار میکند: «به نظر میرسد این حوزه از تحقیقات، در نهایت به کشف روشهایی برای بازسازی اندامهای انسان منتهی خواهد شد؛ بهویژه با کنار هم قرار دادن قطعات پازل موجود.»
