زومیت: مناطقی از ژنوم انسان که در تعیین ویژگیهای ظاهری چهره نقش دارند، دارای تنوع بیشتری نسبت به سایر قسمتهای ژنوم هستند.
دفعهی بعدی که در جمعی شلوغ قرار گرفتید، لحظهای وقت بگذارید و تنوع چشمگیر صورتهای اطرافتان را به دقت بررسی کنید. شکل بینیها، رنگ چشمها، اندازهی سرها، انحنای گونهها و مدل چانهها. فهرست ویژگیهایی که میتوانند در چهرهی انسانها متفاوت باشند واقعاً بیانتهاست و این تفاوتها دلایل قانعکنندهای دارند.
صورت انسانها در مقایسه با سایر نخستیسانان بهشکل غیرمعمولی متنوع است. شاید تصور کنید این تنوع صرفاً نتیجهی ترکیب مداوم نسلهای متوالی و درهمآمیختن مخزنهای ژنی متفاوت است؛ اما تحقیقات علمی نشان دادهاند عوامل پیچیدهتری در این میان نقش دارند. درواقع، همهچیز به این بازمیگردد که ما چگونه خودمان را از دیگران بازمیشناسیم.
در دنیای حیوانات، روشهای شناسایی متفاوت است. سگها هنگام ملاقات با یکدیگر مقعد یکدیگر را بو میکنند تا اطلاعات هویتی کسب کنند. آلباتروسها برای ابراز سلام و خوشحالی رقصهای خاصی انجام میدهند و دلفینها از طعم ادرار همنوعان خود برای تشخیص دوستانشان استفاده میکنند. بااینحال، انسانها به روشی کاملاً متفاوت تکامل یافتهاند و تکیه بر چهرهها را بهعنوان اصلیترین ابزار شناسایی انتخاب کردهاند.
مطالعهای در سال ۲۰۱۴ با هدف بررسی این موضوع انجام شد که آیا توانایی ما در تشخیص دقیق یکدیگر، در فشار تکاملی برای منحصربهفرد بودن ریشه دارد یا خیر. این تحقیق که شامل بررسی اندازهگیریهای متعددی از بدن بود، نشان داد صورت انسان تنوع بسیار بیشتری نسبت به سایر اجزای بدن دارد. همچنین مشخص شد ویژگیهای صورت مستقل از یکدیگر هستند؛ به عنوان مثال، داشتن بازوهای بلند معمولاً با پاهای بلندتر همراه است، اما بینی پهنتر لزوماً با چانهی بزرگتر همراه نیست.
تحقیقات نشان داد که در مناطقی از ژنوم انسان که کنترلکنندهی شکل و ظاهر چهره هستند، تنوع ژنتیکی به طور قابلتوجهی افزایش یافته است. برایناساس میتوان گفت توانایی نمایش طیف گستردهای از ویژگیهای ظاهری در چهره، مزیتی تکاملی برای انسان محسوب میشود و نه صرفاً پدیدهای تصادفی.
این سوال مطرح میشود که چرا تنوع ظاهری صورت انسانها مورد ترجیح قرار گرفته است؟ آیا نباید تقارن چهره، همان معیار زیبایی باشد که همواره به ما القا شده است؟ اگر تقارن تنها عامل تعیینکنندهی زیبایی بود، انتظار میرفت که در طول تکامل، انسانها به سمت یکسانشدن ویژگیهای ظاهری گرایش پیدا کنند. اما تنوع بالای صورتها نشان میدهد عوامل دیگری نیز در این میان نقش داشتهاند و زیبایی لزوماً با تقارن برابر نیست.
مایکل جی شیهان، نویسندهی مطالعه و متخصص بومشناسی رفتاری از موزهی جانورشناسی دانشگاه کالیفرنیا، برکلی در بیانیهای که سال ۲۰۱۴ منتشر شد، اظهار داشت: «واضح است که ما افراد را ازطریق ویژگیهای مختلفی مانند قد یا نحوهی راهرفتن هم تشخیص میدهیم، اما یافتههای ما نشان میدهد که صورت اصلیترین ابزارمان برای تشخیص افراد است.»
شیهان افزود: «انسانها بهطور شگفتانگیزی در تشخیص چهرهها خوب هستند و بخشی از مغز به طور خاص برای این کار اختصاص داده شده است. مطالعهی ما نشان میدهد انسانها انتخاب شدهاند تا منحصربهفرد و به راحتی قابل تشخیص باشند.»
بنابراین، اگر همیشه از شکل ابروهای خود یا بیرونزدگی چانهتان ناراضی بودهاید، دیگر خود را سرزنش نکنید! تنوع غنی چهرهها نه تنها زندگی را جالبتر میکند، بلکه امکان ساختن زندگی پیچیده و زیبای ما را فراهم کرده است.
