نیویورکتایمز نوشت: حملات ایران صادرات حیاتی گاز قطر را فلج کرده و برنامههای این کشور برای تبدیلشدن به قطب گردشگری و تجارت را ــ که قرار بود پایه رشد آیندهاش باشند ــ متوقف کرده است.
به گزارش انتخاب، در قطر، شبهجزیرهای بیابانی که به خلیج فارس امتداد یافته، گاز طبیعی این کشور را از منطقهای فقیر و متکی به صید مروارید به یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان تبدیل کرد.
قطر طی سه دهه، خطوط تأمین عظیمی ایجاد کرد و هر سال دهها میلیارد دلار گاز طبیعی مایعشده (LNG) را از طریق تنگه هرمز به بنادر آسیا و اروپا صادر میکرد.
دولتی که بیش از ۶۰ درصد درآمدش از گاز و صادرات وابسته به گاز تأمین میشود، از این پول برای تبدیل شبهجزیره به کلانشهری درخشان استفاده کرد. جادههای خاکی بیابانی جای خود را به آسمانخراشهای عظیم شرکتی دادند؛ در پای این برجها، سیستمهای آبیاری فرشهای دائمی چمن و گلهای سرخابیرنگ را زنده نگه میدارند.
ثروت گازی همچنین هزینه ساخت شبکه مترو میان دوحه و شهر شمالی لوسیل را تأمین کرد؛ شهری که دارای مرکز خریدی به سبک پاریسی و شهربازیای با برف مصنوعی است. این ثروت همچنین صرف برگزاری گرانترین جام جهانی فوتبال تاریخ و ایجاد صندوق ثروت ملی ۶۰۰ میلیارد دلاری شد؛ صندوقی که در داراییهایی از فرودگاه هیترو لندن تا ساختمان امپایر استیت نیویورک سرمایهگذاری کرده است.
اما در ماه فوریه، دروازه قطر به جهان ناگهان بسته شد.
بستهشدن تنگه هرمز باعث شده است که تقریباً هیچ گازی بیش از دو ماه از سواحل قطر خارج نشود. این کشور همچنین از مسیرهای دریاییای که از طریق آنها همهچیز، از خودرو گرفته تا محصولات غذایی وارد میکرد، محروم شده است. نگرانی از بیثباتی منطقهای نیز به گردشگری آسیب زده و فضای کسبوکار را تضعیف کرده است.
راس لفان، مرکز صنعتی تولید گاز قطر، تعطیل شده و جادهها مسدود شدهاند. در این بندر عظیم در جنوب دوحه، جرثقیلهای بارگیری بیحرکت ماندهاند. در سراسر پایتخت، هتلها و بوتیکها در سکوتی محسوس فرو رفتهاند. پیشبینی رشد اقتصادی قطر نیز پس از توقف تجارت LNG بهشدت کاهش یافته است.
احمد هلال، مدیر اجرایی شرکت مشاوره راهبردی «آسیا گروپ»، در گفتوگویی در دوحه گفت: «برای قطر، صادرات گاز چیزی کمتر از ستون فقرات موجودیت کشور نیست.»
او افزود: «هیچکدام از چیزهایی که اینجا میبینید بدون ثروت انرژی ممکن نبود. به همین دلیل قطر خیلی سریع وارد وضعیت مالی بسیار دشواری شده است.»
تحول اقتصادی قطر از دهه ۱۹۹۰ آغاز شد؛ زمانی که این کشور روی سردکردن فوقالعاده گاز میدان شمالی ــ بزرگترین مخزن گاز طبیعی جهان در شمالشرق قطر ــ تا منفی ۱۶۲ درجه سانتیگراد سرمایهگذاری کرد. این فرآیند گاز را به مایع تبدیل میکرد و به قطر اجازه میداد بدون نیاز به خطوط لوله منطقهای، گاز را به سراسر جهان صادر کند.
این آغاز تولد یک ابرقدرت انرژی بود. پس از نخستین محموله ۶۰ هزار تنی به ژاپن در سال ۱۹۹۶، ظرفیت تولید قطر تا سال ۲۰۱۰ به ۷۷ میلیون تن رسید. در بیشتر سالهای دهه بعد، قطر از نظر درآمد سرانه ثروتمندترین کشور جهان بود.
ساکنان محلی این دوره را زمان تغییرات شتابان به یاد میآورند. در شمال دوحه، شهر صنعتی راس لفان که از دل بیابان ساخته شد، بیش از ۱۰۰ مایل مربع تأسیسات فرآوری و مایعسازی گاز را دربر میگیرد.
در جنوب پایتخت نیز کیلومترها تأسیسات صنعتی در امتداد ساحل کشیده شدهاند که آمونیاک و کود شیمیایی تولید میکنند. شعلههای عظیم گاز به رنگ نارنجی به آسمان شلیک میشوند و منظرهای را شکل میدهند که در میان شن و دود محو شده است.
از دهه ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰ اقتصاد قطر بهطور میانگین سالانه حدود ۱۳ درصد رشد کرد. برای تأمین نیروی انسانی این توسعه عظیم، قطر به ورود گسترده کارگران خارجی متکی شد. امروز حدود ۹۰ درصد جمعیت ۳.۲ میلیونی کشور را اتباع غیرقطری تشکیل میدهند.
قطر در سال ۲۰۱۹ اعلام کرد که قصد دارد ظرفیت تولید LNG میدان شمالی را تا سال ۲۰۲۷ به ۱۲۶ میلیون تن در سال برساند. پیش از جنگ، ظرفیت حدود ۷۷ میلیون تن بود. این توسعه یکی از بزرگترین پروژههای انرژی برنامهریزیشده جهان به شمار میرود.
اما در اواخر فوریه، بخش بزرگی از این فعالیتها متوقف شد. برخلاف عربستان سعودی و امارات که خطوط لولهای برای دورزدن تنگه هرمز دارند، قطر از نظر جغرافیایی پشت این آبراه گرفتار شده است.
تنها ۲۴ ساعت پس از محاصره ایران، شرکت دولتی «قطر انرژی» اعلام کرد که دیگر قادر به اجرای قراردادهایش نیست. دو هفته بعد، موشکها و پهپادهای ایرانی به تأسیسات راس لفان حمله کردند؛ حملهای که تجهیزات حیاتی را آسیب زد و ۱۷ درصد از ظرفیت تولید قطر را کاهش داد.
این خسارت به این معناست که حتی اگر تنگه فردا باز شود، بازگشت به سطح تولید پیش از جنگ سالها زمان خواهد برد. تحلیلگران تخمین میزنند قطر انرژی از آغاز جنگ تاکنون میلیاردها دلار زیان کرده و هر روزی که تنگه بسته بماند، صدها میلیون دلار دیگر از محل فروش ازدسترفته و هزینه کشتیها از دست میرود.
صندوق بینالمللی پول پیشبینی میکند اقتصاد قطر امسال ۸.۶ درصد کوچک شود و سپس در سال ۲۰۲۷ دوباره رشد کند. پیر-اولیویه گورینشاس، اقتصاددان ارشد صندوق، گفته است: «برای کشورهایی مانند قطر، هر روزی که تنگه بسته بماند، چشمانداز اقتصادی تیرهتر میشود.»
جنگ همچنین نوع دیگری از آسیبپذیری قطر را آشکار کرده است. این کشور سالها تلاش کرده بود فراتر از سوختهای فسیلی حرکت کند و خود را به مقصد گردشگری و مرکز تجارت و امور مالی بینالمللی تبدیل کند.
در سال ۲۰۱۹ قطر الزام داشتن شریک محلی برای شرکتهای خارجی را لغو کرد و همزمان برای مسافران ترانزیتی اقامت در هتلهای لوکس را یارانه داد. از مسابقات فرمول یک تا رقابتهای شمشیربازی، تقریباً هیچ ماهی بدون رویداد بزرگ بینالمللی نمیگذشت.
اما از زمان آغاز جنگ، تعداد بازدیدکنندگان خارجی بهشدت سقوط کرده است. هشدارهای سفر آمریکا و دیگر کشورها، شرکتهای چندملیتی را نیز وادار کرده بخشی از کارکنان خود را از قطر خارج کنند. شورای جهانی سفر و گردشگری در ماه مارس برآورد کرد که خاورمیانه روزانه ۶۰۰ میلیون دلار درآمد گردشگری از دست میدهد.
در قطر تغییر فضای عمومی کاملاً محسوس است. در بازار سنتی سوق واقف، فروشندگان میگویند تعداد گردشگران خارجی بهوضوح کاهش یافته است. در شهر لوسیل، نمایش هماهنگ فوارهها در مرکز خرید «پلاس واندوم» در یک بعدازظهر چهارشنبه تنها یک تماشاگر داشت؛ مردی که به دیوار سنگی تکیه داده بود و ساندویچ میخورد.
فردریک اشنایدر، پژوهشگر ارشد شورای خاورمیانه در امور جهانی، در گزارشی نوشت: «راهبرد تنوعبخشی اقتصادی قطر بر سرمایه خارجی پایدار، نیروی کار مهاجر و مهمتر از همه، تصور ثبات استوار است.»
او افزود: «تصاویر فرودگاه قطر در وضعیت هشدار حمله هوایی و راس لفان زیر حمله موشکی، با این تصور سازگار نیست و تغییر این ذهنیت زمان زیادی میبرد.»
به گفته او: «جنگ همزمان به پایههای اقتصاد هیدروکربنی و پساهیدروکربنی قطر آسیب زده است.»
دولت قطر در عین حال تلاش میکند ثبات را حفظ کند و مردم را از شوک مستقیم بحران محافظت نماید.
از آنجا که قطر حدود ۹۰ درصد غذای خود را وارد میکند، اختلال دریایی باعث بازآرایی گسترده زنجیرههای تأمین شده است. محصولات تازه اروپایی و غلات قاره آمریکا که پیشتر از راه دریا وارد میشدند، اکنون از طریق مسیرهای بسیار گران حملونقل هوایی یا کامیونهایی که از عربستان عبور میکنند منتقل میشوند.
چنین وضعیتی معمولاً موجب تورم شدید میشود، اما به گفته کارکنان فروشگاهها، قیمت کالاهای وارداتی ــ مانند آووکادوهایی که اکنون از تانزانیا با هواپیما آورده میشوند ــ فقط حدود ۵ تا ۱۰ درصد افزایش یافته است؛ نتیجه یارانههای سنگین دولت برای حفظ ثبات هزینه زندگی.
ساکنان میگویند بهطور کلی احساس امنیت میکنند، اما حمله به راس لفان همچنان منبع نگرانی است. برخی ساکنان دوحه تعریف میکنند که شب حمله، ستون عظیمی از آتش را در افق دیدهاند؛ شعلههایی آنقدر شدید که از پایتخت هم قابل مشاهده بود و بوی تند دود در هوا پیچیده بود.
اقتصاددانان معتقدند حتی اگر درآمد LNG سالها از بین برود، ذخایر عظیم مالی قطر به این کشور اجازه میدهد حقوقها و خدمات اساسی را ادامه دهد. مؤسسه «اساندپی گلوبال» نیز هنگام حفظ رتبه اعتباری قطر به «داراییهای مالی و خارجی عظیم انباشتهشده» این کشور اشاره کرده است.
در عین حال، مقامهای قطری شرکتهای بینالمللی را برای بازگشت تحت فشار گذاشتهاند تا از خروج سرمایه و نیروی انسانی جلوگیری شود. نگرانی اصلی این است که اگر شرکتها سقوط کنند، نیروی کار عمدتاً خارجی کشور نیز بهسرعت ناپدید خواهد شد.
احمد هلال گفت: «اگر موج مهاجرت آغاز شود، اوضاع واقعاً ترسناک میشود.»
او افزود: «تا اینجا دولت قطر در نمایش آرامش و مدیریت پیامدها عملکرد خوبی داشته است. اما آیا شکاف مالی بزرگی در حال شکلگیری است؟ قطعاً بله. همهچیز به مدتزمان بستهماندن تنگه بستگی دارد.»
