زومیت: گرمایش زمین ۵هزار برابر سریعتر از توان سازگاری برنج پیش میرود و با عبور از آستانه حرارتی ۹هزار ساله، امنیت غذایی میلیاردها نفر را تهدید میکند.
پژوهشگران در مطالعهای تازه دریافتهاند که تغییر اقلیم در حال سوقدادن مناطق کشت برنج به دماهایی فراتر از محدودهای است که برنج درطول تاریخ ۹هزار سالهی کشاورزی در آن کشت شده است؛ یافتهای که نشان میدهد زمین ۵هزار برابر سریعتر از توانایی تکامل و سازگاری گیاه برنج گرم میشود.
گرمایش بسیار سریع زمین بدان معنی است که برنج احتمالاً به «آستانه حرارتی» خود میرسد؛ نقطهای که در آن گیاه دیگر نمیتواند بهراحتی با افزایش دما سازگار شود. نیکلاس گوتیه، انسانشناس و جغرافیدان در موزه تاریخ طبیعی فلوریدا و نویسندهی اول پژوهش، میگوید:
اگرچه انسانها میتوانند گونههای مقاومتر به گرما پرورش دهند یا کشت برنج را به مناطق جغرافیایی جدیدی منتقل کنند، گرمایش آینده احتمالاً اختلالات بسیار جدی و عمیقی در زندگی و معیشت یک میلیارد فرد وابسته به کشت این محصول ایجاد خواهد کرد.
گوتیه توضیح میدهد که هدف مطالعه، نادیده گرفتن انعطافپذیری و توانایی انسان در سازگاری با محیط نیست؛ بلکه این است که بپذیریم بسیاری از سازگاریها پیش از این رخ دادهاند و در برخی سناریوها، انسان در حال نزدیک شدن به مرزهایی است که بتواند در این بازه زمانی کوتاه به شکل منطقی با آنها سازگار شود.
برنج نیازمند آب زیاد است و جابجایی فصلها چالش بزرگی برای کشاورزان خواهد بود
برنج به عنوان غذای اصلی بیش از نیمی از جمعیت جهان شناخته میشود و ۹۰ درصد کل کشت آن در قاره آسیا انجام میگیرد. براساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد، برخی از مناطق کلیدی کشت برنج در حال حاضر نیز با گرمای شدیدی مواجه شدهاند که میزان برداشت و بازدهی محصول را بهطور ملموسی تحت تأثیر قرار داده است.
گیاه برنج با وجود ویژگی گرمادوستی (ترموفیلیک)، ساختار بیولوژیکی حساسی دارد؛ بهطوری که فرآیند فتوسنتز آن در دمای حدود ۴۰ درجه سانتیگراد کاملاً متوقف میشود و گرمای بیشازحد روی ماندگاری گردهها و رشد دانهها اثر منفی شدیدی میگذارد. برنج محصولی فوقالعاده نیازمند آب به شمار میرود و به همین دلیل، جابجایی فصلهای بارانی و خشک چالش بزرگی برای کشاورزان خواهد بود. از سوی دیگر، پدیدهی بالا آمدن سطح آب دریاها باعث غرقاب شدن شالیزارهای کمارتفاع با آب شور میشود که این اتفاق، نابودی کامل محصول را در پی دارد.
گوتیه و همکارانش برای درک بهتر وضعیت، دادههای اقلیمی گذشته را از نزدیک به هزار محوطهی باستانشناسی که دانشمندان در آنها شواهدی از کشت برنج یافته بودند، جمعآوری کردند. یافتههای تاریخی نشان داد که برنج در گذشته با اصلاح گیاهان مقاوم به سرما و تغییر روشهای کشاورزی توسط انسان، اغلب به مناطق سردتر گسترش یافته است. بااینحال، حد بالای دمایی برای کشت این محصول از زمان آغاز اهلیسازی و کشاورزی برنج در حدود ۹هزار سال پیش، کاملاً ثابت باقی مانده و تغییر نکرده است.
دانشمندان در گزارش خود تشریح کردند که در تاریخ شالیکاری، کشت محصول برنج همواره محدود به مکانهایی بوده است که میانگین دمای سالانه آنها زیر ۲۸ درجه سانتیگراد و حداکثر دما در فصل گرم بهطور میانگین زیر ۳۳ درجه سانتیگراد باقی میماند.
به گفتهی گوتیه، تغییرات اقلیمی ممکن است مناطقی را که در حال حاضر برای رشد برنج بسیار سرد هستند، گرم کند و امکان جابجایی جغرافیایی کشت را فراهم سازد. اما این روند چالشهای ساختاری عظیمی به همراه خواهد داشت.
شالیزارها و سیستمهای آبیاری سنتی در طول قرنها شکل گرفتهاند و انتقال ساده و ناگهانی به مکان دیگر امکانپذیر نیست. اختلال در کشت برنج، پیامدهای اقتصادی و امنیتی شدیدی در زمینهی تامین غذا خواهد داشت؛ چراکه حتی اگر بتوان با جابجایی مناطق کشت، تولید جهانی برنج را در همان سطح عددی حفظ کرد، این راهکار مشکلی را برای ساکنان بومی جنوب آسیا که برای بقا و مصرف روزانه خود به این محصول وابستگی حیاتی دارند، حل نخواهد کرد.
