سی‌ان‌ان‌ نوشت: بر اساس گفته‌های چهار منبع آگاه، اسرائیل در جریان جنگ با ایران، یگان‌های ویژه نظامی و اطلاعاتی را به‌طور مخفیانه به آذربایجان اعزام کرد. این اقدام بخشی از شبکه‌ای از پایگاه‌های پنهان در سراسر خاورمیانه بود تا عملیات علیه ایران تسهیل شود. به گفته دو نفر از این منابع، این نیروها از چندین مکان در جنوب آذربایجان، در مجاورت مرز شمالی ایران و نزدیک‌ترین نقطه آن تنها حدود ۶۰ مایلی (حدود ۹۷ کیلومتری) شهر تبریز که اسرائیل در جریان جنگ به آن حمله کرد، فعالیت می‌کردند.

به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: دو منبع دیگر گفتند که یگان‌های ویژه کماندویی نیز در این مکان مستقر شده و مأموریت‌های اطلاعاتی و عملیات پهپادی را انجام می‌دادند که در طول جنگ، موقعیتی را برای اسرائیل جهت نظارت بر شمال ایران فراهم می‌کرد.

این استقرار مخفیانه در آذربایجان که برای اولین بار توسط سی‌ان‌ان گزارش می‌شود، یکی از چندین موضع نظامی بود که اسرائیل در سراسر خاورمیانه حفظ کرده بود و به نیروهایش دسترسی بی‌سابقه‌ای می‌داد. این مسئله نقشی را برجسته می‌کند که همسایگان ایران – برخی با اجازه و برخی احتمالاً بدون اجازه – در تسهیل عملیات علیه تهران و درگیر شدن در این مناقشه ایفا کردند.

به گفته منابع به سی‌ان‌ان، مکان‌های مورد استفاده در آذربایجان، در کنار پایگاه‌ها و سایت‌های نظامی مخفی متعدد در کشورهای دیگر از جمله عراق، امارات متحده عربی و سومالی‌لند قرار داشتند. نیروهایی که در ابتدا به عنوان تیم‌های احتمالی امداد و نجات در مواقع اضطراری برنامه‌ریزی شده بودند، بعداً به موقعیت‌های نظامی و اطلاعاتی گسترش یافتند.

در مجموع، استقرارهایی که منابع توصیف کردند، نیروهای اسرائیلی را در طول جنگ در امتداد مرزهای جنوبی، غربی و شمالی ایران قرار داد و دامنه عملیاتی ارتش را تا صدها مایل به درون خاک ایران افزایش داد. 

به گفته یکی از منابع، عملیات آذربایجان شامل چند ده نیرو، از جمله اعضای نیروهای عملیات ویژه اسرائیل، نیروی نخبه هوابرد امداد و نجات، و پرسنل موساد بود.

سخنگوی سفارت آذربایجان در ایالات متحده در بیانیه‌ای به سی‌ان‌ان گفت: «ما ادعاهای بی‌اساس مبنی بر استفاده از خاک آذربایجان برای عملیات علیه کشورهای ثالث را قاطعانه رد می‌کنیم.»

سی‌ان‌ان برای دریافت نظر با دفتر نخست‌وزیری اسرائیل و نیروهای دفاعی اسرائیل تماس گرفته است.

در همین حال، به گفته یکی از منابع، جمهوری خودخوانده سومالی‌لند در شاخ آفریقا یک موضع نظامی دیگر در اختیار اسرائیل قرار داد و به هواپیماهای اسرائیلی اجازه داد در پروازهای دوربرد به ایران، نقطه‌ای برای توقف احتمالی داشته باشند. در دسامبر، اسرائیل اولین کشوری شد که سومالی‌لند را به‌طور رسمی به رسمیت شناخت و امارات نیز حضور تجاری و نظامی گسترده‌ای در شهر بندری بربرا دارد.

سی‌ان‌ان که اولین رسانه‌ای است که استفاده از پایگاه‌های نظامی مخفی اسرائیل در سومالی‌لند را گزارش می‌کند، برای اظهار نظر با وزارت خارجه این منطقه تماس گرفته است.

ارتش اسرائیل همچنین در جریان جنگ با ایران، دو تأسیسات مخفی در عراق حفظ کرد که پایگاه‌های پیشرویی را برای پشتیبانی لجستیکی و در صورت نیاز، عملیات جستجو و نجات در اختیار اسرائیل قرار می‌داد. این دو سایت در عراق نخستین بار توسط وال استریت ژورنال و نیویورک تایمز گزارش شدند. ارتش عراق در بیانیه‌ای اعلام کرد که تا اوایل مارس «هیچ پایگاه یا نیروی غیرمجازی» در این کشور وجود نداشته است.

اسرائیل همچنین در جریان جنگ با ایران، یک سامانه دفاع هوایی گنید آهنین (آیرن دوم) را به همراه نیروهای مورد نیاز برای اداره آن، به‌طور مخفیانه در امارات مستقر کرد. سی‌ان‌ان پیشتر گزارش داده بود که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، رئیس موساد و رئیس ستاد ارتش اسرائیل در طول جنگ از امارات دیدار کرده‌اند. این افشاگری با رد شدید این دیدار از سوی امارات مواجه شد.

آذربایجان به عنوان یک شریک استراتژیک

حضور نظامی در آذربایجان، پایگاه دیگری را در اختیار اسرائیل قرار داد تا مأموریت‌های امداد هوایی را در صورت سقوط خلبانان انجام دهد و همچنین موقعیت‌هایی برای جاسوسی از ایران فراهم آورد.

اسرائیل مدت‌هاست که آذربایجان را شریکی استراتژیک در مبارزه با ایران می‌داند و مقدمات این اقدامات هفته‌ها قبل از حملات اولیه جنگ آغاز شد.

دو منبع آگاه از این طرح‌ها به سی‌ان‌ان گفتند که در اواسط ژانویه، اسرائیل یک مأموریت مخفی را در امتداد مرز آذربایجان و ایران آماده کرد. منابع این عملیات را به عنوان یک عملیات مقدماتی توصیف کردند که با نصب دستگاه‌های شنود و تجهیزات اطلاعاتی در منطقه، زمینه را برای گام‌های بعدی فراهم می‌کرد.

اسرائیل قصد داشت این عملیات را در پوشش حملات آغازین جنگ در اواسط ژانویه اجرا کند. اما دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، در آخرین لحظه حملات را لغو کرد.

اسرائیل به تنهایی اقدام کرد.

نیروی هوایی اسرائیل از جت‌های رادارگریز و نیروهای ویژه به عنوان بخشی از عملیات نصب این دستگاه‌ها استفاده کرد، زیرا رهبری سیاسی اسرائیل معتقد بودند که مذاکرات بین آمریکا و ایران محکوم به شکست است. این پایگاه اطلاعاتی به ابزاری دیگر برای اسرائیل تبدیل شد تا اطلاعاتی درباره تحرکات نظامی و تأسیسات ایران جمع‌آوری کند و همچنین احتمالاً هشدار اولیه در مورد پرتاب موشک‌ها ارائه دهد.

کمتر از دو هفته بعد، گیدون ساعار، وزیر امور خارجه اسرائیل از باکو دیدار کرد و با رئیس‌جمهور و دیگر مقامات ارشد آذربایجان دیدار نمود. در مه ۲۰۲۵، آذربایجان همچنین میزبان گفتگوهای مستقیم نادری بین اسرائیل و سوریه بود.

به گفته یکی از منابع، یکی از عملیات‌های کلیدی که از آذربایجان انجام شد، ترور رحمان مقدم در ۴ مارس بود. او رئیس واحد اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) بود و اسرائیل او را مسئول طراحی نقشه ترور ترامپ در سال ۲۰۲۴ می‌دانست. یک روز بعد، پهپادها به فرودگاهی در نخجوان، منطقه جداافتاده آذربایجان، حمله کردند و به ساختمان ترمینال آسیب زدند و چند نفر را زخمی کردند. الهام علی اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، ایران را مقصر دانست. ایران پرتاب پهپادها را رد کرد.

هفته‌ها بعد، اسرائیل رسماً اذعان کرد که این یک عملیات مشترک شامل موساد، ارتش اسرائیل و سرویس امنیت داخلی (شین بت) بوده است.

اسرائیل و آذربایجان روابط نزدیکی را در زمینه منافع تجاری و نظامی حفظ می‌کنند. باکو سهم زیادی از نفت اسرائیل را تأمین می‌کند. در مقابل، اسرائیل سلاح‌های پیشرفته‌ای به آذربایجان می‌فروشد که برخی از آنها در مناقشات قره‌باغ کوهستانی در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۲۰ علیه ارمنستان استفاده شده است. آذربایجان همچنین اولین کشور خارجی بود که در سال ۲۰۱۶ سامانه دفاع هوایی گنبد آهنین اسرائیل را خریداری کرد.

گرشون کوگان، متخصص ایران در مرکز مطالعات استراتژیک بگین-سادات، پیش از جنگ ایران نوشت: «راهبرد اسرائیل در آذربایجان عمداً کم‌نمایه باقی می‌ماند و متکی بر انتقال تسلیحات، همکاری اطلاعاتی و وابستگی متقابل بلندمدت فناورانه در بخش امنیتی است.»

به گفته جاشوا کوچرا، تحلیلگر ارشد گروه بحران، این رابطه همچنین به آذربایجان دسترسی به یک منبع حیاتی دیپلماتیک می‌دهد و به باکو امکان می‌دهد از لابی اسرائیل در واشنگتن دی سی استفاده کند.

کوچرا گفت: «آذربایجان به طور فزاینده‌ای تلاش می‌کند خود را به عنوان یک قدرت منطقه‌ای معرفی کند، و این شامل ایفای نقش نوعی پل بین اسرائیل و کشورهای عربی و سایر دولت‌ها در مواقع خاص است.»