نیویورکتایمز مدعی شد: در روزهای پیش از تازهترین ناآرامیها در خاورمیانه، دستیاران رئیسجمهور ترامپ با تهران دربارهٔ چهار مؤلفهٔ اصلی توافقی هستهای مذاکره میکردند که مقامات آمریکایی مدعیاند برنامهٔ هستهای ایران را به مدت حدود ۱۵ سال متوقف خواهد کرد.
به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: به گفتهٔ مقامات آمریکایی و دیپلماتهایی که در جریان مذاکرات محرمانه قرار گرفتهاند، این مذاکرات بسیار فراتر از بحث دربارهٔ از سرگیری تنگهٔ هرمز رفته است؛ تنگهای که ایرانیها آن را به مدت ۱۰۱ روز تقریباً به کلی بسته بودند.
نتیجه، آنگونه که مقامات آمریکایی توصیف میکنند، چارچوب کلی غیرشفاف یک توافق است.
مشخص نیست که آیا تحولات اخیر، از جمله اظهارات ترامپ در روز سهشنبه مبنی بر اینکه ایران یک بالگرد آمریکایی را در نزدیکی تنگهٔ هرمز سرنگون کرده و ایالات متحده باید پاسخ دهد، روند مذاکرات را دچار وقفه خواهد کرد یا نه.
به گفتهٔ مقامات و دیپلماتها، چهار نقطهٔ اصلی مذاکره بر سر توافق هستهای میان ایالات متحده و ایران عبارت است از:
۱. توقف طولانیمدت غنیسازی اورانیوم
ایالات متحده ماههاست خواستار آن شده که ایران حداقل به مدت ۲۰ سال با هیچ گونه غنیسازی اورانیوم موافقت کند. ایرانیها در مقابل توقف ۱۰ ساله را پیشنهاد دادهاند، اما مقامات آمریکایی معتقدند که در نهایت ۱۵ سال را میپذیرند.
۲. رقیقسازی ذخیرهٔ فعلی اورانیوم غنیشدهٔ ایران
به گفتهٔ دو مقام آمریکایی، ایالات متحده با آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری خواهد کرد تا ذخیرهٔ اورانیوم غنیشدهٔ ایران را رقیق کند. مقامات آمریکایی نقشی فعال در مدیریت مواد هستهای برای خود متصورند، چیزی که ایران همیشه ممنوع کرده است. مقامات ایرانی میگویند آمریکا تنها نقش ناظر خواهد داشت.
۳. برچیدن تأسیسات هستهای ایران
ایالات متحده خواستار برچیدن سه تأسیسات اصلی هستهای ایران در نطنز، فردو و اصفهان شده است. ایران دربارهٔ برچیدن دو تأسیسات گفتوگو کرده اما اصرار دارد یکی را باز نگه دارد، تا نشان دهد از آنچه «حق غنیسازی» میداند، دست نکشیده است.
۴. موافقت ایران با بازرسیهای «آنی»
ایالات متحده میخواهد بازرسان بینالمللی بتوانند در هر زمان و هر مکانی در ایران بازرسیهای ناگهانی انجام دهند. مشخص نیست دولت ایران با این شرط موافقت خواهد کرد.
توافق در هر مرحله به همکاری ایران وابسته است: راهنمایی بازرسان بینالمللی و تجهیزات غربی به سایت هستهای اصفهان، و اجازه دادن به بازرسان برای ورود به هر تأسیساتی در کشور.
مذاکرات در وضعیت شکنندهای به سر میبرد. ایران و اسرائیل یکشنبه و دوشنبه تبادل آتش کردند و ترامپ گفت یک بالگرد ارتش آمریکا در سواحل عمان سرنگون شده است. اما سفر استیو ویتکاف و جرد کوشنر به آزمایشگاه مخفی هستهای اوک ریج نشان داد که ایالات متحده خود را برای چگونگی برخورد با ۱۱ تن ذخیرهٔ اورانیوم غنیشدهٔ ایران آماده میکند، در صورتی که توافق نهایی حاصل شود.
مذاکرات بسیار کندتر از آنچه ترامپ امید داشت پیش رفته است. چندین بار مقامات دولت پیشبینی کردند توافق تنها چند روز فاصله دارد، اما همیشه چیزی مانع شد. ترامپ همچنین بیش از یک هفته پیش خواستههای جدیدی مطرح کرد و ایرانیها از ضربالاجلهای او عبور کردند و گفتند هنوز در حال بحث داخلی هستند.
اکنون این پرسش مطرح است که آیا مذاکرات اخیر میتوانند از احیای کوتاه اما شدید عملیاتهای نظامی — بزرگترین نقض آتشبس دو ماهه و احتمال وقوع موارد بیشتر — جان سالم به در ببرند.
ترامپ روزهای یکشنبه و دوشنبه با بنیامین نتانیاهو تلفنی صحبت کرد و خواستار توقف حملات اسرائیل شد. ترامپ در این تماسها استدلال کرد حملات بیشتر اسرائیل به تهران و زیرساختهای انرژی و نظامی ایران میتواند هر تلاشی برای نزدیک کردن ایران به [توافق در موضوع هستهای] را تضعیف کند.
تنها چند روز پیش، ترامپ ایران را به هفتهها تأخیر در امضای آنچه چارچوب توافق هستهای بود متهم کرده بود. او گفت «آنها قوی و مغرور هستند،»، اما ادعا کرد ایران «مجبور است» توافق کند چون «چارهای ندارد.»
ایرانیها اما به وضوح معتقدند هنوز اهرم فشار دارند — که با قدرت تازهاعمالشدهشان در بستن تنگهٔ هرمز شروع میشود.
دو مقام آمریکایی گفتند کانال مذاکره میان عراقچی و ویتکاف شب یکشنبه تا صبح دوشنبه حیاتی بود، زیرا ویتکاف پیامهایی مبنی بر درخواست از ایران برای خودداری از تشدید تنش در تبادل حملات موشکی با اسرائیل ارسال کرد. این گفتوگوها، به گفته مقامات، به اعلام ایران مبنی بر توقف شلیک به اسرائیل کمک کرد. ترامپ سپس به نتانیاهو فشار آورد تا حملهٔ برنامهریزیشده به خاک ایران را لغو کند.
فعلاً این اقدامات جواب داد. اما با توجه به وعدهٔ ترامپ برای پاسخ به سرنگونی بالگرد، مشخص نیست مذاکرات هستهای از همان جایی که طبق گزارش مقامات آمریکایی در آستانهٔ توافق بود، ادامه پیدا خواهد کرد یا دوباره از مسیر خارج میشود.
مقامات کاخ سفید خوشبیناند که درگیری میان اسرائیل و ایران انحرافی کوتاهمدت باشد. خوشبینترینها معتقدند مذاکرات دقیق دربارهٔ سازوکارهای برنامهٔ هستهای ایران شاید تا اواسط ژوئن در سوئیس آغاز شود.
