برای دههها، برخی افراد در نقاط مختلف جهان گزارش دادهاند که صدای پسزمینهای عجیب، یکنواخت و بم را میشنوند؛ صدایی که دیگران قادر به شنیدن آن نیستند.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ این پدیده که با نام «همهمه» (The Hum) شناخته میشود، سالهاست در فهرست مرموزترین معماهای حلنشده جهان قرار دارد و حتی موضوع چندین مستند و تحقیق علمی نیز بوده است.
در طول سالها، توضیحات مختلفی برای این پدیده مطرح شده است؛ از صدای تجهیزات و تأسیسات صنعتی گرفته تا حساسیت غیرعادی شنوایی برخی افراد. اما اکنون پژوهش علمی تازهای که چند فرضیه اصلی را بررسی کرده، نشان میدهد منشأ «همهمه» ممکن است – دستکم در برخی افراد – بسیار نزدیکتر از آن چیزی باشد که تصور میشد.
به گفته گروهی از پژوهشگران به سرپرستی بونیفاز باومان، دانشمند علوم شنوایی در مرکز آلمانی اختلالات سرگیجه و تعادل (DSGZ)، برخی گزارشهای مربوط به «همهمه» ممکن است در واقع نوعی وزوز گوش با فرکانس پایین باشند که تاکنون کمتر شناخته شده است.
البته این به آن معنا نیست که همه موارد «همهمه» علت یکسانی دارند، اما یافتههای این پژوهش نشان میدهد که منشأ این صدا در بسیاری از موارد احتمالاً در دستگاه شنوایی خود فرد قرار دارد، نه در دنیای بیرون.
به گفته مارکوس درکسل، عصبشناس مرکز DSGZ و دانشگاه علوم و فناوری نروژ:
«بر اساس نتایج ما، هرچند هنوز وجود منابع فیزیکی خارجی صدا را در برخی موارد رد نکردهایم، اما معتقدیم که در بسیاری از افراد، شنیدن ضربانها یا ادراک صداهای بم، ناشی از نوعی وزوز گوش ذهنی در محدوده فرکانسهای پایین است.»
ماجرای «همهمه» از کجا آغاز شد؟
پدیده «همهمه» نخستین بار در دهه ۱۹۷۰ وارد افکار عمومی شد؛ زمانی که ساکنان شهر بریستول در بریتانیا از شنیدن صدایی بم با فرکانسی در حدود ۵۰ هرتز شکایت کردند؛ صدایی که دائماً در پسزمینه شنیده میشد.
در دهههای بعد، گزارشهای مشابهی از نقاط مختلف جهان، از جمله استرالیا، نیوزیلند و مناطق گوناگون آمریکای شمالی منتشر شد.
افرادی که این پدیده را تجربه میکنند، آن را به صورت صدایی مداوم و بم توصیف میکنند که ممکن است شبیه همهمه، وزش یکنواخت موتور یا غرش آرام باشد.
نکته عجیب این است که معمولاً افراد دیگر همان صدا را نمیشنوند. همچنین این صدا همیشه ثابت نیست؛ ممکن است فرد شب هنگام در اتاق خواب خود آن را بهوضوح بشنود، اما صبح روز بعد در مترو هیچ اثری از آن وجود نداشته باشد.
یافتن منشأ صدا بسیار دشوار بوده است
با وجود تلاشهای فراوان برای کشف منشأ «همهمه»، این پدیده همچنان یکی از اسرار حلنشده باقی مانده است.
بسیاری از تحقیقات هیچ علت مشخصی پیدا نکردهاند و در برخی دیگر، هرچند صداهایی در محیط شناسایی شدهاند، اما نتوانستهاند توضیح دهند که چرا فقط برخی افراد آنها را میشنوند.
مارکوس درکسل میگوید:
«ما میدانیم افرادی وجود دارند که صداهای بم واقعی را میشنوند؛ صداهایی که حتی میتوان آنها را اندازهگیری کرد، هرچند دیگران متوجه آنها نمیشوند.
اما پیدا کردن منشأ این امواج صوتی بسیار دشوار است، زیرا تعیین محل دقیق صداهای با فرکانس پایین کار سادهای نیست.»
این بار پژوهشگران به جای صدا، افراد را بررسی کردند
به جای تلاش برای پیدا کردن خود صدا، پژوهشگران تصمیم گرفتند کسانی را بررسی کنند که ادعا میکردند «همهمه» را میشنوند.
آنها از طریق شبکههای اجتماعی ۲۸ داوطلب را که تجربه شنیدن صداهای بم و بدون منشأ مشخص داشتند، جذب کردند و مجموعهای از آزمایشها را برای بررسی دو فرضیه اصلی انجام دادند.
فرضیه نخست این بود که این افراد شنوایی فوقالعاده حساسی نسبت به صداهای با فرکانس پایین دارند.
فرضیه دوم نیز این بود که آنها در واقع صداهایی را میشنوند که خود گوششان تولید میکند؛ صداهایی موسوم به گسیلهای صوتی گوش (Otoacoustic Emissions) که توسط سلولهای مویی بسیار حساس حلزون گوش ایجاد میشوند. این صداها محصول طبیعی عملکرد گوش داخلی هستند، اما معمولاً آنقدر ضعیفاند که انسان متوجه آنها نمیشود.
آیا این افراد شنوایی فوقالعادهای داشتند؟
نخستین آزمایش، یک تست استاندارد شنوایی با تمرکز بر فرکانسهای پایین بود.
نتیجه نشان داد که تقریباً همه شرکتکنندگان، به جز دو نفر، شنوایی کاملاً معمولی در محدوده فرکانسهای پایین داشتند.
این یافته نشان میدهد که شنوایی استثنایی احتمالاً عامل اصلی «همهمه» در بیشتر افراد نیست.
درکسل میگوید:
«اگرچه تعداد افراد مورد بررسی کم بود، اما همین نتایج نشان میدهد که فرضیه برخورداری از شنوایی فوقالعاده در فرکانسهای پایین، برای بیشتر افراد صدق نمیکند.»
آیا خود گوش این صدا را تولید میکند؟
در مرحله بعد، پژوهشگران گسیلهای صوتی گوش شرکتکنندگان را اندازهگیری کردند.
برای این کار از میکروفونهای بسیار کوچکی استفاده شد که داخل مجرای گوش قرار میگیرند و صداهای تولیدشده در گوش را ثبت میکنند. این روش پیش از این نیز برای ارزیابی سلامت گوش کاربرد داشته است.
نتیجه بار دیگر غیرمنتظره بود؛ هیچ تفاوت غیرعادی در صداهای تولیدشده در گوش شرکتکنندگان مشاهده نشد.
آیا «همهمه» همان وزوز گوش است؟
این نتایج نشان میدهد که دستکم برای برخی افراد، «همهمه» یک تجربه ذهنی است.
ادراک مداوم صدا بدون وجود هیچ منبع خارجی شناختهشده، نام مشخصی در پزشکی دارد: وزوز گوش (Tinnitus).
بیشتر افراد هنگام شنیدن نام وزوز گوش، صدایی زیر و سوتمانند را تصور میکنند، زیرا این شایعترین شکل آن است.
اما وزوز گوش همیشه با فرکانسهای بالا همراه نیست. هرچند این حالت کمتر شایع است، برخی بیماران وزوز گوش با فرکانس پایین را تجربه میکنند و پژوهشگران معتقدند احتمالاً بخشی از موارد «همهمه» نیز از همین نوع هستند.
پژوهشگران در پایان مقاله خود مینویسند:
«اگرچه این موضوع به طور مستقیم در این مطالعه آزمایش نشد، اما وزوز گوش با فرکانس پایین میتواند توضیح مناسبی برای بسیاری، هرچند نه همه، موارد «همهمه» باشد.»
این فرضیه کاملاً جدید نیست
این ایده پیشتر نیز مطرح شده بود، اما در سالهای گذشته بیشتر توجه پژوهشگران به یافتن منابع خارجی صدا معطوف شده بود.
احتمالاً دلیل این موضوع آن است که بیشتر مردم وزوز گوش را با صداهای زیر میشناسند، یا اینکه صداهای بم راحتتر بهعنوان صداهای محیطی تفسیر میشوند تا صداهایی که منشأ آنها در داخل بدن است.
این صدا واقعی است، حتی اگر منشأ آن درون بدن باشد
اگر در برخی موارد «همهمه» نوعی وزوز گوش باشد، به این معنا نیست که تجربه افراد خیالی یا ساختگی است.
وزوز گوش پدیدهای کاملاً واقعی است که در بسیاری از موارد به مسیرهای شنوایی و مراکز پردازش صدا در مغز مربوط میشود یا بر آنها تأثیر میگذارد.
دانشمندان هنوز علت دقیق وزوز گوش را نمیدانند و درمان قطعی برای آن وجود ندارد، اما تحقیقات گستردهای در این زمینه در حال انجام است و تلاش برای یافتن پاسخ همچنان ادامه دارد.
در عین حال، روشهای درمانی و راهکارهای شناختهشدهای وجود دارند که میتوانند به افراد مبتلا کمک کنند راحتتر با این وضعیت زندگی کنند.
اگر پژوهشگران این مطالعه درست گفته باشند، شناسایی «همهمه» بهعنوان نوعی وزوز گوش میتواند راه را برای استفاده از درمانها و روشهای مقابلهای هموار کند؛ راهکارهایی که تاکنون تا حد زیادی نادیده گرفته شده بودند.
