آیا میدانستید فشار خون در طول روز ثابت نیست و بهطور طبیعی تغییر میکند؟ اگر فشار خونتان را در ساعات مختلف اندازه بگیرید، احتمالاً اعداد متفاوتی خواهید دید. این موضوع معمولاً طبیعی است و جای نگرانی ندارد. اما چه زمانی این نوسانات میتوانند نشانه یک مشکل باشند؟
به گزارش انتخاب وبه نقل از انلی مای هلث؛ در ادامه، متخصص قلب، توضیح میدهد چرا فشار خون در طول روز تغییر میکند و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد.
آیا تغییر فشار خون در طول روز طبیعی است؟
بله. فشار خون در افراد سالم بهطور طبیعی در طول شبانهروز تغییر میکند.
بدن دائماً فشار خون را متناسب با نیازهای خود تنظیم میکند. برای مثال، هنگام ورزش فشار خون افزایش مییابد تا اکسیژن و مواد مغذی بیشتری به عضلات برسد و هنگام استراحت یا خواب، کاهش پیدا میکند زیرا نیاز بدن کمتر است.
دکتر گوپتا میگوید:
«نوسانات خفیف فشار خون کاملاً طبیعی هستند و اگر میانگین فشار خون در محدوده سالم باشد، معمولاً جای نگرانی وجود ندارد.»
فشار خون در ساعات مختلف روز چگونه تغییر میکند؟
فشار خون از یک الگوی طبیعی ۲۴ ساعته پیروی میکند که به آن ریتم شبانهروزی (Circadian Rhythm) گفته میشود.
صبح زود
بر اساس پژوهشی در American Journal of Hypertension، فشار خون کمی قبل از بیدار شدن شروع به افزایش میکند.
در این زمان، هورمونهایی مانند کورتیزول و آدرنالین ترشح میشوند تا بدن را برای شروع فعالیت آماده کنند. در نتیجه:
* ضربان قلب افزایش مییابد.
* رگهای خونی کمی منقبض میشوند.
* فشار خون بالا میرود.
به این پدیده افزایش صبحگاهی فشار خون (Morning Surge) گفته میشود.
در طول روز
فشار خون معمولاً در ساعات روز به بالاترین مقدار خود میرسد، زیرا افراد:
* کار میکنند.
* ورزش میکنند.
* غذا میخورند.
* فعالیتهای روزانه انجام میدهند.
میزان فشار خون در این ساعات بسته به میزان فعالیت، استرس و احساسات نیز تغییر میکند.
عصر
با آرامتر شدن بدن، فشار خون نیز بهتدریج شروع به کاهش میکند.
هنگام خواب
در افراد سالم، فشار خون هنگام خواب معمولاً ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش مییابد. این پدیده افت شبانه فشار خون (Nocturnal Dipping) نام دارد.
افرادی که فشار خونشان در طول شب کاهش پیدا نمیکند، ممکن است بیشتر در معرض خطر:
* بیماریهای قلبی
* سکته مغزی
* بیماریهای کلیوی
قرار داشته باشند.
چه عواملی باعث تغییر فشار خون میشوند؟
علاوه بر ساعت شبانهروز، عوامل دیگری نیز میتوانند باعث تغییر فشار خون شوند.
۱. فعالیت بدنی
ورزش باعث میشود بدن به اکسیژن بیشتری نیاز داشته باشد.
در نتیجه:
* قلب سریعتر خون پمپ میکند.
* فشار خون بهطور موقت افزایش مییابد.
این افزایش کاملاً طبیعی است و معمولاً مدت کوتاهی پس از پایان فعالیت، فشار خون به حالت عادی بازمیگردد.
مطالعهای در British Journal of Sports Medicine نشان داده است که ورزش منظم در بلندمدت به کاهش فشار خون در حالت استراحت کمک میکند.
۲. استرس و احساسات
احساساتی مانند:
* اضطراب
* عصبانیت
* هیجان
* ترس
باعث ترشح هورمونهای استرس میشوند که:
* ضربان قلب را افزایش میدهند.
* رگهای خونی را منقبض میکنند.
در نتیجه فشار خون بهطور موقت بالا میرود.
پس از برطرف شدن استرس، فشار خون معمولاً به حالت طبیعی بازمیگردد.
استرس مزمن نیز میتواند از طریق ایجاد عادتهای ناسالم مانند پرخوری، سیگار کشیدن یا مصرف زیاد الکل، در افزایش فشار خون نقش داشته باشد.
۳. رژیم غذایی
فشار خون حتی بعد از غذا خوردن نیز ممکن است تغییر کند.
پس از صرف غذا، خون بیشتری به دستگاه گوارش میرود.
در برخی سالمندان، این موضوع باعث افت موقت فشار خون میشود که به آن افت فشار خون پس از غذا (Postprandial Hypotension) گفته میشود.
همچنین برخی خوراکیها و نوشیدنیها بر فشار خون اثر میگذارند:
* کافئین ممکن است در بعضی افراد باعث افزایش موقت فشار خون شود.
* غذاهای پرنمک بهویژه در افراد حساس به نمک، فشار خون را بالا میبرند.
* الکل ممکن است در ابتدا فشار خون را کاهش دهد، اما مصرف مکرر یا زیاد آن خطر ابتلا به فشار خون بالا را افزایش میدهد.
۴. وضعیت بدن
دکتر گوپتا میگوید:
«فشار خون بسته به اینکه دراز کشیده، نشسته یا ایستاده باشید، متفاوت است. هنگام بلند شدن ناگهانی، ممکن است فشار خون برای مدت کوتاهی کاهش یابد، زیرا خون تحت تأثیر جاذبه در پاها جمع میشود. بدن معمولاً با افزایش ضربان قلب و انقباض رگها این وضعیت را جبران میکند.»
اگر این سازوکار با تأخیر انجام شود، ممکن است فرد دچار سرگیجه شود؛ وضعیتی که به آن افت فشار خون وضعیتی (Orthostatic Hypotension) گفته میشود.
برای اندازهگیری دقیق فشار خون در منزل، بهتر است همیشه در وضعیت نشسته و به یک شکل ثابت اندازهگیری انجام شود.
۵. دمای محیط
هوای سرد باعث انقباض رگهای خونی میشود و میتواند فشار خون را افزایش دهد.
در مقابل، گرما باعث گشاد شدن رگها میشود و ممکن است فشار خون را کاهش دهد.
کمآبی بدن در هوای گرم نیز میتواند بر نتایج فشار خون تأثیر بگذارد.
۶. داروها
داروهای فشار خون معمولاً چند ساعت پس از مصرف باعث کاهش فشار خون میشوند.
فراموش کردن مصرف دارو یا مصرف نامنظم آن میتواند باعث نوسانات بیشتر فشار خون شود.
بنابراین داروها را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
۷. سیگار کشیدن
نیکوتین باعث:
* تنگ شدن رگهای خونی
* افزایش ضربان قلب
میشود و در نتیجه فشار خون بهطور موقت بالا میرود.
مصرف مداوم دخانیات نیز به دیواره رگها آسیب میزند و خطر ابتلا به فشار خون بالا، بیماری قلبی و سکته مغزی را افزایش میدهد.
۸. درد و بیماری
درد، تب و عفونتها به بدن فشار وارد میکنند و میتوانند باعث افزایش موقت فشار خون شوند.
در مقابل، کمآبی شدید ناشی از استفراغ، اسهال یا تعریق زیاد ممکن است باعث کاهش فشار خون شود.
با درمان بیماری، این تغییرات معمولاً برطرف میشوند.
چرا یک بار اندازهگیری فشار خون کافی نیست؟
از آنجا که فشار خون بهطور طبیعی در طول روز تغییر میکند، پزشکان معمولاً تنها بر اساس یک اندازهگیری، فشار خون بالا را تشخیص نمیدهند.
آنها نتایج چندین اندازهگیری در روزها و ساعات مختلف را بررسی میکنند.
برخی افراد دچار فشار خون روپوش سفید (White Coat Hypertension) هستند؛ یعنی هنگام مراجعه به پزشک به دلیل اضطراب، فشار خونشان بالا میرود.
در مقابل، بعضی افراد فشار خون پنهان (Masked Hypertension) دارند؛ یعنی فشار خون در مطب طبیعی است اما در منزل بالا است.
به همین دلیل، اندازهگیری فشار خون در خانه یا هولتر فشار خون ۲۴ ساعته تصویر دقیقتری از وضعیت واقعی فرد ارائه میدهد.
چگونه فشار خون را بهدرستی اندازه بگیریم؟
انجمن قلب آمریکا (AHA) توصیه میکند:
* فشار خون را هر روز در ساعت مشخصی اندازه بگیرید.
* پیش از اندازهگیری حداقل ۵ دقیقه آرام بنشینید.
* تا ۳۰ دقیقه قبل از اندازهگیری از مصرف کافئین، سیگار و ورزش خودداری کنید.
* روی صندلی بنشینید، کمرتان تکیه داشته باشد و کف پاها روی زمین قرار گیرد.
* بازو را همسطح قلب نگه دارید.
* از کاف مناسب اندازه بازوی خود استفاده کنید.
* دو بار با فاصله یک دقیقه فشار خون را اندازه بگیرید و هر دو عدد را ثبت کنید.
ثابت بودن شرایط اندازهگیری، بهترین راه برای تشخیص تغییرات واقعی فشار خون است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر یک از شرایط زیر وجود داشته باشد، لازم است با پزشک مشورت کنید:
* فشار خون بهطور مداوم بالا یا پایین باشد.
* اعداد فشار خون بدون دلیل مشخص، نوسانات شدید داشته باشند.
* فشار خون بالا همراه با سردرد شدید، درد قفسه سینه، تنگی نفس، گیجی یا اختلال بینایی باشد.
* افت فشار خون باعث سرگیجه مکرر، غش یا ضعف شدید شود.
تغییرات مداوم یا غیرعادی فشار خون ممکن است نیاز به بررسی و درمان داشته باشد.
جمعبندی
فشار خون در پاسخ به نیازهای بدن، بهطور طبیعی در طول شبانهروز تغییر میکند و بالا و پایین شدن خفیف آن معمولاً طبیعی است. بنابراین، به جای تمرکز بر یک عدد، بهتر است الگوی فشار خون در طول زمان بررسی شود.
اندازهگیری صحیح و منظم فشار خون در خانه، دقیقترین اطلاعات را درباره سلامت قلب و عروق ارائه میدهد. اگر فشار خونتان بهطور مداوم بالا، پایین یا دچار نوسانات شدید و بیدلیل است، بهتر است برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کنید.
