همیشه توصیه میشود که برای حفظ سلامت بدن آب کافی بنوشیم، اما آیا میدانستید نوشیدن بیش از اندازه آب نیز میتواند برای سلامتی خطرناک باشد؟ یک متخصص تغذیه بالینی توضیح میدهد که مصرف بیش از حد آب چه عوارضی دارد، چه علائمی را باید جدی گرفت و چه زمانی لازم است به پزشک مراجعه کرد.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ رئیس بخش خدمات تغذیه بالینی و رژیمدرمانی میگوید:
«نوشیدن آب کافی برای سلامت ضروری است، اما زیادهروی در مصرف آن، بهویژه در مدت زمان کوتاه، میتواند به بدن آسیب برساند.»
مشکل اصلی چیست؟
مهمترین پیامد نوشیدن بیش از حد آب، کاهش غلظت سدیم خون است؛ وضعیتی که در پزشکی به آن هیپوناترمی (Hyponatremia) یا «مسمومیت با آب» گفته میشود.
سدیم نقش مهمی در تنظیم تعادل مایعات داخل و خارج سلولها دارد. هنگامی که مقدار زیادی آب وارد بدن میشود، غلظت سدیم خون کاهش مییابد و آب به داخل سلولها نفوذ میکند و باعث تورم سلولها میشود.
این وضعیت بهویژه اگر در سلولهای مغز رخ دهد، میتواند بسیار خطرناک باشد.
بر اساس گزارش StatPearls، هیپوناترمی شایعترین اختلال الکترولیتی در بیمارستانهاست و حدود ۲۰ تا ۳۵ درصد بیماران بستری را درگیر میکند. این مشکل میتواند در اثر مصرف بیش از حد مایعات، مصرف برخی داروها، استفراغ، اسهال و بیماریهایی مانند نارسایی قلبی یا بیماریهای کبدی نیز ایجاد شود.
نوشیدن بیش از حد آب چه علائمی ایجاد میکند؟
علائم معمولاً بهتدریج ظاهر میشوند و اگر مصرف بیش از اندازه آب ادامه پیدا کند، شدت آنها افزایش مییابد.
علائم اولیه عبارتاند از:
* تهوع
* سردرد
* احساس نفخ
* خستگی غیرعادی
* تکرر ادرار
* گیجی یا اختلال در تمرکز
در موارد شدیدتر ممکن است فرد دچار این علائم شود:
* استفراغ
* گرفتگی یا اسپاسم عضلات
* اختلال در تکلم
* تشنج
* کاهش سطح هوشیاری یا بیهوشی
متخصصان هشدار میدهند که اگرچه این وضعیت نادر است، اما در موارد شدید میتواند تهدیدکننده حیات باشد.
چه افرادی بیشتر در معرض خطر هستند؟
به گفته ادوینا راج، احتمال بروز مسمومیت با آب در گروههای زیر بیشتر است:
* ورزشکاران رشتههای استقامتی مانند دوندگان ماراتن
* افراد مبتلا به بیماریهای کلیوی
* بیماران مبتلا به نارسایی قلبی
* افراد مبتلا به بیماریهای کبدی
* کسانی که به برخی اختلالات هورمونی مبتلا هستند
چگونه مصرف آب را کنترل کنیم؟
به گفته این متخصص، بهترین راه این است که به پیامهای بدن خود توجه کنید.
او توصیه میکند:
«وقتی احساس تشنگی میکنید آب بنوشید، نه اینکه خود را مجبور کنید مقدار زیادی آب مصرف کنید.»
در افراد سالمی که رژیم غذایی متعادلی دارند و مایعات زیادی از طریق تعریق از دست نمیدهند، تشنگی معمولاً بهترین راهنمای بدن برای تعیین نیاز به آب است.
رنگ ادرار را بررسی کنید
یکی دیگر از روشهای ساده برای ارزیابی وضعیت آب بدن، توجه به رنگ ادرار است.
* زرد کمرنگ: نشاندهنده تأمین مناسب آب بدن است.
* شفاف و بیرنگ در تمام طول روز: ممکن است نشانه مصرف بیش از حد مایعات باشد.
فقط آب کافی نیست
ادوینا راج تأکید میکند که پس از فعالیت بدنی طولانیمدت یا تعریق زیاد، تنها نوشیدن آب کافی نیست و باید الکترولیتها، بهویژه سدیم، نیز جایگزین شوند.
از آنجا که بدن هنگام تعریق سدیم و سایر مواد معدنی را از دست میدهد، جایگزین کردن فقط آب ممکن است خطر کاهش سدیم خون را افزایش دهد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر پس از نوشیدن مقدار زیادی آب هر یک از علائم زیر را تجربه کردید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید:
* سردرد شدید
* گیجی یا اختلال هوشیاری
* استفراغ مکرر
* خوابآلودگی شدید
* تشنج
* تنگی نفس
* از دست دادن هوشیاری
همچنین اگر به بیماریهای کلیوی یا قلبی مبتلا هستید یا داروهایی مصرف میکنید که تعادل مایعات بدن را تغییر میدهند، در صورت مشاهده علائمی مانند تورم بدن، افزایش ناگهانی وزن یا احتباس مایعات باید با پزشک مشورت کنید.
جمعبندی
آب برای سلامت بدن ضروری است، اما زیادهروی در مصرف آن نیز میتواند خطرناک باشد. مهمتر از نوشیدن مقدار مشخصی آب در طول روز، توجه به نیاز واقعی بدن است.
برای بیشتر افراد، نوشیدن آب هنگام احساس تشنگی، توجه به رنگ ادرار و جایگزین کردن الکترولیتها پس از فعالیت بدنی شدید، بهترین راه برای حفظ تعادل آب بدن و پیشگیری از عوارض ناشی از کمآبی یا پرآبی است.
نکته مهم: برای افراد سالم، کلیهها معمولاً میتوانند آب اضافی را دفع کنند. مشکل زمانی ایجاد میشود که مقدار بسیار زیادی آب در مدت کوتاه نوشیده شود یا فرد به بیماریهایی مبتلا باشد که توانایی بدن در دفع آب را کاهش میدهند. بنابراین، هدف اصلی نوشیدن آب به اندازه نیاز بدن است، نه هرچه بیشتر.
