روزنامه اینترنتی فراز: ۴ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان مسئولیت اجتماعی فملی در سال گذشته، ۱۰ هزار میلیارد تومان برای سال جدید. در کمتر از چند هفته پس از ورود محمدرضا فرزین به ریاست هیئت‌مدیره شرکت ملی مس ایران، بودجه یکی از غیرشفاف‌ترین سرفصل‌های هزینه‌ای این شرکت ناگهان بیش از دو برابر شده است. اکنون پرسش اصلی نه فقط از سیدمصطفی فیض اردکانی، مدیرعامل ملی مس، بلکه از محمدمسعود سمیعی‌نژاد، رئیس ایمیدرو، این است که آیا می‌دانند این ۱۰ همت قرار است دقیقا کجا هزینه شود و چگونه بر آن نظارت می‌شود؟

اکنون پرسش اصلی نه فقط از سیدمصطفی فیض اردکانی، مدیرعامل ملی مس، بلکه از محمدمسعود سمیعی‌نژاد، رئیس ایمیدرو، این است که آیا می‌دانند این ۱۰ همت قرار است دقیقا کجا هزینه شود و چگونه بر آن نظارت می‌شود؟

شرکت‌های بزرگ معدنی و نفتی در سراسر دنیا یک واقعیت را پذیرفته‌اند؛ اگر قرار است از منابع طبیعی یک منطقه ثروت استخراج کنند، بخشی از این ثروت باید دوباره به همان جامعه بازگردد. به همین دلیل مفهوم مسئولیت اجتماعی (CSR) در ادبیات اقتصادی جهان شکل گرفت؛ مفهومی که هدف آن تنها کمک مالی نیست، بلکه جبران اثرات فعالیت اقتصادی بر محیط‌زیست، توسعه زیرساخت‌های عمومی، آموزش، بهداشت، اشتغال و رفاه مردم محلی است.

در دنیا، شرکت‌هایی مانند Rio Tinto، BHP یا Anglo American هر سال گزارش‌های مستقلی از مسئولیت اجتماعی خود منتشر می‌کنند؛ گزارش‌هایی که در آن حتی نام پروژه‌ها، محل اجرای آنها، مبلغ هزینه‌شده و نتیجه نهایی اعلام می‌شود. اگر مدرسه‌ای ساخته‌اند، مشخص است کجا ساخته شده است. اگر بیمارستانی تجهیز شده، نام آن منتشر می‌شود. اگر برای ورزش هزینه‌ای انجام شده، معمولا صرف احداث زمین‌های ورزشی عمومی، سالن‌های چندمنظوره یا توسعه ورزش همگانی شده است؛ نه پرداخت قرارداد‌های چند ده میلیاردی به چند فوتبالیست یا مربی حرفه‌ای.

اما ظاهرا در ایران، مسئولیت اجتماعی در برخی شرکت‌ها از فلسفه اصلی خود فاصله گرفته است.

مسئولیت اجتماعی پرابهام فملی در ۱۴۰۴

شرکت ملی صنایع مس ایران در سال ۱۴۰۴ و با مدیریت سید مصطفی فیض اردکانی حدود ۴ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان تحت عنوان مسئولیت اجتماعی هزینه کرده است؛ رقمی که بزرگ‌ترین بودجه مسئولیت اجتماعی میان بنگاه‌های اقتصادی کشور محسوب می‌شود. اما سوال مهم این است که این مبلغ کلان، کجا هزینه شده است؟

بررسی خبرنگار فراز نشان می‌دهد حدود یک‌هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان از این رقم صرف «خدمات ورزشی» شده است.

اگر منظور از خدمات ورزشی، باشگاه‌های حرفه‌ای زیرمجموعه شرکت ملی مس باشد، پرسش از سیدمصطفی فیض اردکانی کاملا روشن است؛ چرا هزینه اداره باشگاه‌های حرفه‌ای باید از محل بودجه‌ای پرداخت شود که فلسفه وجودی آن توسعه مناطق معدنی، افزایش رفاه عمومی و جبران آثار فعالیت‌های معدنی است؟

باشگاه مس کرمان، زیرمجموعه ملی مس ایران، نه قهرمان لیگ آزادگان شده، نه به لیگ برتر صعود کرده و نه حتی در جمع مدعیان اصلی حضور داشته است. این در حالی است که تیم‌های صعودکننده به لیگ برتر فوتبال ایران با بودجه‌هایی کمتر از ۵۰۰ میلیارد تومان توانسته‌اند به هدف خود برسند. حال چگونه هزینه‌ای در حدود سه برابر این رقم، ذیل عنوان مسئولیت اجتماعی ثبت شده و هیچ نتیجه ملموسی هم برای مردم نداشته است؟

در بسیاری از کشور‌های دنیا، مسئولیت اجتماعی صرف ساخت مدرسه، درمانگاه، زیرساخت‌های شهری، زمین‌های ورزشی عمومی و توسعه ورزش همگانی می‌شود، نه پرداخت هزینه باشگاه‌های حرفه‌ای و قرارداد‌های چند ده میلیارد تومانی بازیکنان و مربیان.

۱۸۳ میلیارد تومان هزینه نامشخص در مسئولیت اجتماعی ملی مس ایران

با مدیریت فیض اردکانی در بخش خدمات مردمی نیز ۸۴۱ میلیارد تومان هزینه ثبت شده که از این میان، ۵۶۶ میلیارد تومان ذیل عنوان «فرهنگی، اجتماعی، مذهبی و عام‌المنفعه»، ۵۹ میلیارد تومان برای بهداشت و درمان، ۳۲ میلیارد تومان برای ورزش همگانی و ۱۸۳ میلیارد تومان تحت عنوان «سایر» ثبت شده است.

گزارشگری ملی مس ایران در مسئولیت‌های اجتماعی پر از انتقاد است.

نخست آنکه فیض اردکانی مدیرعامل ملی مس و سمیعی‌نژاد رئیس ایمیدرو باید پاسخگو باشند که ۵۶۶ میلیارد تومان دقیقا کجا هزینه شده است؟ اگر عنوان «مذهبی» در آن وجود دارد، آیا صرف ساخت مسجد شده، یا تامین‌مالی هیئت‌ها، موکب‌ها، مراسم مذهبی یا پروژه‌های دیگری انجام شده؟ اگر اجتماعی و عام‌المنفعه بوده، نام پروژه‌ها چیست؟ مردم کدام شهر از این منابع بهره‌مند شده‌اند؟

مهم‌تر از همه، ۱۸۳ میلیارد تومان «سایر» به چه معناست؟

در صورت‌های مالی، وقتی برای «ورزش همگانی» با بودجه ۳۲ میلیارد تومانی سرفصل مشخص وجود دارد، چطور مدیریت ملی مس برای هزینه‌کرد ۱۸۳ میلیارد تومانی هیچ سرفصلی قرار نداده و صرفا به بیان عنوان «سایر» بسنده کرده است؟

تجربه نشان داده هر جا عنوانی کلی و بدون جزئیات مانند «سایر» ایجاد می‌شود، اولین مطالبه، شفاف‌سازی است. شاید فیض اردکانی همه این هزینه‌ها را کاملا قانونی و صحیح انجام داده باشد؛ اما وقتی جزئیات منتشر نمی‌شود، طبیعی است که زمینه ایجاد تردید نیز فراهم شود.

چرا مسئولیت اجتماعی فملی ۱۰ همت شد؟

ابهام‌ها زمانی جدی‌تر می‌شود که به بودجه سال ۱۴۰۵ نگاه کنیم.

در شرایطی که سود خالص شرکت ملی صنایع مس ایران کمتر از ۲ برابر شده، بودجه مسئولیت اجتماعی این شرکت قرار است با رشدی بیش از سودآوری و از ۴.۵ همت به حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان برسد؛ یعنی بیش از دو برابر.

از این ۱۰ همت نیز گفته می‌شود حدود ۳ هزار میلیارد تومان آن قرار است صرف خدمات ورزشی شود. خدماتی که شفاف نیست و به عنوان گزینه اصلی، نام باشگاه ورزشی مس کرمان به عنوان ذینفع مطرح می‌شود.

یا در نمونه دیگری، بانک ملت که در سال ۱۴۰۴ تنها رشد ۱۲ درصدی در سود خالص داشته، مسئولیت اجتماعی خود را ۲ برابر کرده و از ۴۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ به ۸۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۵ افزایش داده است.

آیا ارتباطی بین جهش مسئولیت اجتماعی فملی با انتصاب فرزین وجود دارد؟

نکته قابل تأمل دیگر، همزمانی این تصمیم با تغییرات اخیر در ترکیب مدیریتی شرکت ملی مس است.

محمدرضا فرزین، رئیس سابق و پرحاشیه بانک مرکزی، به تازگی از سوی محمدمسعود سمیعی‌نژاد و ایمیدرو به عنوان رئیس هیئت‌مدیره شرکت ملی صنایع مس ایران منصوب شده است. همزمان با حضور او در رأس هیئت‌مدیره و جلسه مجمع عمومی، بودجه مسئولیت اجتماعی شرکت نیز از ۴.۵ همت به ۱۰ همت افزایش یافته است.

تقارن زمانی ورود فرزین به ملی مس و دوبرابر شدن سرفصل هزینه‌ای غیرشفاف مانند مسئولیت اجتماعی، ضرورت شفاف‌سازی را دوچندان می‌کند. سهامداران حق دارند بدانند چه مطالعاتی انجام شده که بلافاصله پس از تغییر ترکیب هیئت‌مدیره، یکی از بزرگ‌ترین سرفصل‌های هزینه‌ای غیرشفاف شرکت بیش از دو برابر شده است.

سمیعی‌نژاد رئیس ایمیدرو چگونه با دوبرابر شدن این سرفصل هزینه‌ای غیرشفاف موافقت کرده است؟

ایمیدرو سهامدار اصلی شرکت ملی مس ایران است و محمدمسعود سمیعی‌نژاد ریاست این مجموعه را برعهده دارد. آیا محمدمسعود سمیعی‌نژاد از جزئیات هزینه‌کرد ۴ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان مسئولیت اجتماعی سال گذشته گزارش دقیقی دریافت کرده است که اکنون با افزایش آن به ۱۰ هزار میلیارد تومان موافقت شده است؟

اگر پاسخ مثبت است، چرا این گزارش برای سهامداران و افکار عمومی منتشر نمی‌شود؟

اگر پاسخ منفی است، بر چه مبنایی قرار است یکی از بزرگ‌ترین بودجه‌های مسئولیت اجتماعی کشور بیش از دو برابر شود؟

مسئولیت اجتماعی، صندوق محرمانه مدیران نیست؛ سهم مردم از ثروتی است که از دل معادن این کشور استخراج می‌شود. هرچه این سهم بزرگ‌تر می‌شود، مطالبه شفافیت نیز باید بزرگ‌تر شود. اگر قرار است در سال ۱۴۰۵، ۱۰ هزار میلیارد تومان از منابع شرکت تحت این عنوان هزینه شود، دیگر انتشار چند عنوان کلی در صورت‌های مالی کافی نیست؛ افکار عمومی حق دارد بداند این پول دقیقا کجا رفته و چه منفعتی برای جامعه‌ای که صاحب اصلی این منابع است، ایجاد کرده است.