می‌دانیم که رژیم‌های غذایی گیاهی می‌توانند برای افرادی که به دنبال بهبود سلامت خود هستند، گزینه مناسبی باشند. اکنون یک مطالعه جدید که بر اساس الگوهای غذایی واقعی انجام شده، سرنخ‌های تازه‌ای درباره علت این موضوع ارائه کرده است.

به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert؛  پژوهشگران در این مطالعه ۲۰۰ فرد سالم از منطقه تسالونیکی یونان را بررسی کردند. این افراد به دلیل پایبندی به یک سنت مذهبی مرتبط با مسیحیت ارتدوکس، هر سال در مجموع حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ روز از مصرف گوشت، ماهی، لبنیات و تخم‌مرغ خودداری می‌کنند؛ یعنی در این دوره‌ها عملاً رژیمی گیاهی دارند.

این افراد هر هفته روزهای چهارشنبه و جمعه و همچنین در چهار دوره طولانی‌تر در طول سال روزه می‌گیرند.

این دوره‌ها شامل ۴۰ روز پیش از کریسمس، ۴۸ روز پیش از عید پاک (دوران روزه)، ۸ تا ۴۲ روز در دوره روزه حواریون و ۱۵ روز در ماه اوت برای بزرگداشت عروج مریم مقدس است.

چند هفته حذف گوشت و لبنیات می‌تواند تغییرات قابل‌توجهی ایجاد کند

به گفته پژوهشگران، این الگوی غذایی نمونه‌ای واقعی از یک رژیم غذایی است که انگیزه‌ای مذهبی دارد و معمولاً بخشی از فرهنگ خانواده‌ای است که فرد در آن رشد کرده است.

در دوره‌هایی که مصرف محصولات حیوانی محدود می‌شود، علاوه بر کاهش قابل‌توجه دریافت چربی حیوانی، میزان پروتئین نیز به‌عنوان بخشی از کل انرژی دریافتی کاهش پیدا می‌کند.

دلیل اصلی این موضوع، حذف تقریباً تمام منابع پروتئین حیوانی است؛ با این حال، میزان کل انرژی دریافتی لزوماً کاهش نمی‌یابد.

پژوهشگران معتقدند این سنت مذهبی فرصتی کم‌نظیر برای بررسی تأثیر تغییر رژیم غذایی بر فعالیت ژن‌ها فراهم می‌کند.

از آنجا که افراد به‌طور منظم بین رژیم غذایی معمول و دوره‌های محدودیت محصولات حیوانی جابه‌جا می‌شوند، این شرایط تا حد زیادی شبیه یک مطالعه مداخله‌ای درباره رژیم غذایی است.

برای مقایسه نیز ۲۱۱ نفر از همان منطقه که چنین محدودیت‌های غذایی را رعایت نمی‌کردند، در مطالعه شرکت کردند.

تغییرات مهم در شیمی بدن

پژوهشگران چندین تغییر مهم در بدن افرادی مشاهده کردند که به‌طور دوره‌ای مصرف محصولات حیوانی را کنار می‌گذاشتند؛ به‌ویژه تغییراتی در نحوه فعالیت برخی ژن‌ها.

پژوهش‌های قبلی نشان داده بودند که این تغییر از رژیم غذایی معمول به رژیمی عمدتاً گیاهی می‌تواند باعث تغییرات گسترده در سوخت‌وساز بدن شود که بیشتر آنها اثرات مفیدی بر سلامت دارند.

یکی از این تغییرات، تغییر در میزان برخی پروتئین‌های مهم مرتبط با سیستم ایمنی و سوخت‌وساز، از جمله هورمون متابولیکی قدرتمندی به نام FGF21 بود.

مطالعه جدید نشان داد افرادی که در دوره‌های روزه‌داری گوشت و سایر محصولات حیوانی مصرف نمی‌کردند و در عین حال دارای نوع خاصی از یک ژن تنظیم‌کننده سطح پروتئین FGF21 بودند، نشانه‌های فیزیولوژیکی‌ای داشتند که به گفته پژوهشگران ممکن است با فرایندی به نام «قهوه‌ای شدن بافت چربی» ارتباط داشته باشد.

در این فرایند، سلول‌های چربی سفید که وظیفه ذخیره انرژی را دارند، ویژگی‌هایی شبیه سلول‌های چربی قهوه‌ای پیدا می‌کنند؛ سلول‌هایی که انرژی را راحت‌تر مصرف می‌کنند و برای تولید گرما می‌سوزانند.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که این یافته باید با احتیاط تفسیر شود، اما احتمال دارد میزان FGF21 که تحت تأثیر رژیم غذایی قرار می‌گیرد، در انسان بر این فرایند اثر بگذارد.

حذف گوشت روی یک ژن مرتبط با کلسترول نیز اثر گذاشت

پژوهشگران همچنین دریافتند که تنها چند هفته حذف گوشت می‌تواند بر نوع خاصی از یک ژن به نام LBR اثر بگذارد.

این ژن برای ساخت کلسترول در بدن ضروری است.

همین نوع ژنتیکی ظاهراً با اثر دیگری نیز ارتباط داشت که با چاقی مرتبط است.

به گفته پژوهشگران، افزایش فعالیت LBR در افرادی که این نوع ژنتیکی را دارند ممکن است واکنشی جبرانی به کاهش دریافت کلسترول غذایی در دوره محدودیت مصرف محصولات حیوانی باشد.

این یافته نشان می‌دهد ارتباط میان رژیم غذایی، ژنتیک و چاقی بسیار پیچیده‌تر از آن چیزی است که تصور می‌شود.

چرا واکنش افراد به یک رژیم غذایی یکسان متفاوت است؟

پژوهشگران معتقدند افرادی که این نوع ژنتیکی را دارند، ممکن است هنگام پیروی از رژیم غذایی محدودکننده محصولات حیوانی، به واسطه عملکرد LBR تا حدی در برابر چاقی محافظت شوند.

این موضوع می‌تواند به توضیح این مسئله کمک کند که چرا دو نفر با الگوی غذایی مشابه، ممکن است خطر متفاوتی برای ابتلا به چاقی یا بیماری‌های مرتبط با سوخت‌وساز داشته باشند.

به بیان دیگر، تأثیر یک رژیم غذایی فقط به چیزی که می‌خوریم بستگی ندارد؛ ژن‌های ما نیز می‌توانند تعیین کنند بدن چگونه به آن رژیم واکنش نشان دهد.

آیا حذف گوشت و لبنیات برای همه مفید است؟

این مطالعه نشان نمی‌دهد که همه افراد باید گوشت و لبنیات را حذف کنند یا اینکه رژیم کاملاً گیاهی برای همه بهترین گزینه است.

پژوهشگران در واقع به دنبال بررسی ارتباط پیچیده میان رژیم غذایی، ژنتیک و فرایندهای متابولیکی بدن بودند.

با این حال، یافته‌ها نشان می‌دهند که حتی تغییرات نسبتاً کوتاه‌مدت در رژیم غذایی می‌توانند بر فعالیت ژن‌ها و فرایندهای سوخت‌وسازی بدن تأثیر بگذارند.

جمع‌بندی

این مطالعه نشان می‌دهد حتی چند هفته حذف گوشت و لبنیات می‌تواند تغییرات قابل‌توجهی در فرایندهای متابولیکی و فعالیت برخی ژن‌ها ایجاد کند.

البته واکنش بدن به رژیم غذایی به عوامل مختلفی از جمله ژنتیک، سبک زندگی و وضعیت متابولیکی فرد بستگی دارد.

پژوهشگران می‌گویند این یافته‌ها می‌تواند مسیر تحقیقات آینده درباره ارتباط میان رژیم غذایی، ژنتیک، چاقی و سایر بیماری‌های متابولیکی را روشن‌تر کند.

این پژوهش در مجله Nature Communications منتشر شده است.