سیستم ایمنی بدن این زن پیشتر درگیر بیماریهایی بود که کبد، مجاری صفراوی و روده بزرگ او را تحت تأثیر قرار داده بودند. سپس سرنخی در آزمایش خون نشان داد که هدف دیگری نیز در بدن او وجود دارد: معده.
به گزارش انتخابو به نقل از sciencealert ؛ این زن ۴۰ ساله در چین، دچار کمبود شدید آهن شده بود، اما پزشکان هیچ نشانهای از خونریزی پیدا نمیکردند. در عوض، به نظر میرسید بدن او نمیتواند آهن موجود در غذا را بهخوبی جذب کند.
علت، چهارمین بیماری خودایمنی بود.
بیماریهای خودایمنی چگونه ایجاد میشوند؟
بیماریهای خودایمنی زمانی رخ میدهند که سیستم ایمنی ــ که وظیفه طبیعی آن مبارزه با عفونتهاست ــ سلولهای سالم خود بدن را به اشتباه تهدید تشخیص میدهد و به آنها حمله میکند.
این مورد نادر که در مجله Frontiers in Immunology منتشر شده، پزشکان را با یک معمای تشخیصی نیز روبهرو کرد: آیا این زن به یک سندروم نادر مرتبطکننده چند بیماری خودایمنی مبتلا بود؟
سه بیماری خودایمنی قبلی
یکی از بیماریهای تشخیصدادهشده در این زن، کولیت اولسراتیو (زخمشونده) بود؛ بیماریای که باعث التهاب پوشش داخلی روده بزرگ میشود و میتواند درد، اسهال و خونریزی ایجاد کند.
با این حال، کولیت اولسراتیو او هنگام بررسی کمبود آهن در حالت خاموش یا در دوره فروکش بیماری قرار داشت؛ بنابراین احتمال خونریزی از روده کمتر بود.
او همچنین به هپاتیت خودایمنی مبتلا بود؛ بیماریای که در آن سیستم ایمنی به اشتباه به کبد حمله کرده و باعث التهاب آن میشود. برخلاف هپاتیت ویروسی، این بیماری ناشی از عفونت نیست.
سومین بیماری او کلانژیت اسکلروزان اولیه (PSC) بود. این بیماری باعث ایجاد زخم و تنگشدن مجاریای میشود که صفرا را از کبد منتقل میکنند. صفرا مایعی است که به بدن در هضم چربیها کمک میکند.
چرا پزشکان به مشکل جذب آهن مشکوک شدند؟
آزمایش خون نشان داد که سطح هموگلوبین او به ۸۹ گرم در لیتر کاهش یافته است. هموگلوبین پروتئینی در گلبولهای قرمز خون است که اکسیژن را در سراسر بدن حمل میکند.
پزشکان به دنبال منبع خونریزی گشتند. آزمایشهای مکرر هیچ خون مخفیای در مدفوع نشان نداد و معاینه زنان نیز هیچ منبع مشخصی برای از دست دادن خون را نشان نداد.
بنابراین احتمال دیگری مطرح شد: شاید دستگاه گوارش او دیگر نمیتوانست آهن کافی جذب کند.
سرنخ در معده پیدا شد
هنگامی که پزشکان معده او را بررسی کردند، دریافتند که بخشی از پوشش داخلی معده بهشدت نازک و تحلیلرفته است.
بررسی میکروسکوپی نشان داد که سلولهای ایمنی در حال ایجاد التهاب در بافت معده هستند. بسیاری از سلولهایی که معمولاً اسید معده تولید میکنند نیز آسیب دیده یا از بین رفته بودند.
همچنین در خون این زن پادتنهایی علیه سلولهای جداری معده (Parietal Cells)، یعنی سلولهای تولیدکننده اسید معده، مشاهده شد.
مجموع این یافتهها چهارمین بیماری خودایمنی را تأیید کرد: گاستریت خودایمنی (Autoimmune Gastritis)
چرا گاستریت خودایمنی باعث کمبود آهن میشود؟
اسید معده فقط برای هضم غذا اهمیت ندارد. این اسید به آمادهسازی آهن موجود در غذا برای جذب در روده کوچک نیز کمک میکند. هنگامی که گاستریت خودایمنی سلولهای تولیدکننده اسید معده را از بین میبرد، کاهش اسید معده میتواند جذب آهن را دشوار کند؛ حتی اگر فرد مقدار کافی آهن از طریق غذا دریافت کند.
این بیماری در مراحل بعدی ممکن است جذب ویتامین B12 را نیز مختل کند؛ ویتامینی که بدن برای تولید سلولهای سالم خون و سلولهای عصبی به آن نیاز دارد.
با این حال، سطح B12 در این زن همچنان طبیعی بود؛ موضوعی که با شواهد قبلی سازگار است و نشان میدهد کمبود آهن ممکن است یکی از نشانههای اولیه این بیماری باشد.
آیا او به یک سندروم نادر مبتلا بود؟
ترکیب بیماریهای این زن شباهت زیادی به یک بیماری نادر به نام سندروم پلیگاندولار خودایمنی نوع ۳B (APS-3B) داشت.
در این سندروم، یک بیماری خودایمنی تیروئید همزمان با بیماریهای خودایمنی دستگاه گوارش دیده میشود.
این زن کمکاری تیروئید نیز داشت؛ یعنی بدنش هورمون تیروئید کافی تولید نمیکرد.
اما تیروئید او پیشتر به دلیل سرطان تیروئید با جراحی برداشته شده بود. بنابراین کمکاری تیروئید در این شرایط نتیجه قابل انتظارِ برداشتن غدهای است که هورمون تیروئید تولید میکند.
پزشکان آزمایش یا شواهد بافتشناسی لازم را در اختیار نداشتند تا نشان دهند سیستم ایمنی به تیروئید او نیز حمله کرده است. بنابراین، اگرچه وضعیت او شبیه APS-3B بود، نمیتوانستند ابتلای قطعی او به این سندروم را ثابت کنند.
در نهایت، چهار بیماری خودایمنی تأیید شد
بنابراین این زن در مجموع چهار بیماری خودایمنی تأییدشده داشت:
* کولیت اولسراتیو
* هپاتیت خودایمنی
* کلانژیت اسکلروزان اولیه
* گاستریت خودایمنی
پزشکان علت کمخونی ناشی از کمبود آهن او را اختلال در جذب آهن، در ارتباط با گاستریت خودایمنی، تشخیص دادند.
پژوهشگران در گزارش موردی خود نوشتند که وقتی بیماری چند بیماری خودایمنی دارد، بهویژه بیماریهایی که دستگاه گوارش را درگیر میکنند، باید احتمال سندرومهای پلیگاندولار خودایمنی را نیز در نظر گرفت.
آیا چنین مواردی شایع هستند؟
داشتن چند بیماری خودایمنی در یک فرد غیرمعمول است، اما بیسابقه نیست.
با این حال، این گزارش فقط مربوط به یک بیمار است. بنابراین نمیتوان از آن نتیجه گرفت که این ترکیب بیماریها چقدر شایع است، آیا یکی از بیماریها باعث ایجاد بیماری دیگر شده، یا اینکه همه افراد مبتلا به چند بیماری خودایمنی باید تحت بررسی معده قرار بگیرند.
بخشی از اطلاعات پزشکی قبلی این زن نیز در دسترس پژوهشگران نبوده است.
برنامه درمانی پزشکان چه بود؟
پزشکان برای او مکمل آهن تجویز کردند و تصمیم گرفتند سطح ویتامین B12 و فولات او را بهطور منظم بررسی کنند.
همچنین قرار شد طی ۱ تا ۲ سال آینده دوباره معده او را همراه با نمونهبرداری (بیوپسی) بررسی کنند؛ زیرا گاستریت خودایمنی میتواند در بلندمدت خطر ابتلا به برخی تومورهای معده را افزایش دهد.
یک نکته مهم درباره کمبود آهن
این مورد نشان میدهد که کمبود آهنِ بدون علت مشخص همیشه ناشی از رژیم غذایی نامناسب یا از دست دادن خون نیست.
در فردی که از قبل به بیماریهای خودایمنی مبتلاست، کمبود آهن غیرقابل توضیح ممکن است نشانهای باشد از اینکه سیستم ایمنی بخش دیگری از بدن را نیز هدف قرار داده است.
این پژوهش در مجله Frontiers in Immunology منتشر شده است.
