نیویورکتایمز نوشت: دولت ترامپ در تلاش برای قطع مسیرهای حیاتی اقتصادی ایران، در حالی خطر رویارویی با پکن را به جان میخرد که نمیخواهد آتشبس شکننده میان آمریکا و چین را برهم بزند.
به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: چین روز سهشنبه بهشدت به کارزار جدید تحریمهای دولت ترامپ علیه ایران اعتراض کرد و هشدار داد که از منافع خود دفاع خواهد کرد. پکن همچنین آمریکا را متهم کرد که نظم مالی جهانی را مختل میکند.
این واکنش، زمینه را برای افزایش دوباره تنش میان دو ابرقدرت جهان فراهم کرد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه برنامههایی را برای «قطع هر مسیر حیاتی اقتصادی» ایران تشریح کرد و بازیگران مختلفی را هدف گرفت که همچنان برای ایران امکان دسترسی به منابع مالی فراهم میکنند. با این حال، دولت ترامپ ظاهراً در قبال چین ــ که با فاصله زیاد بزرگترین مشتری مهمترین صادرات ایران، یعنی نفت، محسوب میشود ــ با احتیاط رفتار کرده است.
فهرست بیش از ۶۰ کارگزار، شرکت و کشتی مشمول تحریمهای آمریکا، بیش از یک دوجین شرکت کوچک از هنگکنگ و سرزمین اصلی چین را شامل میشد. اما نام شرکتها و مؤسسات بزرگ در نظام مالی چین بهطور قابلتوجهی در این فهرست دیده نمیشد؛ موضوعی که به گفته برخی کارشناسان نشان میدهد واشنگتن تمایلی ندارد آتشبس شکننده با چین را به خطر بیندازد.
با این حال، پکن واکنشی شدید نشان داد. لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین، روز سهشنبه در یک نشست خبری گفت: «چین تمام اقدامات لازم را برای حفاظت قاطعانه از حقوق و منافع مشروع خود اتخاذ خواهد کرد.»
رسانههای دولتی چین حتی موضع تندتری گرفتند. در یک کاریکاتور سرمقالهای در روزنامه چاینا نیوز، مجسمه آزادی به شکل یک مصرفکننده مواد مخدر به تصویر کشیده شده بود که سرنگهایی از یکی از بازوهایش بیرون زده بود. این کاریکاتور استفاده واشنگتن از تحریمها را «اعتیاد» توصیف میکرد.
این واکنش تقابلی، دوراهی دولت ترامپ را برجسته کرد. پکن مدتهاست تحریمهای آمریکا را نادیده میگیرد و به خرید نفت ایران ادامه میدهد. چین همچنین مواد اولیه و فناوریهایی در اختیار تهران قرار داده که از اقتصاد و توان نظامی ایران حمایت میکنند. با این حال، نزدیک به شش ماه پس از آغاز جنگ با ایران، آمریکا تمایل چندانی برای گشودن یک جبهه اقتصادی دیگر علیه چینِ فزایندهتلافیجو نشان نداده است.
زمانبندی این موضوع نیز بسیار حساس است. انتظار میرود شی جینپینگ، رهبر ارشد چین، ماه آینده به آمریکا سفر کند تا با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دیدار و مذاکرات با هدف تثبیت روابط دو کشور را ادامه دهد.
پالایشگاه هنگلی؛ یکی از خریداران کلیدی نفت ایران
پالایشگاه پتروشیمی هنگلی، که یکی از خریداران مهم نفت خام ایران است، در ماه آوریل هدف تحریمهای آمریکا قرار گرفت.
روز دوشنبه، هنگامی که از بسنت پرسیده شد چرا دولت آمریکا بانکهای چینی را هدف قرار نداده است، او تنها گفت که «دیپلماسی آرام» بهترین شکل تعامل است. او در مقطعی نیز وعده داد که یک مؤسسه مالی بزرگ بینالمللی را تحریم خواهد کرد، اما جزئیاتی ارائه نداد.
به گفته برخی تحلیلگران، خودداری بسنت از اشاره مستقیم به چین، نوعی اذعان ضمنی بود که در شرایط کنونی، حفظ آتشبس با چین ممکن است بر مزایای اقدام تهاجمیتر علیه ایران اولویت داشته باشد.
دانیل تانبام، مقام وزارت خزانهداری در دولت جورج دبلیو. بوش که اکنون شریک شرکت مشاورهای الیور وایمن است، گفت: «واشنگتن بهشدت از هدف قرار دادن چین خودداری کرده است. فکر نمیکنم امروز این وضعیت تغییر کند، بهخصوص در شرایطی که چین اهرم فشار بیشتری نسبت به آمریکا دارد.»
ایالات متحده برای چندین دهه از موقعیت محوری خود در نظام مالی جهانی استفاده کرده تا رقبایی مانند ایران و کره شمالی را منزوی کند. واشنگتن شرکتها و بانکها را تهدید میکند که در صورت معامله با نهادهای تحریمشده، ممکن است از انجام تراکنشهای دلاری محروم شوند.
موجهای متوالی تحریمها تا حد زیادی ایران را از نظام مالی جهانی جدا کردهاند، اما نتوانستهاند اقتصاد این کشور را از کار بیندازند.
با این حال، چین در سالهای اخیر نشان داده است که حاضر است از گلوگاههای اقتصادی خود نیز استفاده کند. در جریان جنگ تجاری سخت سال گذشته، پکن دسترسی به مواد معدنی حیاتی را محدود کرد و از کنترل خود بر زنجیرههای تأمین بهعنوان اهرمی علیه شرکتهای آمریکایی استفاده کرد.
چین سال گذشته موافقت کرد در چارچوب بهبود روابط با آمریکا، اجرای محدودیتهای صادراتی بر مواد معدنی کمیاب را بهطور موقت به تعویق بیندازد. این مهلت یکساله، تنها چند هفته پس از برنامه دیدار شی و ترامپ به پایان خواهد رسید.
این اهرم فشار، هزینه احتمالی رویارویی با پکن بر سر ایران را افزایش داده است؛ آن هم در شرایطی که چین برای توانایی تهران در مقاومت در برابر فشار آمریکا به کشوری حیاتی تبدیل شده است.
از زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه حمله خود به ایران را آغاز کردند، واشنگتن بیش از ۴۰۰ شرکت، فرد و کشتی مرتبط با ایران را در کشورهایی از جمله ترکیه، امارات متحده عربی و چین تحریم کرده است.
طبق تحلیلی که نیویورک تایمز انجام داده، آمریکا از آغاز دور دوم ریاستجمهوری ترامپ، بیش از ۱۰۰۰ فرد و نهاد را به فهرست تحریمهای خود افزوده است؛ اقدامی که عملاً آنها را از دسترسی به دلار محروم میکند. در میان اهداف تحریمها، شرکتهای کشتیرانی و پالایشگاههای نفتی چینی نیز قرار داشتهاند.
با این حال، نفت ایران همچنان به چین سرازیر شده است.
میو شو، تحلیلگر ارشد نفت در شرکت دادههای صنعتی Kpler، گفت مقادیر زیادی از نفت ایران اکنون در کشتیها و مخازن ذخیرهسازی اطراف تنگه مالاکا و دریای چین جنوبی و همچنین در نزدیکی بنادر چین قرار دارد.
دادههای Kpler نشان میدهد چین در سال ۲۰۲۶ تاکنون روزانه حدود ۱.۲ میلیون بشکه نفت از ایران دریافت کرده است؛ رقمی که تنها اندکی کمتر از مدت مشابه سال گذشته است.
شو گفت اندازهگیری حجم واقعی محمولهها دشوار شده است، زیرا کشتیها در دور زدن روشهای شناسایی و ردیابی روزبهروز مهارت بیشتری پیدا کردهاند.
سه شرکت بزرگ نفتی دولتی چین، به دلیل روابط گستردهشان با بانکهای غربی، از خرید نفت خام ایران خودداری کردهاند. اما پالایشگاههای خصوصی چین که به «تیپاتها» معروف هستند، نفت ایران را با تخفیفهای سنگین خریداری کرده و آن را برای بازار داخلی به بنزین و گازوئیل تبدیل کردهاند.
این شرکتها میتوانند برای واشنگتن بسیار دشوارتر از شرکتهای بزرگ هدف تحریم قرار گیرند. بسیاری از آنها معاملات بینالمللی محدودی دارند که وزارت خزانهداری آمریکا بتواند با محدود کردن دسترسیشان به دلار از طریق بانکهای جهانی، آنها را تحت فشار قرار دهد.
در عوض، تصور میشود بخش بزرگی از تجارت آنها با استفاده از یوآن چین یا رمزارزها انجام میشود.
این تجارت همچنین به روشهای پیچیدهای برای پنهان کردن کشتیها و محمولهها از تحریمهای غرب مجهز شده است. نفت ایران اغلب به آبهای نزدیک مالزی منتقل میشود؛ جایی که محمولهها از یک کشتی به کشتی دیگر انتقال مییابند و سپس به سمت بنادر چین حرکت میکنند.
در ماه آوریل، آمریکا چند پالایشگاه تیپات چینی، از جمله پالایشگاه پتروشیمی هنگلی را هدف قرار داد. این پالایشگاه که یکی از بزرگترین مشتریان ایران است، میلیاردها دلار نفت خام ایران را خریداری کرده بود.
با این حال، حتی اگر وزارت خزانهداری آمریکا اقدامات علنی علیه بانکهای بزرگ چین انجام ندهد، بانکهای بینالمللی ممکن است خودشان شروع به محدود کردن همکاری با این بانکها کنند، هان لین، مدیر بخش چین در گروه آسیا، یک شرکت مشاوره آمریکایی، گفت.
بانکهای بزرگ نگران هستند که خشم نهادهای نظارتی آمریکا را برانگیزند.
او گفت: «بانکهای بزرگ بینالمللی در تعامل با هر مؤسسه مالی چینی، در هرگونه تراکنش، بسیار محتاطتر خواهند شد.»
سابقه فشار آمریکا بر چین بر سر نفت ایران
واشنگتن پیشتر نیز بر سر نفت ایران با چین رویارویی کرده است.
در حدود سال ۲۰۱۲، در دوران ریاستجمهوری باراک اوباما، دیپلماتهای آمریکایی از چین و کشورهای دیگر خواستند خرید نفت خام ایران را کاهش دهند؛ خریدهایی که در آن زمان آشکارتر انجام میشدند.
در همان دوره، آمریکا بانک کونلون، یک مؤسسه مالی چینی متعلق به شرکت ملی نفت چین، را نیز به دلیل ارتباط با ایران و انجام معاملات با بانکهای ایرانی که پیشتر تحریم شده بودند، تحریم کرد.
اما دولت ترامپ تاکنون از اعمال تحریمهایی علیه مؤسسات مالی بزرگ چین که بتواند روابط اقتصادی پکن و تهران را بهطور بنیادین مختل کند، خودداری کرده است.
ریچارد نفیو، مقام دولت اوباما که در مذاکرات توافق هستهای ایران مشارکت داشت، گفت: «ما در سالهای اخیر تمایلی از خود نشان ندادهایم که در ازای دور کردن بانکهای چینی از ایران، حاضر باشیم موقعیت اقتصادی خودمان را به خطر بیندازیم.»
دلایل قدرتمندی برای این احتیاط وجود دارد.
نفیو به تحریمهای سال ۲۰۱۸ آمریکا علیه اولگ دریپاسکا و شرکت روسی روسال اشاره کرد؛ شرکتی که در آن زمان دومین تولیدکننده بزرگ آلومینیوم جهان بود. بازار آلومینیوم در واکنش به احتمال قطع شدن یکی از منابع اصلی عرضه جهانی، بهشدت دچار آشفتگی شد.
او گفت هدف قرار دادن بانکها یا شرکتهای چینی که از اهمیت سیستمی برخوردارند، میتواند شوکی با مقیاسی کاملاً متفاوت ایجاد کند.
نفیو گفت: «ممکن است شاهد دیوانهوار شدن بازارها باشید. ممکن است شرکتها از کنترل خارج شوند. شرکتهای بیمه ممکن است دچار آشفتگی شوند و بانکها هم همینطور.»
