مغز زنان در دوران گذار به یائسگی تغییرات غیرمنتظرهای را تجربه میکند. با افزایش سن، بهطور طبیعی حجم ماده خاکستری مغز بهتدریج کاهش مییابد. اما به نظر میرسد با شروع دوران یائسگی، این روند طبیعی برای مدتی تغییر میکند.
بهگزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ در نخستین مطالعهای که تغییرات کلی مغز را در طول گذار به یائسگی بررسی کرده است، پژوهشگران دریافتند که با آغاز این دوره، روند کاهش تدریجی حجم قشر مغز که معمولاً با افزایش سن اتفاق میافتد، بهطور غیرمنتظرهای کند میشود.
هنوز مشخص نیست چرا چنین اتفاقی رخ میدهد.
پژوهشگران مرکز پزشکی دانشگاه آمستردام در هلند، مغز بیش از ۱۰۰۰ نفر را در مراحل مختلف زندگی، از جمله دوران بلوغ، پیش و پس از بارداری و همچنین پیش و پس از یائسگی، در چندین نوبت اسکن کردند.
نتایج نشان داد که هر یک از این مراحل مهم زندگی با تغییرات خاصی در مغز همراه است.
برای مثال، در دوران بلوغ و بارداری، کاهش حجم ماده خاکستری قشر مغز سرعت بیشتری پیدا میکند و اسکنها کاهش گسترده حجم مغز را در این دورهها نشان میدهند.
این موضوع لزوماً نشانه آسیب مغزی نیست. پژوهشگران معتقدند چنین تغییراتی میتواند بخشی از سازماندهی مجدد مغز برای سازگاری با مرحله جدید زندگی باشد.
اما یائسگی الگوی متفاوتی داشت.
مغز در دوران گذار به یائسگی چه تغییری میکند؟
برخلاف دوران بلوغ و بارداری، با آغاز گذار به یائسگی، کاهش طبیعی حجم کلی قشر مغز و ماده خاکستری موقتاً متوقف یا کند میشود.
به گفته پژوهشگران، به بیان ساده، یائسگی ممکن است بیشتر با چیزی که در مغز تغییر نمیکند شناخته شود تا تغییراتی که در آن اتفاق میافتد.
یکی از توضیحهای احتمالی به تغییرات هورمونی مربوط میشود.
در دوران بلوغ و بارداری، سطح هورمونهایی مانند استروژن و پروژسترون به میزان قابلتوجهی افزایش مییابد و این هورمونها میتوانند به گیرندههای موجود در مغز متصل شوند. همزمان، کاهش ماده خاکستری قشر مغز نیز سرعت میگیرد.
با آغاز یائسگی، سطح هورمونهای جنسی کاهش پیدا میکند و همزمان، روند کاهش ماده خاکستری نیز کند میشود.
ممکن است این دو اتفاق با یکدیگر ارتباط داشته باشند، اما پژوهشگران تأکید میکنند که فعلاً نمیتوان چنین ارتباطی را قطعی دانست.
هنوز نمیدانیم هورمونها دقیقاً چه نقشی دارند
اسکن مغز تنها میتواند ارتباط میان تغییرات حجم مغز و مراحل مختلف زندگی را نشان دهد؛ این اسکنها بهتنهایی ثابت نمیکنند که تغییرات هورمونی باعث تغییر ساختار مغز شدهاند یا برعکس.
همچنین در این مطالعه، مرحله یائسگی بر اساس گزارش خود شرکتکنندگان مشخص شد و سطح هورمونهای آنها اندازهگیری نشد.
با این حال، یکی از نقاط قوت پژوهش این بود که اسکن مغز افراد طی چند سال تکرار شد. برخی از شرکتکنندگان در ابتدای مطالعه هنوز وارد یائسگی نشده بودند، اما تا پایان مطالعه در دوره گذار به یائسگی قرار گرفتند.
مغز این گروه در طول این دوره، کاهش ماده خاکستری مشابه زنان دیگری که در تمام مدت مطالعه پیش از یائسگی یا پس از یائسگی بودند، نشان نداد.
این الگو حتی با در نظر گرفتن عواملی مانند سن، استفاده از درمان جایگزینی هورمونی و تعداد فرزندان نیز همچنان مشاهده شد.
تغییرات بیشتر در بخشهایی از مغز دیده شد که تحت تأثیر استروژن قرار دارند؛ هرچند گیرندههای استروژن در بسیاری از قسمتهای مغز پراکندهاند.
آیا یائسگی از مغز در برابر پیری محافظت میکند؟
هنوز نمیتوان چنین نتیجهای گرفت.
پژوهشگران میگویند یافتههای این مطالعه میتواند نشاندهنده نوعی کاهش موقت روند افت مرتبط با افزایش سن در مغز در دوران گذار به یائسگی باشد، اما تأکید میکنند که این برداشت فعلاً مقدماتی است و به تحقیقات بیشتری نیاز دارد.
پژوهشهای مربوط به تأثیر یائسگی بر مغز هنوز محدود هستند. حتی در یک مطالعه طولی در سال ۲۰۱۸ که تغییرات مغز را در دوران گذار به یائسگی بررسی کرده بود، مشخص شد کاهش ماده خاکستری در هیپوکامپ، بخشی از مغز که در حافظه و یادگیری نقش دارد، در این دوره سرعت میگیرد.
مطالعه جدید تصویر متفاوتی ارائه میدهد و نشان میدهد که ممکن است در دوران گذار به یائسگی، مغز از انعطافپذیری قابلتوجهی برخوردار باشد.
با این حال، اینکه این تغییرات دقیقاً چه معنایی برای سلامت مغز زنان در سالهای بعدی زندگی دارند، هنوز مشخص نیست.
