دانشمندان هنوز علت اصلی بیماری آلزایمر را بهطور کامل پیدا نکردهاند، اما عواملی مانند افزایش سن، ژنتیک، تغذیه، کیفیت خواب و آلودگی هوا میتوانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ حالا پژوهشگران احتمال دیگری را مطرح کردهاند: قرار گرفتن در معرض میزان بالای پرتوهای پرانرژی ممکن است به مغز آسیب بزند و فرایندهایی را فعال کند که با آلزایمر ارتباط دارند.
این نوع پرتوها انرژی زیادی دارند و میتوانند به DNA و سلولهای بدن آسیب برسانند. افرادی که در محیطهای هستهای کار میکنند یا فضانوردان ممکن است در معرض میزان بیشتری از این پرتوها قرار بگیرند. برخی روشهای تصویربرداری پزشکی نیز مقدار محدودی از این پرتوها را وارد بدن میکنند.
پژوهشگران مؤسسه تحقیقات پزشکی فاینشتاین در آمریکا برای بررسی این ارتباط، بیش از ۱۰۰ مطالعه قبلی را بررسی کردند.
در یکی از بررسیهای انجامشده روی ۱۸ مطالعه، مشخص شد افرادی که در طول زمان در معرض میزان بیشتری از پرتو قرار گرفته بودند، ۱۱ درصد بیشتر در معرض خطر زوال عقل قرار داشتند. برخی از این افراد در نیروگاههای هستهای و مراکز فرآوری اورانیوم کار میکردند.
مطالعات روی حیوانات نیز نتایج مشابهی داشتهاند. در موشهایی که علائم شبیه آلزایمر داشتند، قرار گرفتن در معرض پرتو باعث تشدید مشکلات مغزی شد. در میمونها نیز پرتوگیری با آسیب به برخی پروتئینهای مهم مغز ارتباط داشت.
پرتوها چگونه ممکن است به مغز آسیب بزنند؟
پژوهشگران یک سازوکار احتمالی را مطرح کردهاند. به گفته آنها، پرتوهای پرانرژی ممکن است به DNA سلولها آسیب بزنند و در واکنش به این آسیب، سلولهای دفاعی مغز را فعال کنند. این سلولها میتوانند مادهای به نام eCIRP آزاد کنند.
این ماده ممکن است باعث تغییر در پروتئین تاو شود؛ پروتئینی که در بیماری آلزایمر تغییر شکل میدهد و میتواند در سلولهای مغزی تجمع پیدا کند و به آنها آسیب بزند.
پژوهشگران همچنین احتمال میدهند eCIRP باعث افزایش التهاب در مغز و اختلال در عملکرد سلولهای عصبی شود. مجموعه این تغییرات ممکن است به مرور زمان باعث کاهش عملکرد مغز و تواناییهای شناختی شود.
با این حال، هنوز مشخص نیست این فرایند دقیقاً در مغز انسان نیز اتفاق میافتد یا نه. بنابراین نمیتوان گفت پرتوگیری باعث آلزایمر میشود.
نکته مهم این است که بیشتر مطالعات بررسیشده، میزان پرتوگیری بسیار بالاتری از چیزی را بررسی کردهاند که بیشتر مردم در زندگی روزمره با آن مواجه میشوند.
بنابراین، این یافتهها به این معنا نیست که انجام یک عکس ساده با اشعه ایکس یا تصویربرداری پزشکی معمول باعث ابتلا به آلزایمر میشود.
پژوهشگران میگویند برای روشن شدن این ارتباط، به مطالعات بیشتری روی انسانها و در میزانهای پایینتر و واقعیتر پرتوگیری نیاز است.
این پژوهش در مجله Frontiers in Immunology منتشر شده است.
