نائومی وایتهد، مسنترین فرد شناختهشده آمریکا و دومین فرد مسن جهان، بهتازگی ۱۱۶ ساله شد. او تنها سیوسومین فرد در تاریخ ثبتشده است که به این سن رسیده و آخرین آمریکایی زندهای است که در سال ۱۹۱۰ به دنیا آمده است.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ وقتی وایتهد متولد شد، دانشمندان هنوز نمیدانستند DNA ساختاری مارپیچ دوگانه دارد یا اطلاعات ژنتیکی را منتقل میکند. حتی تعداد کروموزومهای انسان نیز هنوز مشخص نشده بود.
امروز اما میدانیم که ژنها میتوانند نقش مهمی در سلامت و طول عمر داشته باشند. پژوهشهای جدید نشان میدهند که عوامل ژنتیکی ممکن است تا حدود ۵۰ درصد از تفاوتهای طول عمر افراد را توضیح دهند.
ژنها چقدر در طول عمر نقش دارند؟
یک مطالعه جدید که دادههای بیش از یک قرن را از سه گروه دوقلو در کشورهای اسکاندیناوی بررسی کرده، نشان میدهد نقش ژنتیک در طول عمر احتمالاً بیشتر از چیزی است که پیشتر تصور میشد.
برآوردهای قبلی میگفتند ژنها حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از تفاوت افراد در بقا تا اواسط دهه ۸۰ زندگی را توضیح میدهند. اما پژوهش جدید که در مجله Science منتشر شده، نشان میدهد اگر مرگهای ناشی از حوادث، عفونتها و خشونت را از محاسبات کنار بگذاریم، تأثیر ژنتیک بر طول عمر انسان تقریباً دو برابر میشود.
البته برخی پژوهشگران با این نتیجه مخالف بودهاند و معتقدند حتی مرگ ناشی از عفونتها نیز میتواند تا حدی تحت تأثیر ژنتیک باشد.
با این حال، شواهد نشان میدهد هرچه فرد به دهههای ۹۰، ۱۰۰ و بالاتر از ۱۱۰ سالگی میرسد، نقش ژنتیک در طول عمر بیشتر میشود.
برای مثال، پژوهشی در سال گذشته نشان داد افرادی که بیش از ۱۱۰ سال عمر میکنند، در مقایسه با افرادی که از ۱۰۰ سالگی عبور میکنند، ویژگیهای ژنتیکی محافظتکننده بیشتری در برابر بیماری آلزایمر دارند.
ژن خوب بهتنهایی کافی نیست
با وجود اهمیت ژنتیک، DNA نمیتواند آینده عمر یک فرد را بهطور دقیق پیشبینی کند. بیشتر این یافتهها حاصل مطالعات جمعیتی هستند و نمیتوان گفت ژنهای یک فرد مشخص دقیقاً چند سال به عمر او اضافه خواهند کرد.
به همین دلیل، دانشمندان به دنبال یافتن نشانگرهای طول عمر در افراد صدساله و افرادی هستند که بیش از ۱۱۰ سال عمر کردهاند.
در سال ۲۰۲۵، پژوهشی روی یکی از سالمندترین افراد جهان، ماریا برانیاس، سرنخهای جالبی ارائه کرد. او پیش از مرگش در سال ۲۰۲۴، نمونههایی از خون، بزاق، ادرار و مدفوع خود را برای تحقیقات علمی در اختیار پژوهشگران گذاشته بود.
برانیاس در سنین بالا از سلامت قلب و عروق بسیار خوبی برخوردار بود و میزان التهاب در بدنش پایین بود. همچنین برخی گونههای ژنتیکی نادر در بدن او شناسایی شد که با طول عمر، عملکرد سیستم ایمنی و سلامت قلب و مغز ارتباط داشتند.
حتی سیستم ایمنی و میکروبیوم روده او نیز بیشتر شبیه افراد بسیار جوانتر بود.
آیا خانواده افراد صدساله هم شانس بیشتری برای عمر طولانی دارند؟
به نظر میرسد سابقه خانوادگی نیز میتواند نقش داشته باشد.
پدر نائومی وایتهد تا دهه ۹۰ زندگی کرد و این احتمال وجود دارد که برخی گونههای ژنتیکی مفید را به دخترش منتقل کرده باشد. با این حال، ترکیب ژنتیکی هر فرد متفاوت است و به همین دلیل، داشتن ژنهای مرتبط با طول عمر به معنی تضمین عمر طولانی نیست.
در مطالعهای دیگر مشخص شد فرزندان افراد صدساله در هر سن مشخص، ۳۲ درصد کمتر در معرض فشار خون بالا، ۳۳ درصد کمتر در معرض بیماریهای قلبیعروقی و ۴۲ درصد کمتر در معرض خطر مرگ قرار داشتند.
وایتهد در ۱۱۰سالگی ۱۲ نوه، ۲۸ نتیجه، ۴۹ نبیره و سه نسل بعد از آن داشت. با این حال، هرچه نسلها جلوتر میروند، سهم DNA به ارث رسیده از فرد اولیه کمتر میشود.
سبک زندگی هم اهمیت دارد
ژنها سرنوشت قطعی ما را تعیین نمیکنند. آنها ممکن است شانس زندگی طولانیتر را افزایش دهند، اما نمیتوانند آن را تضمین کنند.
عوامل محیطی و سبک زندگی نیز میتوانند نقش مهمی داشته باشند.
برای مثال، ماریا برانیاس زندگی اجتماعی و فعالی داشت و از رژیم غذایی مدیترانهای پیروی میکرد. او الکل مصرف نمیکرد و سیگار هم نمیکشید. نائومی وایتهد نیز چنین عاداتی ندارد.
پژوهشها همچنین نشان دادهاند افرادی که تا ۱۰۰ سالگی یا بیشتر زندگی میکنند، معمولاً در خون خود سطوح پایینتری از برخی اسیدهای چرب، الکلهای چرب و دیگر مواد متابولیکی دارند. با این حال، هنوز مشخص نیست این ویژگیها تا چه اندازه نتیجه سبک زندگی سالم، ژنتیک یا ترکیبی از هر دو هستند.
راز طول عمر هنوز کاملاً کشف نشده است
در طول تنها یک قرن، دانش بشر درباره ژنتیک از تقریباً هیچ اطلاعاتی درباره DNA به توانایی کپی، توالییابی، برش و حتی ویرایش DNA رسیده است.
افرادی مانند نائومی وایتهد که بیش از ۱۱۰ سال زندگی کردهاند، میتوانند سرنخهای ارزشمندی درباره سازوکار سالم پیر شدن در اختیار دانشمندان قرار دهند.
ژنها ممکن است بخشی از راز طول عمر باشند، اما شواهد فعلی نشان میدهد طول عمر حاصل تعامل پیچیده ژنتیک، سبک زندگی و عوامل محیطی است.
