«خون؟ کاش مسئله فقط همین بود.» این جمله شاید کوتاه‌ترین روایت از واقعیتی باشد که بسیاری از زنان و دختران تجربه می‌کنند؛ واقعیتی که در آن، قاعدگی تنها به تغییرات جسمی محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از نگرانی‌ها، محدودیت‌ها و محرومیت‌ها را با خود به همراه می‌آورد.
برای کسی که فقر قاعدگی را تجربه می‌کند، مسئله فقط نداشتن یک محصول بهداشتی نیست. گاهی نبود آب و سرویس بهداشتی مناسب، نداشتن اطلاعات کافی، نگرانی از نشت خون، ترس از تمسخر و ناتوانی در بیان نیازها، مدیریت این دوره طبیعی را به تجربه‌ای دشوار تبدیل می‌کند.
فقر قاعدگی زمانی جدی‌تر می‌شود که فرد نتواند با حفظ کرامت انسانی از بدن خود مراقبت کند، به محصولات و اطلاعات معتبر دسترسی داشته باشد یا بدون شرم و محدودیت در محیط مدرسه، محل کار و جامعه حضور پیدا کند.
فقر قاعدگی مفهومی فراتر از محرومیت اقتصادی است. این مفهوم، دسترسی به محصولات بهداشتی، آموزش و اطلاعات معتبر، امکانات مناسب برای مدیریت قاعدگی و برخورداری از محیطی امن و عاری از انگ و تبعیض را در بر می‌گیرد.
در این چارچوب، مسئله تنها تأمین محصول نیست؛ افراد باید بتوانند بدون انگ اجتماعی و محدودیت، درباره نیازهای خود صحبت کنند، اطلاعات صحیح دریافت کنند و به امکانات لازم برای مدیریت ایمن قاعدگی دسترسی داشته باشند.
یکی از نکات مهم در تعریف فقر قاعدگی، توجه به کرامت انسانی است. آیا زنان و دختران می‌توانند دوران قاعدگی را بدون ترس از قضاوت و تحقیر پشت سر بگذارند؟ آیا امکان مطرح کردن پرسش‌ها و نیازهایشان را دارند؟ آیا دسترسی به محصولات و امکانات بهداشتی برای همه آنها فراهم است؟
پاسخ به این پرسش‌ها نشان می‌دهد که فقر قاعدگی فقط یک مسئله فردی نیست؛ بلکه با شرایط اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی و همچنین زیرساخت‌های بهداشتی ارتباط دارد.
فقر قاعدگی می‌تواند بر حضور دختران در مدرسه، مشارکت اجتماعی و سلامت روان آنها اثر بگذارد. در این نشست، با توجه به آمار یونسکو حدود ۱۰ درصد از دختران دانش‌آموز در جهان هنگام قاعدگی غیبت از مدرسه را تجربه می‌کنند. همچنین، سهم ۴۰ درصد از این آمار برای هند بوده است و بیشترین عدد است.
همچنین، به مطالعه‌ای اشاره شد که در آن ۴۴ درصد از نوجوانان فاقد دسترسی کافی به محصولات بهداشتی، احساس شرم را تجربه کرده بودند.
این آمارها ضرورت توجه به پیامدهای روانی و اجتماعی فقر قاعدگی را برجسته می‌کنند؛ پیامدهایی که ممکن است در ظاهر دیده نشوند، اما بر احساس امنیت، عزت‌نفس و کیفیت زندگی افراد تأثیر بگذارند.
صدیقه حنطوش‌زاده «« ریاست پژوهشکده سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی تهران»» با تأکید بر اهمیت آگاهی و آموزش گفت که نداشتن اطلاعات کافی درباره قاعدگی می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات جسمی و روانی شود. به همین دلیل، آموزش باید متناسب با سن و نیاز دختران، از سال‌های پیش از شروع قاعدگی آغاز شود.
او با اشاره به پایین‌تر بودن سن شروع بلوغ در برخی دختران نسبت به گذشته، بر ضرورت آمادگی خانواده‌ها و نظام آموزشی تأکید کرد. وقتی دختران در سنین پایین‌تری وارد دوره بلوغ می‌شوند، آگاهی‌رسانی به‌موقع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
حنطوش‌زاده با اشاره به شرایط زنان و دختران در مناطق کم‌برخوردار توضیح داد که برخی از آنها ممکن است به محصولات بهداشتی مناسب دسترسی نداشته باشند یا ناچار به استفاده از محصولاتی شوند که کیفیت یا شرایط نگهداری آنها نامشخص است.
نبود دسترسی مناسب، در کنار فقدان آموزش و امکانات بهداشتی، می‌تواند احتمال بروز حساسیت‌های پوستی و مشکلات بهداشتی را افزایش دهد. به همین دلیل، حمایت از این گروه‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که دسترسی ایمن و مستمر به محصولات مناسب را فراهم کند.
یکی دیگر از موضوعات مورد تأکید حنطوش‌زاده، ضرورت توجه به سلامت عمومی زنان بود. کمبود آهن، خستگی، اختلال خواب و تغییرات خلقی از جمله مسائلی هستند که می‌توانند کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهند و نیازمند بررسی و مراقبت مناسب‌اند.
او همچنین بر اهمیت شناخت سندرم پیش از قاعدگی یا PMS تأکید کرد؛ وضعیتی که ممکن است در برخی افراد با تغییرات خلقی و علائم جسمی همراه باشد و بر روابط خانوادگی، فعالیت‌های روزمره و کیفیت زندگی تأثیر بگذارد.
از نگاه حنطوش‌زاده، نباید توجه به فقر قاعدگی فقط به دختران نوجوان محدود شود. زنان در دوره‌های مختلف زندگی، از نخستین سال‌های قاعدگی تا سال‌های نزدیک به یائسگی، ممکن است به اطلاعات، مراقبت و خدمات مناسب نیاز داشته باشند.
فقر قاعدگی می‌تواند در شکل‌های مختلفی بروز کند؛ از ناتوانی در تهیه محصولات بهداشتی گرفته تا دسترسی نداشتن به خدمات درمانی و ناآگاهی از تغییرات بدن. شناخت این ابعاد، نخستین قدم برای طراحی حمایت‌های مؤثرتر است.
دکتر حمیده عادلیان«« مدیر گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی»» با نگاهی اجتماعی به موضوع فقر قاعدگی، تأکید کرد که برای شناخت این مسئله نباید فقط بر فرد تمرکز کرد؛ بلکه باید رابطه میان فرد، جامعه و ساختارهایی را دید که تجربه قاعدگی در بستر آنها شکل می‌گیرد.
به گفته عادلیان، یکی از مفاهیم اساسی در بررسی فقر قاعدگی، کرامت انسانی است. پرسش این است که آیا افراد می‌توانند بدون انگ، شرم و محدودیت، دوران قاعدگی را مدیریت کنند و نیازهای خود را آزادانه مطرح کنند؟
کرامت انسانی فقط به برخورد محترمانه محدود نمی‌شود؛ بلکه مستلزم فراهم کردن شرایطی است که افراد بتوانند بدون ترس از قضاوت، درباره نیازهای بهداشتی خود صحبت کنند و به خدمات و امکانات موردنیاز دسترسی داشته باشند.
او همچنین بر ضرورت توجه به عدالت جنسیتی تأکید کرد. زنان و دختران در شرایط اجتماعی و اقتصادی یکسانی زندگی نمی‌کنند و گروه‌هایی مانند افراد دارای معلولیت و کسانی که با فقر یا تبعیض‌های چندگانه روبه‌رو هستند، ممکن است محدودیت‌های بیشتری را تجربه کنند.
از این منظر، برنامه‌های مقابله با فقر قاعدگی باید تفاوت نیازها و شرایط گروه‌های مختلف را در نظر بگیرند و امکان دسترسی عادلانه‌تر به خدمات و حمایت‌ها را فراهم کنند.
دکتر مصی مقدسی ««مدیر بازاریابی شرکت زرین رویا»» با اشاره به اهمیت دسترسی به محصولات بهداشتی، از جمله نوار بهداشتی، تأکید کرد که تأمین این محصولات اقدامی ضروری است؛ اما برای مقابله با فقر قاعدگی، باید به نیازهای گسترده‌تر افراد نیز توجه کرد.
در بخش مربوط به اقدامات مای‌لیدی، به توزیع ۵ میلیون پد بهداشتی رایگان در ۳ سال گذشته اشاره شد. همچنین، محصولات بهداشتی رایگان در ۸۹۰ نقطه توزیع شده‌اند؛ اقدامی که با هدف افزایش دسترسی به محصولات بهداشتی و حمایت از افراد نیازمند انجام شده است.
این اقدامات در کنار آموزش، می‌توانند بخشی از موانع دسترسی به محصولات بهداشتی را کاهش دهند. با این حال، برای ارزیابی اثرگذاری آنها، باید به میزان دسترسی مستمر، تناسب حمایت‌ها با نیاز واقعی افراد و شرایط بهداشتی محیط نیز توجه کرد.
در ادامه نشست، ۲۵ هزار نوجوان نیز آموزش بهداشت قاعدگی دریافت کرده‌اند. آموزش نوجوانان می‌تواند به شناخت بهتر تغییرات بدن، اصلاح باورهای نادرست و افزایش آمادگی برای مدیریت بهداشتی قاعدگی کمک کند.
اهمیت آموزش زمانی بیشتر می‌شود که دختران بتوانند پرسش‌های خود را بدون شرم مطرح کنند و پاسخ‌هایی معتبر و متناسب با سنشان دریافت کنند.
مقدسی تأکید کرد که دسترسی به محصولات بهداشتی باید در کنار دسترسی به امکانات مناسب قرار گیرد. آب، سرویس بهداشتی خصوصی، شرایط مناسب برای تعویض محصولات و امکان رعایت بهداشت، از نیازهای اساسی مدیریت قاعدگی هستند.
در غیر این صورت، حتی دسترسی به محصولات رایگان نیز ممکن است نتواند تمام مشکلات افراد را برطرف کند.
یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده از سوی مقدسی، اهمیت ایجاد فضای امن برای گفت‌وگو بود. او با اشاره به تجربه پاسخ‌گویی پزشکان به پرسش‌های مخاطبان در شبکه‌های اجتماعی، بر ضرورت فراهم کردن بستری برای بیان آزادانه نگرانی‌ها و دریافت اطلاعات معتبر تأکید کرد.
تا زمانی که افراد نتوانند درباره تجربه‌های خود صحبت کنند، بسیاری از مشکلات پنهان می‌مانند. گفت‌وگو می‌تواند به شناسایی نیازهای واقعی، اصلاح اطلاعات نادرست و کاهش انگ اجتماعی کمک کند.
یکی دیگر از محورهای فعالیت، ایجاد فضای امن برای طرح پرسش‌ها و دریافت پاسخ‌های تخصصی است. فراهم کردن امکان گفت‌وگو با پزشکان و متخصصان، به‌ویژه در بستر شبکه‌های اجتماعی، می‌تواند به افزایش دسترسی به اطلاعات معتبر و کاهش شرم و نگرانی کمک کند.
در این رویکرد، هدف تنها توزیع محصول یا انتقال اطلاعات نیست؛ بلکه تلاش می‌شود موضوع قاعدگی از فضای سکوت و پنهان‌کاری خارج شود و افراد بتوانند تجربه‌ها و نیازهای خود را بدون ترس از قضاوت مطرح کنند.
در پایان، شاید نقطه شروع تغییر، همین باشد که درباره قاعدگی آزادانه‌تر حرف بزنیم، نیازهای واقعی زنان و دختران را بشنویم و برای رفع موانعی اقدام کنیم که مدیریت یک فرایند طبیعی را به تجربه‌ای دشوار تبدیل کرده‌اند.
زیرا گاهی مسئله فقط خون‌ریزی نیست؛ مسئله تمام چیزهایی است که در سکوت، شرم و محرومیت پنهان مانده‌اند.
