پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : وبسایت «شورای روابط خارجی» در مصاحبه با «سوزان مالونی» عضو ارشد مرکز «سابان» در اندیشکده «بروکینگز» به بررسی مذاکرات اخیر هسته‌ای پرداخت.

به گزارش سرویس بین الملل سایت خبری تیک Tik.ir، به گفته «سوزان مالونی» ، کارشناس قدیمی مسائل ایران، برای قدرت‌های جهان و ایران رسیدن به توافق بر سر آرزوهای هسته‌ای دیرینه ایران «بسیار محتمل است، اما قطعی نیست».

«مالونی» می‌گوید مذاکره‌کنندگان به اصطلاح 1+5 (آمریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه، چین و آلمان) در ماه‌های آینده علاوه بر نگرانی‌های مربوط به میزان غنی‌سازی، به شدت بر پیشرفت فناوری پیشرفته سانتریفیوژهای ایران و راکتور آب سنگین که سال بعد وارد شبکه می‌شود، متمرکز شده‌اند. در عین حال، وی می‌گوید که تحریم‌های بیشتر آمریکا، که به مذاکرات مجلس سنا در آینده نزدیک وابسته است، به حاشیه کشانده شود.

- قدرت‌های بزرگ و ایران نتیجه گرفته‌اند که دو روز مذاکرات بسیار مثبت بوده است. این دو روز ادامه فضای سازنده مجمع عمومی سازمان ملل بود که در آن رئیس‌جمهور جدید ایران، «حسن روحانی» و وزیر امور خارجه «جواد ظریف» در نیویورک بودند. به نظر شما گام بعدی چیست؟ مذاکرات هسته‌ای در اوایل نوامبر ادامه می‌یابد.

- احتمال زیادی دارد که ظرف دوره‌ای یک ساله به توافقی بین آمریکا، شرکای بین‌المللی خود، و ایران در زمینه مقوله هسته‌ای دست یابیم، اما چنین چیزی قطعی نیست. آنچه این هفته شاهد آن بودیم آغاز مهم و سازنده‌ای بود که ایجاد آن مدت زیادی زمان برده است. جامعه بین‌الملل بیش از یک دهه در حال مذاکره ایران در مورد خواسته‌ها و فعالیت‌های هسته‌ای این کشور بوده و آمریکا از سال 2006 آماده حضور در این مذاکرات بوده است.

و با این حال هرگز پیش از این شاهد آنچه این چند روز در ژنو رخ داد نبودیم، یعنی بحثی فنّی و بسیار جدی در مورد اینکه چگونه تهران می‌تواند با نگرانی‌های جامعه جهانی در زمینه شفافیت بیشتر و تضمین گسترده‌تر اینکه جمهوری اسلامی اقدام به کسب توانمندی تسلیحات اتمی نخواهد کرد، روبرو شود.

- البته ایرانیان به وضوح گفته‌اند که می‌خواهند به غنی‌سازی اورانیوم ادامه دهند. ما نمی‌دانیم آنها می‌خواهند بر همین رقم 20 درصد متوقف شوند یا خیر. منظور از رقم جادویی چیست؟

- جامعه جهانی خواستار محدودیت‌های کمّی و کیفی بر فعالیت‌های غنی‌سازی ایران است. قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل که طی هفت سال پیش تصویب شده‌اند همگی به لزوم تعلیق غنی‌سازی اشاره دارند که البته این شرط –امتیاز- در زمانی ارائه شد که رئیس‌جمهور فعلی، «روحانی» مسئول مذاکرات ایران از 2003 تا 2005 بود.

برای مدتی این درک در میان اغلب اعضای جامعه بین‌المللی وجود داشت که دیگر امکان تعلیق دائم تمام فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم ایران وجود ندارد. به هر حال، نگرانی‌هایی در مورد غنی‌سازی تا حد متوسط –نزدیک به 20 درصد- وجود دارد که مسیر سریعی برای تولید ماده اولیه تسلیحات اتمی را ایجاد می‌کند.

در این حوزه آمریکا و متحدانش چندین سال امیدوار بوده‌اند که بتوانند ایران را قانع کنند که از این غنی‌سازی صرف‌نظر کرده یا آن را تعلیق یا متوقف سازد. چنین به نظر می‌رسد که در این حوزه ایرانیان حداقل آماده اعطاء امتیازاتی اولیه هستند. بحث‌هایی مطرح است، حداقل در گزارشات رسیده از ژنو، که شاید ایران آماده تعلیق غنی‌سازی برای دوره‌ای شش ماهه باشد. ایران کاملاً محتاط بوده تا ذخایر این اورانیوم با غنای متوسطش از خط قرمزها فراتر نرود. در این حوزه، به دلیل تمرکز چند سال گذشته، به احتمال زیاد می‌توانیم پیشرفت سریعی را شاهد باشیم. بحث‌های بزرگ‌تری نیز ممکن است مطرح شود که بخشی از نگرانی‌های حوزه فنی است که با گسترش برنامه ایران در چند سال اخیر ضرورت یافته‌اند.


- مثلاً چه بحث‌هایی؟

- به طور ویژه، پیشرفت سانتریفیوژهای پیچیده‌تر و راکتور آب سنگین در شهر اراک، که قرار است سال آینده وارد شبکه شود. به اعتقاد من این دو مقوله‌های ویژه‌ای است که جامعه بین‌الملل به عنوان بخشی از امتیازات مهم از سوی ایران به آنها نظر دارد تا بتواند این اعتماد را ایجاد کند که ما می‌توانیم ایران را دور از توانمندی نظامی هسته‌ای نگه داریم.

- گفتگوهایی در مورد قبول این به اصطلاح «پروتکل الحاقی» از سوی ایران مطرح شده که به بازرسان سازمان ملل اجازه می‌دهد بدون هرگونه واقعی وارد شوند. می‌توانید در این مورد توضیح دهید؟

- این نوعی شفافیت بیشتر است و چیزی است که برای سال‌ها مورد توجه بوده است. زمانی که «روحانی» مذاکره‌کننده هسته‌ای بود، ایرانیان موافقت کردند تا «پروتکل الحاقی» را اجرا کنند اما این معاهده هرگز توسط مجلس ایران تصویب نشد؛ و این سطح از شفافیت برای سال‌ها در ایران صورت نگرفت؛ و بنابراین، این موضوع که مذاکره‌کنندگان ایرانی ظاهراً آشکارا اعلام کرده‌اند که آماده اجرای مفاد پروتکل هستند، حتی اگر به دلایل قانونی یا سیاسی نتوانند مجوز مجلس را برای خود معاهده کسب کنند، بسیار مهم است. این معاهده در ایجاد اعتماد بسیار مهم است، اما در واقع فقط شفافیت کافی نیست.

ما دوست داریم که شفافیت و همکاری بیشتر از سوی ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را شاهد باشیم. اما، به گمان من آنچه برای جامعه جهانی مهم‌تر است، تعداد سانتریفیوژها و میزان غنی‌سازی ایران است. اگرچه ایران پیشنهاد داده که آماده مذاکره در این زمینه است، اما هنوز مشخص نیست که چه نوع مذاکره‌ای در این زمینه از سوی طرفین قابل قبول خواهد بود.


- البته، گروه‌های مختلفی هستند که از بهبود جوّ خوشحال نیستند. بسیاری از اعضای کنگره هستند که دوست دارند تحریم‌های بیشتری را بر ایران تحمیل کنند و نیز اسرائیل نسبت به این پیشرفت بسیار حساس است.

- هنوز عده زیادی هستند که فکر می‌کنند در حال حاضر احتمال هیچ توافق جدی وجود ندارد، و این ایده از برخی جهات کاملاً قابل درک است، زیرا این پیشرفت نسبت به آنچه ما قبلاً طی دوره ۸ ساله رئیس‌جمهور سابق، «محمود احمدی‌نژاد» دیده و شنیده‌ایم، تغییری سریع محسوب می‌شود. بسیاری از اعضای کنگره معتقدند که فشار موثر بوده است و بنابراین باید این فشارها را تشدید کرد تا مطمئن شویم که بهترین توافق ممکن حاصل می‌شود؛ و اگرچه من منطق پشت این مباحث را درک می‌کنم، اما فکر می‌کنم که این فرضیه بسیار خطرناکی است که خیلی ساده بگوییم چون فشار موثر بوده پس فشار بیشتر همواره بهتر است.

در حقیقت، احتمال زیادی دارد که اگر لایحه تحریم‌ها –که کاخ سفید تصویب کرده و قصد داشته طی چند هفته آینده به مجلس سنا بفرستد- با رای اکثریت اعضای کنگره و بدون حق وتو تصویب شود، مشکلاتی جدی برای پیشرفت‌های آینده ایجاد شود و برخی منافع اولیه این مذاکرات که در قالب معیارهای اعتمادسازی است، و به گمان من هدف اصلی مذاکره‌کنندگان آمریکایی است، از بین برود.

- به نظر شما در شش ماه آینده چه اتفاقی می‌افتد؟ پیشرفتی رخ می‌دهد؟

فکر کنم می‌دانید که پیش‌بینی در مورد ایران بسیار خطرناک است. اما من بسیار خوش‌بین هستم. من تمایلی به افراط غیرمنطقی ندارم. لحن جدید ایران اندکی بیش از حد مورد تحسین قرار گرفته و به اعتقاد من باید به یاد داشته باشیم که ما فقط اولین نشانه‌های ملموس تغییر در داخل ایران را دیده‌ایم.

اما کاملاً واضح است که «روحانی» با مأموریت و دستوری انتخاب شده تا راهی برای خروج از بحران هسته‌ای و بازسازی نقش ایران در جهان و اصلاح اقتصاد آن انتخاب شده است. تنها راهی که وی می‌تواند به این هدف دست یابد، توافق با جامعه جهانی است. مذاکره‌کنندگان و مقاماتی که ما در نیویورک و ژنو دیدیم خیلی واضح بیان کرده‌اند که آنها با اختیار، آمادگی و تمایل آمده‌اند. من فکر می‌کنم واضح است که دولت «اوباما» متوجه فرصت پیش‌رو شده و تلاش می‌کند که از این فرصت بهره بگیرد.