تناسخ ملکوتی نه تنها محذور عقلی ندارد بلکه شواهد نقلی فراوانی بر صحت و وقوع آن وجود دارد، امّا تناسخ به گونه‎ای که در سؤال طرح گرديده است از نوع تناسخ ملکی محال بوده و محذور آن را دارد.

به گزارش شفقنا به نقل از پایگاه حضرت آیت الله العظمی اردبیلی، ایشان در پاسخ به پرسشی درباره ی تناسخ به تبیین انواع محال و ممکن آن پرداختند. متن پرسش و پاسخ به این شرح است:

پرسش: بعضی معتقد به تناسخ ارواح هستند يعنی اي ‎که ارواح همه انسان‎ها پس از مرگ وارد بدن انسان‎های بعدی می‎شود تا پاداش يا کيفر زندگی قبلی خويش راببيند و می‎گويند که پس از هزار و يک مرتبه حلول، شخص وارد جهان ابدی و معاد خواهد شد.

جواب: تناسخ اقسامی دارد که طبق يک تقسيم کلی به دو گونه اساسی تصوير می‎شود که متناسب با سؤال و وقت اجمالاً به آن اشاره می‎شود: 1ـ تناسخ مُلکی، که مربوط به عالم ظاهر و ملک است، بدينگونه که نفس انسانی، پس از رسيدن به مرحله‎ای از فعليت به واسطه مرگ و مفارقت از بدن خود به بدن بی جان ديگری که بدن انسانی است تعلق گيرد، که اصطلاحاً به آن «نسخ» گويند، يا به بدن بی جان ديگری که بدنی حيوانی است متعلق شود که به آن «مسخ» می‎گويند، يا به گياه و نباتی مرتبط شود که به آن «فسخ» گفته می‎شود، يا به جمادی ارتباط پيدا کند که به آن «رسخ» می‎گويند. تناسخ مُلکی با اقسام نامبرده آن به لحاظ اينکه مستلزم حرکت قهقرائی نفس و برگشت آن از مرتبه فعليتی که در هنگام مرگ پيدا کرده به مرتبه‎ای از قوه است که آن قوه، متناسب با جسم ديگری می‎باشد که می‎خواهد به آن تعلق گيرد، ضرورتاً امری محال است. 2ـ تناسخ ملکوتی که مربوط به عالم باطن و ملکوت است که گاه از آن به تمثل اعمال هم تعبير می‎شود بدينگونه که نفس انسانی پس از رسيدن به مرحله‎ای از فعليت به واسطه مرگ و مفارقت از بدن، در نشئه‎ای ديگر که عالم مثال و برزخ عالم آخرت است متناسب با اعتقاد، اخلاق و کرداری که در دنيا کسب کرده است بدنی ديگر پيدا کند، مثلاً انسانی که روحی متکبر در دنيا داشته و بدينگونه ارتحال کرده است در برزخ يا آخرت بدن مورچه پيدا می‌کند يا انسان حريص در آن نشئه بدنی همانند بدن خوک خواهد داشت، چنانکه در برخی از روايات، آيه شريفه «واذا الوحوش حشرت» نيز بدان وجه تبيين شده است. تناسخ ملکوتی نه تنها محذور عقلی ندارد بلکه شواهد نقلی فراوانی بر صحت و وقوع آن وجود دارد، امّا تناسخ به گونه‎ای که در سؤال طرح گرديده است از نوع تناسخ ملکی محال بوده و محذور آن را دارد.