قسمت صد و چهل و چهارم خاطرات میلسپو: وضع تجارت قبل از جنگ ایران نمونه بارزی از تبعیض‌ها بود؛ بازرگانان ایرانی در علاقه به رفاه مردم و بر طرف کردن نارضایتی‌ها با ما هم عقیده نبودند

سرویس تاریخ «انتخاب»: کتاب ماموریت آمریکایی‌ها در ایران اثر آرتور میلسپو ترجمۀ حسین ابوترابیان در سال ۱۳۵۶ است.

 

آرتور میلسپو متولد مارس ۱۸۸۳ در روستایی در میشیگان، حقوقدان و کارشناس مالی آمریکایی که در سالهای ۱۹۲۲-۱۹۲۷ و ۱۹۴۲-۱۹۴۵ برای اصلاح مالیه به استخدام دولت ایران درآمد. او دانش آموخته (دکترای) دانشگاه جانز هاپکینز و (کارشناسی ارشد) دانشگاه ایلینوی بود‌.

 

 

اجرای سیاستهای اقتصادی امریکا بخشی از کارهای هیئت را تشکیل می‌داد و همانند پیشامدهائی که قبلا ذکر شد ناهماهنگیهای گوناگونی همراه با احساس ضعف عمومی و شکست ایجاد کرد.

 

یکی از هدفهای ما طبق قانون اختیارات این بود که مؤسسات و عملیاتی را که دولتهای انگلیس و آمریکا تأسیس کرده و یا کنترل می‌کردند در ساختار دولت ایران ادغام کنیم. این هدف نه تنها با شناسائی مشروط و عملی حاکمیت کشور هم آهنگ بود، با مقتضیات مدیریت نیز تطبیق می‌کرد. ما به پیشرفتهایی در نیل به این هدف نایل شدیم ولی وقتی سفارت امریکا موضع عدم مداخله در امور داخلی ایران را اتخاذ کرد، رئیس امریکائی مرکز تدارکات خاورمیانه (شعبه تهران) با اطلاع و احتمالاً تأیید سفارت به من فشار آورد که در تجدید حیات یک کمیسیون منحله انگلیسی - امریکایی که به درخواستهای پروانه واردات بازرگانان ایرانی رسیدگی می‌کرد با وی همکاری کنم. منظور این شخص این بود که کمیسیون مزبور را با شرکت رایزن اقتصادی سفارت انگلیس و وابسته بازرگانی سفارت آمریکا و دو عضو دیگر دارای حق رأی تشکیل دهد. این پیشنهاد سرانجام کنار گذاشته شد. 

 

همانطور که اشاره کردم سیاست اقتصادی آمریکا در جستجوی فرصتهای اقتصادی مساوی، حذف موانع بازرگانی و ایجاد شرایط رقابت آزاد بود. یکی از هدفهای هیئت لغو انحصارات تجارت خارجی بود، نه اینکه ما این انحصارات را از دست بدهیم بلکه بطور کلی دولت ایران را از شر آنها خلاص کنیم و مانع شویم که بدست دولتهای بیگانه یا انحصارات خصوصی ایرانی بیفتد. نیز مایل بودیم مانع از شرکت ایران در معاملات پایاپای بشویم. با وجود این تا زمانی که وضع اضطراری زمان جنگ ادامه داشت و مادامی که ایالات متحد محدودیتهای اقتصادی اضطراری خود را رعایت می کرد، وزارت خارجه تمایل شدید خود را به اعاده تجارت ایران به مجاری بازرگانی عادی ابراز می داشت. وضع تجارت قبل از جنگ ایران نمونه بارزی از موانع بازرگانی و تبعیضهایی بود که کاردل هال وزیر خارجه امریکا بارها محکوم کرده بود. بدین جهت به تدریج فعالیت‌های اقتصادی را به بخش خصوصی منتقل کردیم.  ولی می بایست با احتیاط پیش برویم. زیرا بازرگانان ایرانی در علاقه به رفاه مردم، بر طرف کردن نارضایتیها و تثبیت اوضاع با ما همعقيده نبودند. اگر ما در تابستان و پائیز ١٩٤٤ تجارت را یکسره در دست این اشخاص قرار می دادیم بجای اینکه اجرای اصول مورد نظر امریکا را پیش ببرد، آنها را به تعویق می افکند.