قسمت صد و پنجاهم خاطرات میلسپو: وقتی هیئت ساقط شد، روسیه خود کامه که یک ایران خود کامه را ترجیح می‌داد، فرصت یافت از ضعف ایران بهره برداری کند

سرویس تاریخ «انتخاب»: کتاب ماموریت آمریکایی‌ها در ایران اثر آرتور میلسپو ترجمۀ حسین ابوترابیان در سال ۱۳۵۶ است.

 

آرتور میلسپو متولد مارس ۱۸۸۳ در روستایی در میشیگان، حقوقدان و کارشناس مالی آمریکایی که در سالهای ۱۹۲۲-۱۹۲۷ و ۱۹۴۲-۱۹۴۵ برای اصلاح مالیه به استخدام دولت ایران درآمد. او دانش آموخته (دکترای) دانشگاه جانز هاپکینز و (کارشناسی ارشد) دانشگاه ایلینوی بود‌.

 

هیئت مالی آمریکا برای خدمت به آرمانهای دموکراتیک و خدمت به توده مردم و بمنظور بهبود رفاه و آماده ساختن آنان برای حکومت مستقل فعالیت می‌کرد. درست است که در ١٩٤٤ هنوز منشور ملل متحد شکل نهایی خود را نیافته بود، ولی با توجه به اصل حقوق اساسی بشر نمی توان نادانی و غفلت وزارت خارجه را محرز ندانست. ولی در عین حال نمی توان آشنائی اش را با منشور اتلانتیک انکار کرد. در ایران می‌شد دربارۀ این سند شک داشت ولی ضمناً این اصل را مشاهده کرد که خدمت به مردم موجب ثبات و پیشرفت کلی بازرگانی می شود. طبیعی است که به سبب امکان چنین خدمتی بود که پرزیدنت روزولت طی کنفرانس تهران به کار هیئت ما اینقدر علاقه مند شد. با این وصف دولت ما در ظرف یک سال پس از  کنفرانس تهران منظور اساسی و انسانی خود را در سردرگمی مصنوعی و مسائل تکنیکی از دست داد. بدتر از‌ آن ضعف دیپلوماسی ما به شورویها اجازه داد که اصول امریکائی، آزادی، عدالت اجتماعی، حقوق بشر و حاکمیت را به خودشان اختصاص دهند.

 

در اعلامیه تهران دولت ایالات متحد تمایل خود را به حفظ استقلال ایران اعلام داشت و به این کشور وعده کمک اقتصادی داد. اما به دنبال آن با نابود کردن هیئت مالی خودش را از دو وثیقه محروم کرد: (۱) که ایران بیشترین تلاش خود را به عمل آورد تا ثابت کند که شایسته استقلال و قادر به حفظ خود در برابر آشوبهای داخلی و درگیریهای خارجی است. (۲) که ایران کمک اقتصادی امریکا را در راه بهبود وضع ملتش بکار برد. هنگامی که هیئت مالی سقوط کرد دولت امریکا تعهدی را پذیرفته بود که در تاریخ دیپلوماسی ما بی سابقه بود و حال آنکه ایران به نحوی که در مناسبات ایران و آمریکا بی سابقه بود از زیر بار تعهداتش گریخت.

 

ایالات متحد طرفدار تساوی فرصتهای اقتصادی و رقابت آزاد مؤسسات خصوصی و مخالف خودکامگی و مواضع بازرگانی و انحصارات بود. هیئت مالی با اختیاراتی که داشت تا حدودی به ایجاد برابری فرصتهای اقتصادی، لغو انحصارات و بازگرداندن تجارت به شرایط رقابت آزاد بین مؤسسات خدمت کرد. وقتی هیئت ساقط شد، روسیه خود کامه که یک ایران خود کامه را ترجیح می‌داد مجدداً تماسهای مستقیم خود را با مقامات ایرانی در مسائل اقتصادی و مالی برقرار کرد و فرصت یافت از ضعف ایران‌ بهره برداری کند، در امور اقتصادی متوسل به فشار سیاسی شود، به زور قراردادهای پایاپای تحمیل کند و موقعیت اقتصادی ممتازی کسب نماید. در همین حال حذف هیئت دولت ایران را که تحت سلطه یک طبقه سیاسی تربیت شده با فکر تجارتی بود آزاد گذاشت که به سیستم انحصارات پیش از جنگ بازگردد.