ذرات بسیار ریز آلودگی هوا ممکن است کاری فراتر از آسیب زدن به ریههای ما انجام دهند. پژوهشی جدید نشان میدهد قرار گرفتن طولانیمدت در معرض ذرات معلق بسیار ریز موسوم به PM2.5 با افزایش خطر ابتلا به بیماری آلزایمر مرتبط است؛ یافتهای که حاکی از آن است این ذرات میتوانند بسیار مستقیمتر از آنچه پیشتر تصور میشد بر مغز اثر بگذارند.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert؛ پیش از این نیز آلودگی هوا با برخی عوامل خطر شناختهشده آلزایمر — از جمله فشار خون بالا و افسردگی — مرتبط دانسته شده بود. اما این تحقیق تازه نشان میدهد ذرات معلق ممکن است بهطور مستقیم در بخشی از میلیونها مورد جدید آلزایمر که هر سال تشخیص داده میشود نقش داشته باشند.
این مطالعه توسط گروهی از پژوهشگران در Emory University در ایالات متحده انجام شده و بر پایه تحقیقات قبلی طراحی شده است؛ پژوهشهایی که ارتباط میان PM2.5 موجود در هوا و بیماریهای تحلیلبرنده عصبی، از جمله آلزایمر، را نشان داده بودند.
پژوهشگران در مقاله منتشرشده خود مینویسند:
«بیماری آلزایمر شایعترین شکل زوال عقل و یکی از چالشهای رو به رشد سلامت عمومی، بهویژه در جمعیتهای سالمند است.»
آنها میافزایند:
«یافتههای ما نشان میدهد مواجهه با PM2.5 با افزایش خطر آلزایمر همراه است و این ارتباط عمدتاً از مسیرهای مستقیم و نه از طریق بیماریهای همزمان دیگر ایجاد میشود.»
در این پژوهش، سوابق سلامت بیش از ۲۷.۸ میلیون شهروند آمریکایی ۶۵ ساله و بالاتر طی یک دوره ۱۸ ساله بررسی شد. پژوهشگران شرایط پزشکی و تشخیصها را با میزان تخمینی آلودگی هوا در محل زندگی افراد — بر اساس کد پستی — مقایسه کردند.
نکته مهم این بود که ارتباط میان سطوح بالاتر آلودگی هوا و افزایش خطر آلزایمر قوی و پایدار باقی ماند، حتی زمانی که سایر مشکلات سلامت در تحلیلها لحاظ شد.
نویسندگان توضیح میدهند:
«ما میانگین مواجهه در پنج سال منتهی به شروع بیماری را بررسی کردیم و به دلیل نبود دادههای تاریخی، امکان برآورد میزان مواجهه در سالهای دورتر زندگی وجود نداشت.»
آنها اضافه میکنند:
«به احتمال زیاد فرآیند بیماری زودتر آغاز شده است و بنابراین یافتههای ما ممکن است بازتابی از همبستگی میان مواجهه نسبتاً اخیر و سطوح مواجهه در گذشته باشد.»
به بیان سادهتر، به نظر میرسد آلودگی هوا لزوماً از طریق افزایش بیماری قلبی و سپس افزایش خطر آلزایمر عمل نمیکند؛ بلکه میتواند بهطور مستقل خطر ابتلا به آلزایمر را افزایش دهد.
این نوع مطالعه «مشاهدهای» است، بنابراین رابطه علت و معلولی مستقیم را اثبات نمیکند. همچنین باید در نظر داشت که میزان مواجهه با آلودگی هوا بر اساس دادههای محیطی برآورد شده و بهطور مستقیم اندازهگیری نشده است؛ افزون بر آن، میزان آلودگی داخل خانه یا محل کار افراد نیز در نظر گرفته نشده بود.
یکی دیگر از یافتههای جالب این بود که افرادی که سابقه سکته مغزی داشتند، اندکی بیشتر در معرض خطر ابتلا به آلزایمر قرار میگرفتند. این موضوع نشان میدهد سکته مغزی ممکن است مغز را نسبت به اثرات آلودگی هوا آسیبپذیرتر کند.
پژوهشگران مینویسند:
«تغییر اثر مشاهدهشده در افراد دچار سکته ممکن است نشاندهنده یک آسیبپذیری زیستی زمینهای در مسیرهای عروقی مغز باشد.»
آنها توضیح میدهند:
«آسیبهای عصبعروقی ناشی از سکته میتواند سد خونی–مغزی را تضعیف کند و انتقال ذرات PM2.5 یا واسطههای التهابی مرتبط با آنها را به درون مغز تسهیل کند.»
هنوز بهطور دقیق نمیدانیم چه عواملی باعث بروز آلزایمر میشوند، اما به نظر میرسد مجموعهای از عوامل مختلف در آن نقش دارند. هر پژوهش تازه مانند این، درک ما را از این عوامل و همچنین از چگونگی طراحی راهکارهای پیشگیرانه مؤثرتر افزایش میدهد.
به گفته پژوهشگران، ذرات ریز میتوانند از مسیرهای گوناگونی روند تحلیل عصبی را تسریع کنند؛ از جمله اثر مستقیم بر بافت مغز، افزایش التهاب در سراسر بدن و تشدید تجمع پروتئینهایی که با آلزایمر مرتبط هستند.
تحقیقات آینده ممکن است این سازوکارها را دقیقتر بررسی کند، اما در حال حاضر آلودگی هوا یکی از عوامل خطری به شمار میرود که در بروز بیماری آلزایمر نقش دارند.
میدانیم محیطهایی که در آن زندگی میکنیم تأثیرات گستردهای بر سلامت دارند — و این تأثیر در سنین بالاتر حتی پررنگتر است؛ زمانی که توان دفاعی و ترمیمی بدن نسبت به گذشته کاهش یافته است.
البته دلایل بسیاری برای کاهش آلودگی هوا وجود دارد، فراتر از ارتباط آن با آلزایمر. آلودگی هوا بر سلامت روان نیز اثر میگذارد و برای مثال پیامدهای موجهای گرمای شدید را تشدید میکند.
در این میان، سیمون رپرماند، روانشناس از University of New South Wales که در این پژوهش مشارکت نداشت، میگوید:
«محیطهای محلهای که از سبک زندگی سالم حمایت میکنند، برای پیشگیری پایدار و جمعیتی از بیماریها، از جمله زوال عقل، ضروری هستند.»
او میافزاید:
«این تأثیر در سالهای پایانی عمر حتی بیشتر است؛ زمانی که افراد به دلیل بازنشستگی یا مشکلات سلامت، زمان بیشتری را در محیط اطراف محل زندگی خود میگذرانند و در عین حال در معرض خطر بالاتری برای افت شناختی قرار دارند.»
