زومیت: بررسی داده‌های تاریخی نشان می‌دهد تنها ۲٫۵ میلیارد نفر می‌توانند به‌طور پایدار روی سیاره زمین زندگی کنند، اما سوخت فسیلی مانع درک این حقیقت شده بود.

امروزه بیش از ۸ میلیارد نفر در سیاره‌ی ما زندگی می‌کنند؛ اما آیا این تعداد انسان، بیش از آن حدی است که زمین می‌تواند به‌طور پایدار پشتیبانی کند؟ مطالعه‌ای جدید با بررسی داده‌های تاریخی، هشدار می‌دهد که بشر سال‌ها پیش مرز ظرفیت تحمل سیاره را پشت سر گذاشته و مصرف بی‌رویه‌ی منابع، آینده‌ی زیست‌محیطی و اجتماعی ما را در معرض تهدید قرار داده است.

پژوهشگران دانشگاه فلیندرز در مطالعه‌ی تازه، روند رشد جمعیت جهان از سال ۱۰۰۰ میلادی تاکنون و میزان مصرف منابع را به‌دقت بررسی کرده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در طول قرن‌ها، تعادل ظریفی بین انسان و سیاره وجود داشته است؛ یعنی رشد جمعیت همگام با افزایش تقاضا برای منابع و انرژی بوده و نوآوری‌های تکنولوژیکی و بازسازی طبیعی این روند را پشتیبانی می‌کرده‌اند. به عبارت دیگر، هرچه جمعیت بیشتر می‌شد، ایده‌های جدید و فناوری‌های پیشرفته نیز توسعه پیدا می‌کردند تا نیازها را برآورده کنند.

اما تعادل در دهه‌ی ۱۹۵۰ میلادی و با ظهور نسل «بی‌بی بومر» پس از جنگ جهانی دوم، شکسته شد. از سال ۱۹۶۲ به بعد، نرخ رشد جمعیت به‌طور مداوم کاهش یافته، اما جمعیت همچنان روبه‌افزایش بوده است. محققان می‌گویند این تغییر، آغاز دوره‌ای جدید را نشان می‌دهد که «فاز جمعیتی منفی» نامیده می‌شود؛ یعنی افزودن افراد بیشتر دیگر لزوماً به معنای رشد سریع‌تر نیست و حتی می‌تواند اثر معکوس داشته باشد.

امروزه جمعیت جهان حدود ۸٫۳ میلیارد نفر است و پیش‌بینی می‌شود که در دهه‌های آینده، احتمالاً در اواخر دهه‌ی ۲۰۶۰ یا ۲۰۷۰ میلادی، با جمعیتی بین ۱۱٫۷ تا ۱۲٫۴ میلیارد نفر به اوج خود برسد. پس از آن، برای نخستین بار از زمان شیوع مرگ سیاه در قرن چهاردهم، جمعیت جهان کاهش خواهد یافت.

یکی از نکات مهم مطالعه، نقش پنهان سوخت‌های فسیلی در معضل است؛ زیرا وابستگی شدید به نفت و گاز، این واقعیت را که منابع زمین محدود هستند، پوشانده است. استفاده از سوخت‌های فسیلی باعث رونق تولید مواد غذایی، تامین انرژی و توسعه صنعت شد، اما این جهش کوتاه‌مدت بدون برنامه‌ریزی بلندمدت بود.

بشر به‌جای مواجهه با محدودیت در غذا، انرژی یا مواد اولیه، توانست با سوزاندن سوخت‌های فسیلی بیشتر به روند رشد ادامه دهد. محققان توضیح می‌دهند که انسان مدرن اساساً بازخورد منفی ناشی از کاهش منابع را از طریق بهره‌برداری از سوخت‌های فسیلی حذف کرده است؛ یعنی با استفاده از این منابع محدود، توانسته است اثرات مخرب کمبود منابع را برای مدتی طولانی به تعویق بیندازند. اما چاه‌ها در حال خشک شدن هستند و سپس، مشکل اصلی تازه آشکار می‌شود.

پروفسور کوری بردشو، نویسنده‌ی ارشد مطالعه، می‌گوید: «ظرفیت جمعیت پایدار واقعی بسیار کمتر و نزدیک به حدود ۲٫۵ میلیارد نفر است؛ البته اگر همه‌ی افراد با محدودیت‌های زیست‌محیطی زندگی کنند و از سطح معقول و مطمئن اقتصادی برخوردار باشند.» او هشدار می‌دهد که مسیر فعلی بشر جوامع را به بحران‌های عمیق‌تری سوق خواهد داد، مگر اینکه تغییرات اساسی در نحوه استفاده از انرژی، زمین و غذا ایجاد شود. سیستم‌های پشتیبانی حیات سیاره تحت فشار قرار دارند و بدون تغییرات سریع، میلیاردها نفر با بی‌ثباتی فزاینده‌ای مواجه خواهند شد.

البته باید توجه داشت که همه‌ی محققان با ارقام مذکور موافق نیستند؛ برخی تخمین می‌زنند ظرفیت تحمل زمین بسیار بیشتر از ۲٫۵ میلیارد نفر است، در حالی که دیگران معتقدند جمعیت می‌تواند به حدود ۱۰ میلیارد نفر نیز برسد. اما مسلم است که باید بازنگری جدی در نحوه‌ی استفاده از منابع برای نسل‌های آینده انجام شود.

در پایان، پروفسور بردشو می‌گوید: «انتخاب‌های ما در دهه‌های آینده، رفاه نسل‌های آینده و تاب‌آوری دنیای طبیعی را تعیین خواهد کرد.» در نتیجه، یافته‌های تازه زنگ هشداری برای بازبینی درباره‌ی آینده‌ی سیاره‌ی ماست.